Δημοκρατία της κλειδαρότρυπας και θεσμικός νανισμός – Online Παραπολιτικές στήλες 09/01

(Συνδυαστική θεώρηση online στηλών Dark Room, Βηματοδότης, Big Mouth, Θεωρείο, NonPaper) 

Αν ξεφυλλίσει κανείς τα «παραπολιτικά σημειωματάρια» των ημερών, θα διαπιστώσει πως η δημόσια σφαίρα έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο «Dark Room», όπου η πληροφορία δεν διασταυρώνεται, αλλά «φυτεύεται» ως προειδοποιητική βολή. Όχι για να αποκαλύψει κάτι συγκλονιστικό, αλλά για επιτευχθεί ο συγχρονισμός των παραπολιτικών. Λες και κάποιος πάτησε το ίδιο κουμπί σε διαφορετικές αίθουσες σύνταξης: λίγο κουτσομπολιό, λίγο θεσμικό άγχος, λίγο σκάνδαλο «με ουρά», και από πάνω η γνωστή καθησυχαστική φράση: μην ανησυχείτε, το σύστημα αντέχει.

Το πρόβλημα δεν είναι το κουτσομπολιό αυτό καθ’ αυτό, η παραπολιτική ήταν πάντα το αλατοπίπερο της εξουσίας. Το πρόβλημα είναι ο θεσμικός εκτροχιασμός. Όταν η ατζέντα της ημέρας καθορίζεται από το αν κάποιος έπνιξε τον καημό του σε έναν «φραπέ του ΠΑΣΟΚ» ή αν μια πισίνα στις Σπέτσες αποτελεί το νέο ιδεολογικό οχυρό της Αριστεράς, τότε η πολιτική ανάλυση παύει να είναι εργαλείο κατανόησης του κόσμου και γίνεται άσκηση στην ταπεινότητα του τίποτα.

Η αρχιτεκτονική του παρασκηνίου

Παρατηρήστε τον τρόπο που χτίζεται η ειδησεογραφία:

• Η Καλλιέργεια της Αναμονής: Ο ανασχηματισμός παρουσιάζεται ως μια μεταφυσική λύτρωση. Οι υπουργοί, αντί να κρίνονται από την αποτελεσματικότητα των πολιτικών τους, αξιολογούνται από το «timing» των διαρροών που τους αφορούν. Είναι η πλήρης επικράτηση του επικοινωνιακού περιτυλίγματος πάνω στο περιεχόμενο.
• Ο Κυνισμός της Αγοράς: Την ώρα που το πολιτικό προσωπικό αναλίσκεται σε «γαϊτανάκια δώρων» και νομοθετικές ακροβασίες, οι πραγματικές αποφάσεις για το μέλλον του τραπεζικού συστήματος ή της ενέργειας περνούν στα «ψιλά». Η οικονομική ελίτ παρακολουθεί το θέαμα με το μειδίαμα εκείνου που ξέρει ότι, όσο οι άλλοι τσακώνονται για τα υπολείμματα, η πίτα έχει ήδη μοιραστεί.

Το μοτίβο είναι πια οικείο. Η αντιπολίτευση εμφανίζεται σε μόνιμη μετάβαση: ο ένας «έρχεται μετά το Πάσχα», ο άλλος ψάχνει όνομα, σχήμα, brand, ενώ οι υπόλοιποι τσακώνονται για το ποιος φταίει περισσότερο για τα παλιά. Δεν χρειάζεται καν να τους πολεμήσεις. Αρκεί να τους περιγράψεις. Το πολιτικό συμπέρασμα βγαίνει μόνο του: αστάθεια, σύγχυση, έλλειψη κέντρου βάρους. Και κάπως έτσι, η ανικανότητα βαφτίζεται κανονικότητα.

Ο νανο-πολιτικός λόγος

Υπάρχει μια βαθιά, σχεδόν οργανική παθογένεια στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μεταρρύθμιση. Στην Ελλάδα, «εκσυγχρονισμός» κατέληξε να σημαίνει την ψηφιοποίηση της γραφειοκρατίας, χωρίς την αλλαγή της νοοτροπίας που την τροφοδοτεί. Οι στήλες των παραπολιτικών είναι ο καθρέφτης αυτού του νανισμού. Αντί για στρατηγικό σχεδιασμό, έχουμε τακτικισμούς. Αντί για επιχειρήματα, έχουμε «καρφώματα».

Στο ίδιο κάδρο, η κυβέρνηση παίζει το αντίστροφο παιχνίδι. Όχι «όλα πάνε τέλεια», αλλά «όλα μπαίνουν σε σειρά». Ανασχηματισμός, συνταγματική αναθεώρηση, διορθώσεις εδώ, αναδιπλώσεις εκεί, πάντα με τη φροντίδα να μη φαίνεται ότι πρόκειται για αναδιπλώσεις. Η εξουσία δεν παρουσιάζεται ως αλάθητη, αλλά ως ο μόνος ενήλικος στο δωμάτιο. Αυτός που διαχειρίζεται, ζυγίζει, μετακινεί πρόσωπα και ρυθμίζει θερμοκρασίες.

