Η Σκακιέρα των «Φαντασμάτων» – Online παραπολιτικές στήλες

(Συνδυαστική θεώρηση online στηλών Dark Room, Βηματοδότης, Big Mouth, Θεωρείο, NonPaper)

Η πολιτική ζωή του τόπου μοιάζει πλέον με μια κακοκουρδισμένη παράσταση, όπου οι πρωταγωνιστές πασχίζουν να βρουν ρόλο σε ένα έργο που έχει ήδη γραφτεί στα παρασκήνια. Η εξαγγελία της Συνταγματικής Αναθεώρησης δεν είναι απλώς μια θεσμική αναγκαιότητα, είναι το απόλυτο «τακτικό εργαλείο» για να παγώσει ο χρόνος των αντιπάλων.

Η Στρατηγική της «Θεσμικής Παγίδας»

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με την κίνηση να ανοίξει τώρα τη συζήτηση για το Σύνταγμα, κατάφερε κάτι αξιοθαύμαστο: να μετατρέψει μια κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία σε έναν τοξικό «θόρυβο» που αναγκάζει τον Αλέξη Τσίπρα σε οπισθοχώρηση. Ο πρώην πρωθυπουργός, αν και φημολογείτο πως ετοίμαζε το νέο του κόμμα, φαίνεται να επιλέγει τη στρατηγική αναμονή, φοβούμενος πως η φωνή του θα πνιγεί μέσα στην ένταση της αναθεώρησης. Είναι η κλασική περίπτωση όπου η θεσμική επιτάχυνση του ενός προκαλεί την πολιτική παράλυση του άλλου. Δεν είναι η πρώτη φορά που η πολιτική φορά τον μανδύα του θεσμικού μεγαλείου για να λύσει καθαρά πολιτικά προβλήματα. Είναι όμως από τις λίγες φορές που αυτό γίνεται τόσο συνειδητά, τόσο συνδυαστικά και τόσο επικοινωνιακά.

Η κυβέρνηση εμφανίζεται ως δύναμη θεσμικής σοβαρότητας. Μιλά για «εκσυγχρονισμό», «αμερόληπτη Δικαιοσύνη», «Σύνταγμα του 21ου αιώνα». Όλα σωστά, όλα θεμιτά. Το πρόβλημα ξεκινά τη στιγμή που η ίδια αυτή κυβέρνηση καλείται να απαντήσει σε ένα απλό, σχεδόν αφελές ερώτημα: αν μπορούσατε ήδη, με βάση τον Κανονισμό της Βουλής και τις προβλέψεις του ισχύοντος Συντάγματος, να ενισχύσετε τη συμμετοχή της Δικαιοσύνης σε κρίσιμες υποθέσεις, γιατί δεν το κάνατε; Εκεί, το αφήγημα αρχίζει να τρίζει. Γιατί ο θεσμικός λόγος, όταν δεν συνοδεύεται από πολιτική αυτογνωσία, μετατρέπεται σε άλλοθι.

Το έλλειμμα στρατηγικής στην αντιπολίτευση

Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, η αντιπολίτευση μοιάζει να έχει παγιδευτεί. Όχι τόσο από την κυβέρνηση, όσο από τον ίδιο της τον εαυτό. Η συζήτηση για τους 180 βουλευτές, τις «πρώτες ψήφους» και τις μεγάλες δηλώσεις περί ηγεμονίας θυμίζει περισσότερο άσκηση θεωρητικών πιθανοτήτων παρά σοβαρό πολιτικό σχέδιο. Η αριθμητική δεν είναι ιδεολογία. Και όταν παρουσιάζεται ως τέτοια, το μόνο που καταφέρνει είναι να αποκαλύπτει το έλλειμμα στρατηγικής. Το αποτέλεσμα είναι μια αντιπολίτευση που δείχνει να μιλά πολύ για το Σύνταγμα, αλλά λίγο για την κοινωνία που καλείται να το εμπιστευθεί.

