Η ψευδαίσθηση της επιτάχυνσης σε μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων – Επισκόπηση Τύπου 29/01

Η Ελλάδα του 2026 μοιάζει με έναν επιβάτη που προσπαθεί να επιβιβαστεί σε τρένο υψηλής ταχύτητας κρατώντας στις αποσκευές του, σε νεά σταθμό χωρίς πίνακα αναχωρήσεων. Όλοι μιλούν για ταχύτητες, προγράμματα και διαδρομές αλλά κανείς δεν ξέρει ποιο τρένο πάει πού. Η Ευρώπη τρέχει προς έναν σκληρό πυρήνα «πρόθυμων», η κυβέρνηση παλεύει να αποδείξει ότι παραμένει στο κέντρο των εξελίξεων και η αντιπολίτευση επιμένει να καταγγέλλει χωρίς να πείθει. Κάπου ανάμεσα, η κοινωνία περιμένει στην αποβάθρα, με το εισιτήριο στο χέρι, αλλά χωρίς προορισμό.

Το νέο ευρωπαϊκό αφήγημα των «δύο ταχυτήτων» παρουσιάζεται ως τεχνική διευκόλυνση: μικρότερες ομάδες κρατών για γρήγορες αποφάσεις, λιγότερη ομοφωνία, περισσότερη αποτελεσματικότητα. Στην ελληνική δημόσια συζήτηση, όμως, αυτό μεταφράζεται πρόχειρα σε επιτυχία ή αποτυχία εξωτερικής πολιτικής, χωρίς να αγγίζει την ουσία: τι σημαίνει για μια χώρα που ιστορικά κινείται οριακά μεταξύ πυρήνα και περιφέρειας. Δεν είναι ζήτημα διπλωματικού γοήτρου, είναι ζήτημα κυριαρχίας σε ένα περιβάλλον όπου η ισχύς θα κατανέμεται άνισα και οι αποφάσεις θα λαμβάνονται σε κλειστά δωμάτια.

Στο εσωτερικό, το πολιτικό σύστημα λειτουργεί σε δεύτερη ταχύτητα: γρήγορο σπιν, αργή ουσία. Υποθέσεις, καταγγελίες, διαρροές και αλληλοκατηγορίες εναλλάσσονται με ρυθμό τηλεοπτικού δελτίου, όχι θεσμικής λογοδοσίας. Η κυβέρνηση αντιδρά με άμυνα χαρακωμάτων, επιχειρώντας να μετατρέψει κάθε πλήγμα σε επικοινωνιακή θυσία. Η αντιπολίτευση, από την άλλη, επενδύει στην ηθική καταγγελία, αλλά δυσκολεύεται να πείσει ότι διαθέτει σχέδιο πέρα από την επόμενη ερώτηση στη Βουλή. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: όλοι μιλούν για θεσμούς, κανείς δεν τους ενισχύει.

Η τρίτη ταχύτητα, η πιο αργή και η πιο βαριά, είναι η καθημερινότητα. Εκεί όπου η πολιτική δεν μετριέται σε ποσοστά, αλλά σε χαμένες ώρες, σε νεύρα στο τιμόνι, σε λογαριασμούς που δεν βγαίνουν. Όταν ένα βασικό πρόβλημα υποδομών γίνεται σύμβολο ανικανότητας δεκαετιών, δεν αρκεί ένα master plan για να αλλάξει η πραγματικότητα. Χρειάζεται κάτι πιο δύσκολο: συνέχεια, ευθύνη και δημόσια παραδοχή αποτυχίας. Σπάνια αρετή στο ελληνικό πολιτικό λεξιλόγιο.

Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι η πολυδιάσπαση της ατζέντας, αλλά η απουσία σύνδεσής της. Η ευρωπαϊκή συζήτηση δεν «κουμπώνει» με την εθνική στρατηγική, η εθνική αντιπαράθεση δεν ακουμπά την κοινωνική εμπειρία και η κοινωνική εμπειρία δεν επιστρέφει ως πολιτική απαίτηση. Έτσι, το σύστημα αναπαράγει τον εαυτό του: μια κυβέρνηση που επιβιώνει χωρίς να εμπνέει, μια αντιπολίτευση που φθείρει χωρίς να πείθει, και μια κοινωνία που μαθαίνει να χαμηλώνει τον πήχη των προσδοκιών.