Και κάπου εδώ μπαίνει το πραγματικά βαρύ θέμα: τα προγράμματα, τα κονδύλια, οι μεσάζοντες, οι φορείς που λειτουργούν σαν μαύρα κουτιά. Εκεί που η πολιτική αφήγηση συναντά το διοικητικό κράτος και συνήθως χάνει τον έλεγχο. Η λέξη «σύστημα» επανέρχεται επίμονα. Όχι ως θεωρία συνωμοσίας, αλλά ως περιγραφή μιας παγιωμένης πρακτικής: χρήματα που ρέουν, αποφάσεις που καλύπτονται θεσμικά, ευθύνες που αραιώνουν όσο ανεβαίνεις στην ιεραρχία.

Το ενδιαφέρον δεν είναι ότι αυτά γράφονται. Το ενδιαφέρον είναι πώς γράφονται. Σπαστά. Σε κομμάτια. Άλλος πιάνει το πολιτικό κουτσομπολιό, άλλος τα έγγραφα, άλλος τα πρόσωπα, άλλος τις υπόγειες διαρροές. Κανείς δεν λέει όλη την ιστορία μόνος του. Όλοι μαζί όμως, χωρίς να το δηλώνουν, φτιάχνουν ένα αφήγημα πλήρους εικόνας. Ένα αφήγημα αρκετά θολό ώστε να μη βγαίνει καθαρός ένοχος, αλλά αρκετά καθαρό ώστε να μένει η αίσθηση ότι «κάτι σάπιο υπάρχει».

Διάχυση: η σύγχρονη πολιτική μανιέρα

Εδώ ακριβώς παίζεται το πολιτικό παιχνίδι της περιόδου. Όχι στο αν υπάρχει πρόβλημα αυτό θεωρείται δεδομένο. Αλλά στο πού θα σταματήσει η αφήγηση. Θα μείνει στους συνδικαλιστές; Στους τεχνοκράτες; Στους “εμπνευστές”; Ή θα πλησιάσει επικίνδυνα την πολιτική ευθύνη; Γιατί άλλο να μιλάς για παθογένειες και άλλο να ρωτάς ποιος υπέγραψε, ποιος σχεδίασε, ποιος ωφελήθηκε.

Η διαχείριση του σκανδάλου, πραγματικού ή δυνητικού, γίνεται με τον ίδιο τρόπο που γίνεται και η διαχείριση της αντιπολίτευσης: διάχυση. Λίγο εδώ, λίγο εκεί, με αρκετή πληροφορία ώστε να φαίνεται ότι όλα βγαίνουν στο φως, αλλά ποτέ τόση ώστε να κλείσει ο κύκλος. Το κοινό κουράζεται πριν θυμώσει. Και όταν κουραστεί, αποδέχεται.

Αυτός είναι και ο τελικός αποδέκτης όλων αυτών των κειμένων: ο μεσαίος, λογικός, κουρασμένος πολίτης. Όχι ο φανατικός, ούτε ο εξοργισμένος. Εκείνος που θέλει να πιστεύει ότι «όλοι ίδιοι είναι», αλλά κάποιος πρέπει να κρατάει το τιμόνι. Και αν αυτός ο κάποιος είναι βαρετός, τεχνοκρατικός και λίγο αλαζόνας, τόσο το καλύτερο, τουλάχιστον δεν πειραματίζεται.

Ποιος οφεείται από την παρακμή του λόγου

Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό: Ποιος ωφελείται από αυτή την παρακμή του λόγου; Σίγουρα όχι ο πολίτης που αναζητά ορθολογική διέξοδο. Ωφελείται το σύστημα που επιβιώνει μέσα από την ανακύκλωση της φθοράς του. Όσο η δημόσια συζήτηση υποβιβάζεται στο επίπεδο της «Μαλεσίνας» ή των εσωκομματικών καυγάδων για το ποιος μίλησε με ποιον στο τηλέφωνο, τόσο η πραγματική μεταρρυθμιστική ορμή θα πνίγεται στη ρηχότητα.

Η δημοκρατία μας δεν κινδυνεύει από τις μεγάλες ανατροπές, αλλά από τη σταδιακή διολίσθηση στο ασήμαντο. Όταν το «βαθύ λαρύγγι» της κάθε στήλης γίνεται ο εθνικός μας καθοδηγητής, τότε τότε η σοβαρότητα δεν είναι απλώς ζητούμενο, αλλά μια χαμένη πολυτέλεια.