Μέσα σε αυτό το κενό, εμφανίζεται, ή μάλλον επιστρέφει, το πιο ανήσυχο φάντασμα του πολιτικού συστήματος: το ενδεχόμενο ενός νέου πολιτικού φορέα. Δεν έχει ακόμη πρόγραμμα, δομή ή σαφή ηγεσία. Έχει όμως κάτι πολύ πιο ισχυρό: την ικανότητα να μετατοπίζει συζητήσεις. Οι «δημοσκοπήσεις που δεν δημοσιεύονται» λειτουργούν εδώ όχι ως εργαλείο μέτρησης, αλλά ως εργαλείο πίεσης. Δεν έχουν σημασία τα ποσοστά καθαυτά, σημασία έχει ότι κυκλοφορούν. Ότι συζητιούνται. Ότι αναγκάζουν τα επιτελεία να ξαναμετρήσουν τις αντοχές τους και να αναθεωρήσουν τα σενάριά τους.

Αυτός είναι και ο λόγος που το πολιτικό σύστημα αντιδρά σχεδόν αλλεργικά σε τέτοιες αναφορές. Όχι επειδή τις θεωρεί αναξιόπιστες, αλλά επειδή φοβάται την αποσταθεροποιητική τους δυναμική. Ένα νέο κόμμα, ή ακόμη και η σοβαρή πιθανότητά του, δεν απειλεί απλώς τις ισορροπίες. Απειλεί την ίδια τη βεβαιότητα με την οποία οι παλιοί παίκτες μιλούν για «θεσμική κανονικότητα».

Η τοξικότητα ως εργαλείο απονομιμοποίησης

Σε αυτό το σκηνικό, η διαχείριση των εσωτερικών αντιρρήσεων αποκτά κρίσιμη σημασία. Όποιος δεν ευθυγραμμίζεται με τη γραμμή της «μεγάλης θεσμικής στιγμής», βαφτίζεται γρήγορα τοξικός, παρωχημένος ή εμμονικός. Δεν έχει τόση σημασία τι λέει, σημασία έχει να μικρύνει το ακροατήριό του. Η απονομιμοποίηση προηγείται της συζήτησης. Και αυτό, όσο κι αν παρουσιάζεται ως επικοινωνιακή αναγκαιότητα, είναι βαθιά πολιτικό πρόβλημα.

Το παράδοξο είναι ότι όλοι, κυβέρνηση και αντιπολίτευση, μιλούν διαρκώς για θεσμούς, αλλά ελάχιστα για εμπιστοσύνη. Η κοινωνία δεν αμφισβητεί το Σύνταγμα επειδή είναι παλιό. Το αμφισβητεί επειδή βλέπει ότι μπορεί να ερμηνεύεται κατά το δοκούν, να ενεργοποιείται επιλεκτικά και να ανακαλύπτεται εκ νέου όταν η συγκυρία το απαιτεί. Η θεσμική αξιοπιστία δεν χτίζεται με αναθεωρήσεις-ορόσημα, αλλά με συνεπή χρήση των εργαλείων που ήδη υπάρχουν.

Η αλαζονεία των «πρώην»

Δεν λείπουν βέβαια και τα περιστατικά που αναδεικνύουν την παθογένεια του πολιτικού μας προσωπικού. Η εμμονή σε τίτλους και αξιώματα, όπως στην περίπτωση της Χριστίνας Αλεξοπούλου, η οποία έσπευσε να διορθώσει μια προσκεκλημένη σε γεύμα στα Καλάβρυτα πως δεν είναι «απλή δημοτική σύμβουλος» αλλά «βουλευτής και πρώην υπουργός», μαρτυρά μια βαθιά αποκοπή από την πραγματικότητα. Είναι αυτή η μικροπρέπεια που τροφοδοτεί τον κυνισμό των πολιτών και αμαυρώνει κάθε σοβαρή μεταρρυθμιστική προσπάθεια.

Η Ατζέντα πίσω από τις Λέξεις: Η κυβέρνηση επιχειρεί να ελέγξει το αφήγημα προβάλλοντας «κοινωνική ευαισθησία» (βλ. απαγόρευση social media για ανηλίκους ) και «θεσμική υπεροχή», την ώρα που η αντιπολίτευση αναλώνεται σε εσωτερικές εκκαθαρίσεις και αναζήτηση ταυτότητας.

Ο στόχος είναι ένας: η επιβολή μιας πολιτικής ομοιομορφίας όπου ο «μεσαίος χώρος» θα νιώθει ασφαλής, όχι επειδή όλα πάνε καλά, αλλά επειδή οι εναλλακτικές φαίνονται είτε απροετοίμαστες είτε εγκλωβισμένες στο ένδοξο πλην όμως τοξικό παρελθόν τους.