Κάπου εδώ, η συζήτηση για «σταθερότητα» απογυμνώνεται. Σταθερότητα δεν είναι η απουσία κρίσης, είναι η ικανότητα να τη διαχειρίζεσαι χωρίς να καταρρέεις. Και αυτό προϋποθέτει πολιτικό λόγο που αντέχει στην πολυπλοκότητα, όχι συνθήματα που κρύβουν την αμηχανία. Προϋποθέτει, επίσης, αντιπολίτευση που δεν επενδύει μόνο στη φθορά, αλλά στην εναλλακτική. Διαφορετικά, η χώρα θα συνεχίσει να κινείται με τρεις ταχύτητες: γρήγορα στα λόγια, μεσαία στους θεσμούς, ακίνητη στην πράξη.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν θα ανήκουμε στον ευρωπαϊκό πυρήνα ή στην περιφέρεια. Είναι αν θα αποκτήσουμε ποτέ εσωτερικό πυρήνα σοβαρότητας: μια στοιχειώδη συμφωνία για το τι θεωρούμε επιτυχία και τι αποτυχία, ποια προβλήματα είναι διαχειρίσιμα και ποια όχι, ποια λάθη διορθώνονται και ποια επαναλαμβάνονται από συνήθεια. Μέχρι τότε, θα συνεχίσουμε να συζητάμε για ταχύτητες, ενώ το τρένο θα παραμένει στο ίδιο σημείο.

Βήμα-βήμα Αξιολόγηση Πολιτικών και Παραπολιτικών Ειδήσεων

• Κυβερνητική Πολιτική και Οικονομία:
  • Η κυβέρνηση εστιάζει στην παροχή δημοσιονομικού χώρου για ελαφρύνσεις, με τον όρο όμως ότι αυτές θα προέρχονται από μόνιμα έσοδα.
  • Ανακοινώνεται νέο πρόγραμμα «Ανακαινίζω» με επιδότηση έως 90% για κατοικίες, το οποίο θα ξεκινήσει τον Μάιο.
  • Προωθούνται παρεμβάσεις για την κυκλοφοριακή αποσυμφόρηση της Αθήνας (περιορισμός φορτηγών στον Κηφισό, έξυπνα φανάρια).
  • Υπάρχει έντονη συζήτηση για την «Ευρώπη των δύο ταχυτήτων», μια πρόταση που φαίνεται να προωθεί η Γερμανία.
• Κοινοβουλευτική Αντιπαράθεση:
  • Σημειώθηκε σφοδρή κόντρα στη Βουλή μεταξύ ΝΔ και ΠΑΣΟΚ με αφορμή την επέτειο των Ιμίων.
  • Εντάσεις καταγράφηκαν στην Εξεταστική Επιτροπή, με καταγγελίες για «κλείσιμο μικροφώνου» στη Ζωή Κωνσταντοπούλου.
  • Το ΠΑΣΟΚ εξαπολύει επίθεση κατά της κυβέρνησης για το «σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ».
• Εξωτερική Πολιτική και Γεωπολιτική:
  • Ο Υπουργός Εξωτερικών προέβη σε δηλώσεις για την κρίση στη Μέση Ανατολή, ενώ οι ΗΠΑ κλιμακώνουν την πίεση στο Ιράν.
  • Η τριμερής συνάντηση για το Κυπριακό φαίνεται να οδηγείται σε αδιέξοδο.
  • Υπάρχει ανησυχία για την αγορά ακινήτων στον Έβρο από Τούρκους πολίτες.
• Παραπολιτικά και Κοινωνικά:
  • Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην επέτειο του θανάτου του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, με άρθρα που τονίζουν το κενό που άφησε.
  • Η τραγωδία στη Ρουμανία με τους Έλληνες οπαδούς παραμένει στο προσκήνιο, με τη διαδικασία επαναπατρισμού των σορών.
  • Καταγράφονται καταγγελίες για ολιγωρία υπευθύνων σε εργασιακούς χώρους (περίπτωση διαρροής προπανίου)

Τι βάζουν πάνω στο τραπέζι οι εφημερίδες (η ατζέντα της ημέρας)

Ευρώπη «δύο ταχυτήτων» / σκληρός πυρήνας
Η Ναυτεμπορική το σηκώνει ως στρατηγική μετατόπιση: μπλοκ μεγάλων οικονομιών, μικρότερες «ομάδες» για να τρέξουν πολιτικές που κολλάνε στην ομοφωνία. Αυτό δεν είναι τεχνικό νέο — είναι προμήνυμα θεσμικής ιεράρχησης εντός ΕΕ.

1. Εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι με “θεσμούς/σκάνδαλα/καταγγελίες”
   Η Kontra News προβάλλει τη σύγκρουση για ΟΠΕΚΕΠΕ ως ευθεία επίθεση ΠΑΣΟΚ στη ΝΔ (με framing “υπογραφή της ΝΔ”).
   Το Μανιφέστο απαντά με το κλασικό αντί-κάδρο: ΠΑΣΟΚ σε «νευρική κρίση», πορεία προς 4η θέση — δηλαδή απονομιμοποίηση αντιπάλου μέσω δημοσκοπικής/ψυχολογικής ανάγνωσης.
   Η Δημοκρατία τραβάει το θέμα σε πιο «πολιτικό-συγκινησιακό» επίπεδο: “Πανικός στο Μαξίμου” και “Καρυστιανού βλάπτει σοβαρά τη ΝΔ” (έντονο δραματοποιημένο framing).
2. Γεωπολιτική/ασφάλεια ως “φόντο που έρχεται μπροστά”
   Η Kontra News δίνει πρώτη την ένταση στον Περσικό (“δεύτερη αρμάδα…”) — οι διεθνείς εξελίξεις χρησιμοποιούνται και ως εσωτερικό επιχείρημα για «αστάθεια/ακρίβεια/φόβο».
   Παράλληλα, αποκόμματα δείχνουν Ίμια/ελληνοτουρκικά ως πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης (π.χ. “κόντρα ΠΑΣΟΚ–ΝΔ στη Βουλή για τα Ίμια”).
3. “Κράτος-πόλη” προβλήματα: Κηφισός/κυκλοφοριακό
   Η Καθημερινή το ανεβάζει ως κεντρικό: «Γόρδιος δεσμός του Κηφισού» — καθαρό governance θέμα, με ουρά σε υποδομές, παραγωγικότητα, καθημερινότητα.
   Και άλλα αποκόμματα δείχνουν πακέτα μέτρων/σενάρια (λογική “κάνουμε κάτι επιτέλους”).

Γρήγορη “ακτινογραφία” ανά εφημερίδα (τι ρόλο παίζει ο καθένας)

• POLITICAL: Παίζει διπλό ταμπλό “εθνική πολιτική + επιχειρηματικό παρασκήνιο”. Σηκώνει Ντόρα Μπακογιάννη/ΣτΕ ως «ευρωπαϊκή επιτυχία» και ταυτόχρονα χτυπά Euroxx (hack) + Τουρκία/Πασαλιμάνι (γεωοικονομικό άγχος).
• ONE VOICE: Κυρίως εταιρικό PR/βραβεία/επιχειρηματικά πρόσωπα. Πολιτική μόνο ως “οικοσύστημα ισχύος”.
• ΜΑΚΕΛΕΙΟ: Σκληρή καταγγελτική υπερβολή, πολλά μέτωπα (ενοίκια/Μάτι/τεχνο-φοβίες/κ.λπ.). Στόχος: θυμός & σύγκρουση.
• ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ: Εκκλησιαστική ατζέντα/ταυτότητα.
• ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΩΡΑ: “εθνικο-αποκαλυπτικό” σύμπαν (ασφάλεια/συνωμοσιολογία/συναγερμοί), συνδέει διεθνές με υπαρξιακό φόβο.
• STAR PRESS / ESPRESSO: tabloid-μηχανή: πρόσωπα/σοκ/συναίσθημα.
• KONTRA NEWS: αντιπολιτευτική πίεση με 3 σφαίρες: ΟΠΕΚΕΠΕ, ακρίβεια, διεθνής ένταση.
• ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ: πολιτικό “σκάκι” και υπόγειες τάσεις (κρίση/διεύρυνση/αναμονή προσώπων).
• Ο ΛΟΓΟΣ: θεσμικό-κεντρώο καθημερινότητας (δημοσιονομικός χώρος, μέτρα, Ίμια ως κοινοβουλευτικό επεισόδιο).
• ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: δεξιό αντι-Μαξίμου/αντι-συστήματος σπιν (“Καρυστιανού”).
• ΤΑ ΝΕΑ / ΕφΣυν: πιο “θεματικά πακέτα” (θεσμοί, κοινωνία, διεθνή) με διαφορετική ιδεολογική ανάγνωση: τα ΝΕΑ πιο κεντρώα-αναλυτικά, η ΕφΣυν πιο κινηματική/καταγγελτική.
• ΕΣΤΙΑ: εθνικά/εκκλησιαστικά + αυστηρή θεσμική γλώσσα (Μ. Ανατολή/συνυποσχετικό/γραμμή τάξης).
• ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: policy-first (Κηφισός, οικονομία, διεθνείς συμφωνίες).
• ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ / ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ: φιλοκυβερνητική οπτική: αποδυναμώνουν αντιπολίτευση, “ρήγματα”, “προδιαγεγραμμένη αποτυχία” κ.λπ.
• ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ: γεωοικονομία/ΕΕ-θεσμικό (δύο ταχυτήτων) ως μεγάλο κάδρο για Ελλάδα.
• ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ: ταξικό/αντισυστημικό πλαίσιο — σταθερός ρόλος, όχι “ημερήσια μόδα”.

