Μητσοτάκης: Οργανωθείτε – Κάρνεϋ: Μην προσποιείστε. Η επόμενη μέρα του Νταβός

Υπάρχουν δύο τρόποι να μιλήσεις για τον κόσμο που αλλάζει. Ο πρώτος είναι να τον περιγράψεις σαν κάτι που “περνάει”: μια δυσκολία, μια φάση, ένα κύμα που θα σκάσει και θα ηρεμήσουμε. Ο δεύτερος είναι να πεις την άβολη αλήθεια: δεν είναι δεν είναι στραβός ο γυαλός, στραβά αρμενίζουμε.

Στο Europe Today, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, έπαιξε το παιχνίδι του πρώτου τρόπου με την αυτοσυγκράτηση που του ταιριάζει: ναι, οι Σύνοδοι είναι κουραστικές, ναι, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ γίνονται “πιο περίπλοκες”, άρα η Ευρώπη χρειάζεται συντονισμό και στρατηγική αυτονομία. Σαν να λέει: «μην πανικοβάλλεστε, οργανωθείτε».

Το έκανε έξυπνα. Έβαλε στο κάδρο τη Γροιλανδία (ως τεστ ευρωπαϊκής ενότητας), πέταξε την “συνήθη” Ουγγαρία εκτός γραμμής και κράτησε την εικόνα μιας Ευρώπης που επιτέλους μαθαίνει να στέκεται όρθια, έστω και με τα γόνατα να τρίζουν. Και μετά, στο πιο δύσκολο σημείο, αυτό με το “Συμβούλιο Ειρήνης” του Τραμπ, έκανε κάτι που στην ελληνική πολιτική σπανίζει: παραδέχτηκε χρησιμότητα χωρίς να υπογράψει λευκή επιταγή. «Δεν θα είχαμε εκεχειρία χωρίς Τραμπ», αλλά «δεν μπορούμε να συμμετέχουμε σε αυτό που παρουσιάστηκε», με την Ελλάδα διαθέσιμη για στοχευμένη εμπλοκή στη Γάζα.

Αυτό είναι ρεαλισμός. Και ο ρεαλισμός είναι sexy, όταν δεν γίνεται κυνισμός.

Στο Νταβός, ο Καναδός Πρωθυπουργός το πήγε αλλού. Δεν είπε “ας οργανωθούμε”. Είπε “σταματήστε να προσποιείστε”. Είπε ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες ήταν εν μέρει μύθος που βόλευε, και τώρα τελείωσε. Έφερε τον Χάβελ και την “πινακίδα στη βιτρίνα”: όλοι την κολλούσαν, κανείς δεν την πίστευε, αλλά το σύστημα ζούσε από τη συλλογική υποκρισία. Και μετά έκανε το πολιτικό twist: “ήρθε η ώρα να κατεβάσουμε την πινακίδα”.

Το πιο χρήσιμο κομμάτι της ομιλίας του δεν είναι οι ατάκες. Είναι το manual για “μεσαίες δυνάμεις”. «Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού», δηλαδή ή φτιάχνεις συμμαχίες λειτουργικές, ανά ζήτημα, ή θα σε “μαγειρέψουν” σε διμερείς διαπραγματεύσεις όπου ο μεγάλος γράφει τους όρους. Και δεν το άφησε θεωρία: μίλησε για άμυνα, επενδύσεις, AI, κρίσιμα ορυκτά, εμπορικούς διαδρόμους, διπλασιασμό αμυντικών δαπανών έως το 2030, “μεταβλητή γεωμετρία” συμμαχιών.

Εδώ είναι το σημείο που οι δύο ομιλίες κουμπώνουν σαν δύο διαφορετικές εκδοχές της ίδιας αγωνίας: η Ευρώπη (και η Ελλάδα μέσα της) θέλει να πιστεύει ότι μπορεί να διαχειριστεί τη νέα εποχή με καλύτερη οργάνωση. Ο Καναδάς λέει ότι αυτό δεν αρκεί: χρειάζεται απομυθοποίηση.

Γιατί η “στρατηγική αυτονομία” που επικαλούμαστε στις Βρυξέλλες κινδυνεύει να γίνει η νέα πινακίδα: ωραία λέξη, ωραίες αφίσες, ωραία panels, αλλά όταν έρθει ο λογαριασμός (κοινές προμήθειες, ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, ενεργειακές εξαρτήσεις, άμυνα με πραγματικά budgets), τότε ξαφνικά όλοι θυμούνται ότι είναι 27 και κανείς δεν θέλει να πληρώσει.

Η Ελλάδα, ειδικά, έχει ένα πρόβλημα και μια ευκαιρία.