Βήμα-βήμα χαρτογράφηση: τι «παίζουν» οι στήλες και γιατί

1) Το σενάριο της ημέρας (τι θέλουν να μείνει στο μυαλό)

Κεντρικός καμβάς: «Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι θεσμός, είναι σκηνικό». Και πάνω στο σκηνικό κουμπώνουν τρία υπο-αφηγήματα:

1. Η κυβέρνηση βάζει “θεσμική” ατζέντα, αλλά με πολιτικό γάντζο.
   Στο Βηματοδότη, ο «διαρρήκτης» είναι η μεταφορά: ο απρόσκλητος μπαίνει στο σπίτι και μετά σου κάνει μάθημα για την πόρτα. Δηλαδή: το Σύνταγμα (άρθρο 86/διαδικασίες) δεν εμπόδιζε τη συμμετοχή της Δικαιοσύνης, η Βουλή είχε τη δυνατότητα να το κάνει αλλά «δε θέλανε».
2. Η αντιπολίτευση ψάχνει ρόλο μέσα σε θεσμικά μαθηματικά που δεν τη βολεύουν.
   Στο Powergame εμφανίζεται το “συνταγματικό sudoku” με την αναφορά σε Δημήτρης Μάντζος και την ειρωνεία ότι το ΠΑΣΟΚ «ψάχνει 17 βουλευτές» κ.λπ., με υπαινιγμό ότι λέει μεγάλα λόγια («πρώτοι έστω και με μία ψήφο») αλλά στην πράξη δεν βγαίνει ο λογαριασμός των 180.
3. Το “νέο κόμμα” επιστρέφει ως φάντασμα-ρυθμιστής, πριν καν υπάρξει.
   Στο Newmoney.gr σερβίρεται “φαρμάκι” δημοσκόπησης (μη δημοσιευμένη) με υποθετικό κόμμα Μαρία Καρυστιανού και Αλέξης Τσίπρας: ΝΔ ~29,5–30%, Καρυστιανού 15%, Τσίπρας 10%, ΠΑΣΟΚ 9%, Ζωή Κωνσταντοπούλου και Κυριάκος Βελόπουλος 7%. Το ζουμί δεν είναι τα νούμερα, είναι ότι τα νούμερα υπάρχουν, άρα «το ξέρει το Μ.Μ.» (υπαινιγμός Κυριάκος Μητσοτάκης / Μαξίμου).

2) Πώς γράφονται (μηχανισμός στήλης = “κουμπί” επιρροής)

α) “Κυβερνητικό θέσφατο” με αντι-παράδειγμα (Το Βήμα):
Παίρνει τη φράση περί «ενίσχυσης αμερόληπτης κρίσης» και τη γυρίζει ανάποδα: αν μπορούσες ήδη να το κάνεις, γιατί δεν το έκανες; και το δένει με εικόνα-ιστορία (διαρρήκτης/πόρτα). Αυτό είναι editorial sabotage με θεσμικό λεξιλόγιο.

β) “Παραπολιτικό stand-up” (Powergame):
Θεία από τα Χανιά, κρυοθεραπείες, παγωμένα πόδια, και ανάμεσα πετάει το κρίσιμο: οι αριθμοί, οι συναινέσεις, το ποιος μπορεί να παίξει μπάλα. Στόχος: να γελοιοποιηθεί η υπερ-αισιοδοξία της Χαριλάου Τρικούπη και να κολλήσει στο κοινό ότι «δεν έχουν plan».

γ) “Δημοσκόπηση-φάντασμα” ως όπλο ατζέντας (Newmoney):
Το “δεν δημοσιεύτηκε” λειτουργεί σαν πιστοποιητικό. Σου λέει: εγώ ξέρω (και άρα είμαι κέντρο πληροφόρησης), αλλά “οι άλλοι” το θάβουν. Καθαρό παιχνίδι ισχύος μέσα από ψευδο-μυστικότητα.

δ) “Non-paper” με γραμμή (iefimerida):
Στήνει πλαίσιο: ο Αντώνης Σαμαράς “τοξικός/εμμονικός”, απορρίπτει ακόμη και την αναθεώρηση, «θυμίζει Ζωή», δηλαδή: σπρώχνει το μήνυμα ότι ό,τι κι αν πει, είναι θόρυβος.