Συγκριτική αποτίμηση κινήτρων (ποιος θέλει τι)

• Οικονομικός/θεσμικός ρεαλισμός (Καθημερινή/Ναυτεμπορική): κρατάνε την κουβέντα σε θεσμούς, αγορές, υποδομές. Κίνητρο: αξιοπιστία/επιρροή στους decision makers.
• Κομματικό σπιν (Μανιφέστο vs Kontra vs Δημοκρατία):
  • Kontra: “σκάνδαλο → φθορά κυβέρνησης”.
  • Μανιφέστο: “αντιπολίτευση λίγη/σε πτώση”.
  • Δημοκρατία: “Μαξίμου σε πανικό/πρόσωπα-σύμβολα απειλής”.
• Θυμικό/φόβος (Μακελειό/Ελ. Ώρα/tabloids): κίνητρο η ένταση, όχι η εξήγηση. Το κοινό εδώ αγοράζει αίσθημα, όχι πληροφορία.

Το στίγμα της ημέρας

Μια χώρα που πατάει σε τρεις ταυτόχρονες κρίσεις: (α) ευρωπαϊκή αναδιάταξη ισχύος, (β) εσωτερική φθορά/θεσμικός καβγάς με “σκάνδαλο vs δημοσκοπική απαξίωση”, (γ) καθημερινότητα που βράζει (Κηφισός/ακρίβεια).

Τι μας διαφεύγει (τυφλά σημεία)

1. Η “Ευρώπη δύο ταχυτήτων” ως ελληνικό πρόβλημα κυριαρχίας: λίγοι το μεταφράζουν σε τι σημαίνει για Ελλάδα σε άμυνα/ενέργεια/χρηματοδότηση. Μένει ως τίτλος.
2. ΟΠΕΚΕΠΕ/θεσμοί χωρίς αριθμούς: βλέπουμε σπιν, όχι καθαρή τεκμηρίωση (ποιο είναι το μέγεθος/ποια η αλυσίδα ευθύνης).
3. Κηφισός ως μοντέλο διακυβέρνησης: κινδυνεύει να γίνει “ένα ακόμη σχέδιο” αν δεν συνδεθεί με KPI/χρονοδιάγραμμα/λογοδοσία.

Τι προμηνύεται (48–72 ώρες)

• Κλιμάκωση “θεσμών” στη Βουλή (προ ημερησίας/σκληρή ρητορική) + παράλληλη επίθεση χαρακτήρων/δημοσκοπήσεων.
• Διεθνές (Ιράν/Περσικός) να “κουμπώσει” πάνω στην ακρίβεια ως εσωτερικό αφήγημα φόβου/κόστους.
• Μετατόπιση συζήτησης σε “κράτος-πόλη” (κυκλοφοριακό/υποδομές) γιατί είναι ασφαλές πεδίο για όλους: δεν έχει ποινικές σκιές, έχει ορατότητα.