Κράτος υπό δοκιμασία: Σκάνδαλα, Τέμπη, ακρίβεια – Επισκόπηση Τύπου 21/02

Το πολιτικό μας εκκρεμές μοιάζει παγιδευμένο ανάμεσα σε μια επίπλαστη κανονικότητα και την αδυναμία μας να αναγνωρίσουμε τη βαθύτερη οντολογία της κρίσης που μας περιβάλλει. Από τις υποθέσεις που δεν κλείνουν, τις πληγές που δεν επουλώνονται (Τέμπη), τις ερωτήσεις που επανέρχονται πεισματικά. Σήμερα, η δημόσια σφαίρα κατακλύζεται από «δελτία τύπου» μιας ανάπτυξης που ευημερεί στους αριθμούς, αλλά σκοντάφτει στην αισθητική και την ηθική της καθημερινότητας.

Αν παρατηρήσει κανείς τις υπόγειες διαδρομές της εξουσίας, θα διαπιστώσει πως το μεγαλύτερο έλλειμμα δεν είναι δημοσιονομικό, αλλά θεσμικό. Η χώρα επιχειρεί να εισέλθει στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των παγκόσμιων δικτύων, όπως το Starlink, κουβαλώντας όμως στις αποσκευές της έναν κρατικό μηχανισμό που παραμένει δυσκίνητος, σχεδόν βυζαντινός. Η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες για «ψηφιακό κράτος» και την πραγματικότητα της υποστελέχωσης των κρίσιμων υποδομών είναι το κενό μέσα στο οποίο χάνεται η εμπιστοσύνη του πολίτη.

Είναι μια πνευματική νωθρότητα αυτή που μας εμποδίζει να δούμε ότι ο εκσυγχρονισμός δεν είναι μια τεχνική άσκηση μεταφοράς πόρων, αλλά μια βαθιά πολιτισμική μετατόπιση. Δεν αρκεί να «διορθώσουμε» τους αριθμούς αν δεν διορθώσουμε τον τρόπο που σχετιζόμαστε με το κοινό καλό. Το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών, που επανέρχεται στο προσκήνιο, δεν είναι μόνο μια δικαστική εκκρεμότητα, είναι ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που έμαθε να ανέχεται το «περίπου» και το «πάμε κι όπου βγει». Η αδυναμία ανάληψης ευθύνης, που διαχέεται από την κορυφή της πυραμίδας έως τη βάση, υποδηλώνει μια υπαρξιακή εμπλοκή: αρνούμαστε να ενηλικιωθούμε πολιτικά.

Την ίδια στιγμή, η οικονομία εκπέμπει σήματα κινδύνου που η κυβερνητική αισιοδοξία προσπερνά. Όταν οι νέες συντάξεις μειώνονται δραματικά και η ακρίβεια στα τρόφιμα λειτουργεί ως ένας έμμεσος, άδικος φόρος, η κοινωνική συνοχή διαρρηγνύεται. Η «σταθερότητα» κινδυνεύει να μετατραπεί σε στασιμότητα αν δεν συνοδευτεί από τολμηρές μεταρρυθμίσεις που θα χτυπήσουν τα κλειστά κυκλώματα συμφερόντων. Η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα παραμένει συχνά καθηλωμένη σε παρασιτικές λογικές, περιμένοντας την κρατική ενίσχυση αντί να επενδύει στην καινοτομία και την εξωστρέφεια.

Στο παρασκήνιο, οι ζυμώσεις στο πολιτικό προσωπικό αναδεικνύουν μια έλλειψη εναλλακτικού οράματος. Η αντιπολίτευση μοιάζει να εγκλωβίζεται σε μια στείρα καταγγελία, αδυνατώντας να αρθρώσει έναν λόγο που να συνδυάζει τον ορθολογισμό με τη συγκίνηση. Η πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση συμβόλων και επικοινωνιακών κύκλων, είναι η τέχνη του να δίνεις νόημα στο συλλογικό βίο.

Το διακύβευμα της επόμενης περιόδου δεν είναι απλώς η διατήρηση των δημοσιονομικών ισορροπιών. Είναι η απάντηση στο ερώτημα: μπορούμε να γίνουμε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα με κανόνες, ή θα παραμείνουμε μια «ιδιορρυθμία» στα πρόθυρα της νεύρωσης; Η απάντηση απαιτεί λιγότερο εγωκεντρισμό από την ηγεσία και περισσότερη αυτεπίγνωση από τους πολίτες. Προμηνύεται μια σύγκρουση ανάμεσα στο παλιό που αρνείται να πεθάνει, το κράτος των πελατειακών σχέσεων και της ανευθυνότητας, και σε μια νέα ανάγκη για αλήθεια και αποτελεσματικότητα. Αν δεν γεφυρώσουμε αυτό το χάσμα, οι κρίσεις του μέλλοντος θα μας βρουν και πάλι απροετοίμαστους, να θρηνούμε πάνω από τα ερείπια των χαμένων ευκαιριών μας.