Βήμα-Βήμα Ανάλυση

Παραπολιτικά: Η ανατομία της χειραγώγησης

Η ανατομία της χειραγώγησης μέσα από τον παραπολιτικό λόγο δεν είναι απλώς θέμα «ύφους», είναι μια προχωρημένη άσκηση εφαρμοσμένης ψυχολογίας των μαζών και στρατηγικής επικοινωνίας. Για να καταλάβουμε πώς αυτά τα κείμενα διαμορφώνουν την πραγματικότητα, πρέπει να αποσυναρμολογήσουμε τις τεχνικές τους.

Ακολουθεί η ανάλυση των μηχανισμών που μετατρέπουν το «κουτσομπολιό» σε πολιτικό όπλο:

1. Η Τεχνική της «Ελεγχόμενης Διαρροής» (Strategic Leaking)

Οι στήλες αυτές λειτουργούν ως το ανεπίσημο γραφείο τύπου του συστήματος. Η τεχνική βασίζεται στη διοχέτευση πληροφοριών που είναι πολύ «ευαίσθητες» για να ειπωθούν από έναν εκπρόσωπο τύπου, αλλά πολύ «χρήσιμες» για να μείνουν κρυφές.

• Στόχος: Η δοκιμή αντιδράσεων (trial balloons). Αν μια πληροφορία για έναν επικείμενο φόρο ή έναν ανασχηματισμό προκαλέσει θύελλα, η κυβέρνηση μπορεί να την διαψεύσει ως «φήμες των στηλών».
• Το Αποτέλεσμα: Ο αναγνώστης εθίζεται στο να περιμένει την «πραγματική» είδηση από το παρασκήνιο, απαξιώνοντας τους επίσημους θεσμούς ενημέρωσης.

2. Η Γλωσσική Υποτίμηση (Diminishing Language)

Προσέξτε τη χρήση των υποκοριστικών, των παρατσουκλιών και του ειρωνικού τόνου. Όταν ένας πολιτικός αρχηγός αποκαλείται με το μικρό του όνομα ή συνδέεται με μια «πισίνα» ή έναν «φραπέ», επιτυγχάνεται η αποϊεροποίηση του προσώπου.

• Μηχανισμός: Η μετατροπή του πολιτικού προβλήματος σε προσωπικό ελάττωμα. Έτσι, η συζήτηση φεύγει από το «τι προτείνει αυτό το κόμμα» και πηγαίνει στο «πόσο γελοίος είναι ο ηγέτης του».
• Συνέπεια: Η πολιτική αντιπαράθεση υποβιβάζεται σε καβγά γειτονιάς, μειώνοντας το κίνητρο του πολίτη για ουσιαστική συμμετοχή.

3. Η Δημιουργία της «Ψευδαίσθησης της Εγγύτητας»

Ο παραπολιτικός λόγος χρησιμοποιεί έναν κώδικα που υπονοεί ότι ο αναγνώστης είναι «μέσα στα πράγματα». Φράσεις όπως “όπως ακούγεται στα πέριξ της πλατείας” ή “κάποιοι που ξέρουν καλά” δημιουργούν μια ελιτίστικη σύνδεση.

• Η Παγίδα: Ο αναγνώστης νιώθει προνομιούχος επειδή «μαθαίνει το μυστικό», ενώ στην πραγματικότητα καταναλώνει ένα προσεκτικά κατασκευασμένο αφήγημα που εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα.

4. Η Τακτική του «Θορύβου» (The Decoy Effect)

Όταν υπάρχουν σοβαρά ζητήματα (π.χ. η Allianz και η Εθνική ή μια απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου), οι στήλες συχνά «πνίγουν» την είδηση μέσα σε έναν ωκεανό από ασήμαντες λεπτομέρειες για κοινωνικές συναντήσεις ή εσωκομματικά καρφιά.

• Λειτουργία: Ο θόρυβος αποπροσανατολίζει. Η προσοχή του κοινού είναι πεπερασμένη. Αν την καταναλώσεις στο αν ο τάδε υπουργός είναι στα μαχαίρια με τον δείνα γενικό γραμματέα, δεν θα έχεις ενέργεια να αναλύσεις τη νομοθετική παρέμβαση που ευνοεί μια συγκεκριμένη επιχειρηματική ομάδα.

Τεχνική	Εργαλείο	Τελικός Στόχος
Αποσταθεροποίηση	Φήμες για ανασχηματισμό	Πειθαρχία των Υπουργών
Αποπολιτικοποίηση	Εστίαση στο Lifestyle (πισίνες, καφέδες)	Ακύρωση της σοβαρής κριτικής
Χειραγώγηση Αγοράς	Διαρροές για deals (π.χ. τράπεζες)	Διαμόρφωση προσδοκιών στο Χρηματιστήριο
Ηθική Διάβρωση	Υπονοούμενα για «δώρα» και αναθέσεις	Κανονικοποίηση της διαφθοράς

Αυτή η υβριδική γραφή είναι το απόλυτο εργαλείο του soft power. Δεν επιβάλλει την άποψή της με τη βία, αλλά τη φυτεύει με το μειδίαμα του «ξέρω κάτι παραπάνω από σένα».