3) Κοινά σημεία (η “συνδιαστική” εικόνα)

Παρά τις διαφορετικές φωνές, συγκλίνουν σε ένα meta-μήνυμα:

• Η αναθεώρηση είναι εργαλείο repositioning της κυβέρνησης (θεσμικό + “κάθαρση”), αλλά οι στήλες θυμίζουν ότι το εργαλείο αυτό μπορεί να διαβαστεί ως διαχείριση ευθύνης ή μετατόπιση συζήτησης.
• Ο χώρος της κεντροαριστεράς/αντιπολίτευσης παρουσιάζεται ακάλυπτος: είτε με μαθηματικά (180), είτε με “δίκτυα/εσωτερικά”, είτε με το φάντασμα νέων κομμάτων που ρουφάνε οξυγόνο.
• Ο “παίκτης-σφήνα” είναι το μεγαλύτερο φόβητρο του συστήματος: όχι επειδή υπάρχει, αλλά επειδή μπορεί να υπάρξει, και άρα όλοι ξαναμετρούν τα ποσοστά τους σε μια πίστα που αλλάζει.

4) Πηγές ενημέρωσης (ποιοι “ταΐζουν” τι)

Δεν βλέπεις ονόματα-πηγές με ταμπέλα, βλέπεις όμως στίγμα πρόσβασης:

• Newmoney: “γνωρίζω μη δημοσιευμένη δημοσκόπηση” + “το ξέρει το Μαξίμου” → κανάλι προς κυβερνητικό/δημοσκοπικό οικοσύστημα.
• Powergame: λεπτομέρειες τύπου “ζήτησε drones από Μελίνα Τραυλού” και επιχειρησιακά hints → μείγμα υπουργικών/επιχειρηματικών διαρροών (και λίγο show).
• Το Βήμα: νομικός συλλογισμός/Κανονισμός Βουλής/άρθρα → θεσμική ανάγνωση με πολιτική αιχμή.
• iefimerida: framing “τοξικότητας” για Σαμαρά → γραμμή απονομιμοποίησης (να μικρύνει το ακροατήριο του).

Παράλληλα, το “ΘΕΩΡΕΙΟ” της Η Καθημερινή δίνει ένα πολύ χρήσιμο συμπλήρωμα: η αναθεώρηση «κλειδώνει» χρονικά τις κινήσεις Αλέξης Τσίπρας, αφού (κατά τη στήλη) κάποιοι του εισηγούνται να πάει πιο πίσω την ανακοίνωση νέου κόμματος για να μη συμπέσει με την “τοξικότητα” της συζήτησης.

Συμπέρασμα: ποιον θέλουν να επηρεάσουν και γιατί

1. Το εσωτερικό της ΝΔ και το “κέντρο” που φοβάται αποσταθεροποίηση.
   Με την αναθεώρηση ως “θεσμικό project”, ζητείται νομιμοποίηση και πειθαρχία. Όποιος το αμφισβητεί (π.χ. Σαμαράς) μπαίνει στο κάδρο “τοξικός/γραφικός” ώστε να μην κόψει ρεύμα.
2. Την κεντροαριστερά (ΠΑΣΟΚ), να την κρατήσουν σε θέση άμυνας.
   Με τα “συνταγματικά μαθηματικά” και τη χλεύη του “πού το βασίζουν”, ο στόχος είναι να εδραιωθεί ότι δεν μπορούν να σηκώσουν ηγεμονία ούτε σε θεσμική συζήτηση.
3. Τους αναποφάσιστους/θυμωμένους που ψάχνουν νέο όχημα.
   Η “δημοσκόπηση-φαρμάκι” είναι δόλωμα: δίνει σχήμα σε δύο εν δυνάμει κόμματα πριν υπάρξουν, για να μετακινήσει κουβέντα, να φοβίσει, να δοκιμάσει αντοχές και να βάλει όλους να παίζουν με τους όρους της στήλης.

Αν το πούμε ωμά: σήμερα δεν πουλάνε “ειδήσεις”. Πουλάνε χάρτες ισχύος. Και ο χάρτης λέει: η κυβέρνηση θέλει θεσμικό ύψος, η αντιπολίτευση ψάχνεται, οι “νέοι παίκτες” στοιχειώνουν το σύστημα, και όποιος κάνει θόρυβο τύπου Σαμαρά πρέπει είτε να ενσωματωθεί είτε να αποδυναμωθεί επικοινωνιακά.