Βήμα-βήμα Αξιολόγηση Ειδήσεων ανά Θεματική

1) Δικαιοσύνη: «παραίτηση-σοκ» εφέτη = αφήγημα θεσμικής κρίσης

Η Εστία το κάνει πρωτοσέλιδο-καμπάνα: παραίτηση εφέτη με δημόσιο «κατηγορώ», στη γραμμή ότι «η Δικαιοσύνη νοσεί» και πως η σιωπή ισοδυναμεί με συνενοχή. Πολιτικά, αυτό δεν είναι απλώς δικαστικό νέο. Είναι υλικό για:

• αντισυστημική ατζέντα (“όλοι ίδιοι / όλα σάπια”)
• πίεση σε κυβέρνηση και αντιπολίτευση να πάρουν θέση για ανεξαρτησία/λογοδοσία
• “καύσιμο” για το ήδη φορτισμένο κλίμα Τεμπών.

Sentiment που παράγει: ανησυχία + δυσπιστία, με δόση οργής (λόγω απόλυτου τόνου).
Πολιτικό υποκείμενο: θεσμοί/δικαστικό σώμα, αλλά η σκιά πέφτει σε κυβέρνηση.

2) Τέμπη: η υπόθεση επιστρέφει ως πολιτική βόμβα (με δύο “σχολές” κάλυψης)

Η Καθημερινή πάει θεσμικά/ερευνητικά: μιλά για «επτά κρίσιμα μέτωπα» που παραμένουν ανοιχτά τρία χρόνια μετά το δυστυχημα στα Τέμπη. Είναι framing “τι δεν λύθηκε, τι μένει θολό, τι χρωστά το κράτος”.
Ο Ριζοσπάστης σηκώνει τη σημαία κινητοποίησης: «όλοι στη μάχη για τα παλλαϊκά συλλαλητήρια και τις απεργίες», με καθαρό ταξικό κάδρο (“πολιτική του κέρδους”).

Sentiment:

• Καθημερινή: θεσμική ανησυχία/κόπωση (τύπου “δεν κλείνει ποτέ αυτό”)
• Ριζοσπάστης: οργή/συσπείρωση/μάχη

Προμήνυμα: η εβδομάδα της επετείου δεν συγχωρεί. Αν η κυβέρνηση πάει σε “επικοινωνιακή αυτοπεποίθηση”, κινδυνεύει. Αν πάει σε “τεχνοκρατική σιωπή”, πάλι κινδυνεύει.

3) Μεταφορές: το «railway.gov.gr» ως αντι-Τέμπη αφήγημα

Η Απογευματινή βάζει μπροστά το “νέα εποχή” για τον σιδηρόδρομο: live εντοπισμός συρμών στο κινητό, ακρίβεια εκατοστού, “ψηφιακό δίχτυ προστασίας”.
Εδώ το κίνητρο είναι διαφανές: να αλλάξει το συναίσθημα από τραύμα στα Τέμπη, έλεγχο/ασφάλεια. Το ρίσκο επίσης διαφανές: αν κάτι “κολλήσει” τεχνικά/λειτουργικά, θα γίνει μπούμερανγκ.

Sentiment: προσδοκία αλλά και καχυποψία (“θα δουλέψει;”).
Πολιτικό υποκείμενο: κυβέρνηση/Υποδομών-Μεταφορών.

4) Στέγαση: το πεδίο που σπάει τη βιτρίνα της οικονομίας

Η Kontra News το βαράει σαν κοινωνικό σεισμό: “ενοίκια +60%”, “βόμβα στα θεμέλια”.
Αυτό είναι το είδος θέματος που ενώνει ακροατήρια: νέοι/οικογένειες/μεσαία τάξη/εργαζόμενοι. Και πολιτικά είναι το καλύτερο υλικό για αντιπολίτευση, γιατί δεν χρειάζεται ιδεολογία: χρειάζεται λογαριασμό.

Sentiment: αγανάκτηση + φόβος κοινωνικής καθίζησης.
Πολιτικό υποκείμενο: κυβέρνηση (για πολιτικές στέγασης), αλλά και “αγορά” ως εύκολος εχθρός.

5) ΟΠΕΚΑ: σκάνδαλο με κομματική σκιά, πίεση στο ΠΑΣΟΚ

Τα Παραπολιτικά το κάνουν “colpo grosso”: “μαϊμού” προνοιακά επιδόματα, παρέμβαση Αρχής Διαφάνειας, και ονοματίζουν στέλεχος του ΠΑΣΟΚ ως βασικό πρόσωπο.
Κίνητρο κάλυψης: να τρυπήσει το ηθικό πλεονέκτημα/“κανονικότητα” που επιχειρεί να χτίσει η Χαριλάου Τρικούπη. Αν αυτό μείνει μέρες πάνω, γίνεται μόνιμο καρφί στην προεκλογική περίοδο.

Sentiment: απογοήτευση/κυνισμός (“ούτε στα επιδόματα δεν…”).
Πολιτικό υποκείμενο: ΠΑΣΟΚ (άμυνα), διοίκηση/ελεγκτικοί μηχανισμοί (επίθεση).

6) Ενέργεια-γεωπολιτική: Chevron/Exxon ως “κυριαρχία” vs “εξάρτηση”

Η Αξία δίνει καθαρή γραμμή: κοιτάσματα που καλύπτουν ανάγκες 30-40 χρόνια και “de facto ακύρωση” του τουρκολιβυκού μνημονίου μέσω Chevron.
Τα Παραπολιτικά το σηκώνουν ως φάκελο “συμφωνίες που αλλάζουν τα γεωπολιτικά δεδομένα”.
Στον αντίποδα, το Πριν μιλά για “μαύρη ανάπτυξη” και το Λαϊκός Δρόμος για “παράδοση θαλάσσιων οικοπέδων”.

Τι σημαίνει αυτό πολιτικά:
Ο άξονας κυβέρνησης είναι “γεωπολιτική ενηλικίωση”. Ο άξονας αντιπάλων είναι “εξάρτηση + περιβαλλοντικό/εθνικό ρίσκο”. Αυτή η σύγκρουση θα δυναμώνει όσο πλησιάζουμε κάλπες.

7) Εκκλησία/Σύνταγμα: θεσμικός χρόνος και «δύσκολες κουβέντες»

Τα ΝΕΑ ανοίγουν μεγάλο θεσμικό πεδίο με συνέντευξη Ιερώνυμου: διαχωρισμός Εκκλησίας-Πολιτείας, επόμενη μέρα στην Εκκλησία, προσφυγικό, Μονή Σινά, συνεργασία με Μητσοτάκη.
Παράλληλα, άρθρο για το άρθρο 3 δείχνει ότι αυτά τα θέματα συχνά μετατίθενται “ad calendas”.
Μετάφραση: κανείς δεν θέλει θεσμικούς τσακωμούς μεγάλης κλίμακας πριν την κάλπη, εκτός αν αναγκαστεί.

8) Καισαριανή: η πολιτική της μνήμης επιστρέφει

Η Καθημερινή επιβεβαιώνει αυθεντικότητα φωτογραφιών Καισαριανής και ανοίγει δρόμο για απόκτησή τους από το ΥΠΠΟ.
Ο Ελεύθερος Τύπος το εντάσσει σε αφήγημα ιστορικής τεκμηρίωσης/θεσμικής κίνησης.
Υπόγειο πολιτικό νόημα: σε περίοδο πόλωσης, η Ιστορία γίνεται εργαλείο ταυτότητας (και τα άκρα τρέφονται από αυτό).

Το στίγμα της ημέρας: τι μας διαφεύγει, τι προμηνύεται

Στίγμα: Κράτος-θεσμοί σε τεστ αξιοπιστίας (Δικαιοσύνη + Τέμπη), κοινωνία σε τεστ αντοχής (στέγη), κυβέρνηση σε τεστ αφηγήματος (“κάνουμε στρατηγικές κινήσεις” vs “δεν κρατάτε τη ζωή μας ασφαλή/βιώσιμη”).

Τι μας διαφεύγει εύκολα:
Ότι αυτά δεν είναι ξεχωριστά. Αν το κοινό νιώθει ότι “δεν βγαίνει ο μήνας”, τότε ακόμη και οι γεωπολιτικές επιτυχίες δεν περνάνε ως επιτυχίες – περνάνε ως “ασχολούνται με τα μεγάλα, αφήνουν τα βασικά”.

Τι προμηνύεται:

• Η κυβέρνηση θα παίξει άμυνα με τεχνοκρατικά/ψηφιακά μέτρα (τύπου railway.gov.gr) για να δείξει έλεγχο.
• Η αντιπολίτευση θα προσπαθήσει να ενώσει ετερόκλητα ακροατήρια με τρίπτυχο δικαιοσύνη – ασφάλεια – κόστος ζωής (Τέμπη + ενοίκια + θεσμοί).
• Το ΠΑΣΟΚ ειδικά μπαίνει σε “τεστ καθαρότητας” λόγω ΟΠΕΚΑ.

Συγκριτική αποτίμηση εφημερίδων (σε επίπεδο κινήτρων)

• Εστία: θεσμική καταγγελία/ηθικό σοκ, “σπάσιμο” εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
• Καθημερινή: θεσμικό ρεπορτάζ/ανοιχτά μέτωπα, διαχείριση αλήθειας χωρίς κραυγή.
• Απογευματινή: κυβερνητικό “deliverables” (ασφάλεια/τεχνολογία).
• Kontra News: κοινωνική πίεση ως πολιτικό κατηγορητήριο (στέγη).
• Παραπολιτικά: power game/φθορά αντιπάλου (ΟΠΕΚΑ) + γεωπολιτικό θετικό αφήγημα.
• Ριζοσπάστης/Πριν/Λαϊκός Δρόμος: κινηματική/αντι-εξορυκτική ανάγνωση, πόλωση σε “κέρδη vs ζωές/περιβάλλον”.