Το πρόβλημα είναι ότι συχνά παίζουμε τον ρόλο του “καλού μαθητή” σε μια τάξη που αλλάζει ύλη. Θέλουμε κανόνες, και καλά κάνουμε. Αλλά όταν οι κανόνες γίνονται διακοσμητικοί, πρέπει να έχεις και σχέδιο ανθεκτικότητας: αλυσίδες εφοδιασμού, αμυντικές δυνατότητες, τεχνολογία, ενέργεια, βιομηχανικά clusters. Όχι ως φετίχ “ανάπτυξης”, αλλά ως εθνική ασφάλεια.

Η ευκαιρία είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος “μεσαίας δύναμης” μέσα στην Ευρώπη: όχι με φωνές, με χρησιμότητα. Αυτό που υπονόησε ο Πρωθυπουργός για τη Γάζα, ρόλος περιορισμένος, θεσμικός, με στόχο συναίνεση, είναι ακριβώς το μοντέλο που μπορεί να μας δώσει χώρο χωρίς να μας βάλει σε περιπέτειες.

Αλλά για να έχεις θέση στο τραπέζι, πρέπει πρώτα να σταματήσεις να ζεις “μέσα στο ψεύδος” ότι αρκεί η σωστή ρητορική. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική, είπε ο Καναδός. Θα πρόσθετα: ούτε η ευγένεια είναι στρατηγική, ούτε το “θα το δούμε στο επόμενο Συμβούλιο”.

Η νέα εποχή δεν θα μας ρωτήσει αν κουραστήκαμε στη Σύνοδο. Θα μας ρωτήσει αν έχουμε σχέδιο όταν οι κανόνες δεν δουλεύουν όπως τους διαφημίζουμε. Κι εκεί θα φανεί ποιος απλώς κράτησε την πινακίδα, και ποιος έφτιαξε τραπέζι. Ποιός είναι στην καρέκλα και ποιός στο μενού.

Α. Βήμα-βήμα αξιολόγηση: Μητσοτάκης στο Europe Today (Euronews)

1) Τι “πουλάει” ως κεντρική ιδέα
Ο Πρωθυπουργός χτίζει ένα πλαίσιο: η Ευρώπη μπαίνει σε νέα φάση, οι διατλαντικές σχέσεις “δυσκολεύουν”, άρα χρειάζεται συντονισμός, ενότητα και περισσότερη στρατηγική αυτονομία. Το λέει καθαρά: «η συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία κερδίζει έδαφος» και αυτοπαρουσιάζεται ως early mover στο “επενδύουμε περισσότερο στην κοινή άμυνα και στην ανταγωνιστικότητα”.

2) Το δυνατό χαρτί: “Ευρωπαϊστής ρεαλιστής”
Αποφεύγει την υστερία και παίζει μπάλα “ήρεμης δύναμης”: ναι, ο Τραμπ είναι “ελέφαντας στο δωμάτιο”, αλλά η Ευρώπη πρέπει να υπερασπιστεί συμφέροντα και να το κάνει ενωμένη. Χρησιμοποιεί μάλιστα πολύ συγκεκριμένο επεισόδιο: δηλώσεις Τραμπ για αποκλιμάκωση στη Γροιλανδία και ευρωπαϊκή στήριξη σε Δανία/Γροιλανδία (με εξαίρεση Ουγγαρία).

3) Το ρίσκο: πολλά “ναι μεν αλλά”
Στο θέμα του «Συμβουλίου Ειρήνης» του Τραμπ, τοποθετείται σαν να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί:

• αναγνωρίζει ότι «δεν θα είχαμε εκεχειρία χωρίς την εμπλοκή του Donald Trump»,
• αλλά λέει ότι «δεν νομίζω ότι μπορούμε να συμμετάσχουμε σε αυτό που έχει παρουσιαστεί αυτή τη στιγμή», αφήνοντας όμως ανοιχτή την πόρτα για συνεργασία “αποκλειστικά για τη Γάζα και για περιορισμένο χρονικό διάστημα”, με την Ελλάδα «πρόθυμη να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αναζήτηση συναίνεσης».
  Αυτό είναι κλασικό “δίδυμο μήνυμα”: να μη φανείς ούτε αντι-αμερικανός ούτε άκριτα ακόλουθος.

4) Το subtext: “Η Ελλάδα ως χρήσιμος κόμβος”
Χωρίς να το φωνάζει, χτίζει αφήγημα Ελλάδας-διαμεσολαβητή: μπορώ να μιλάω με όλους, να συμμετέχω όπου υπάρχει ρεαλιστικός ρόλος, αλλά δεν μπαίνω σε σχήματα που υπερβαίνουν ΟΗΕ/νομιμοποίηση. Αυτή η “θεσμική σοβαρότητα” είναι το brand του στη διεθνή σκηνή.

5) Το επικοινωνιακό τρικ: “εμείς οι 27 μόνοι, χωρίς κινητά”
Το “χωρίς συμβούλους, χωρίς κινητά” λειτουργεί σαν σφραγίδα αυθεντικότητας: μεταφέρει την εικόνα ότι οι ηγέτες μιλούν ανοιχτά, άρα οι αποφάσεις είναι προϊόν πραγματικής τριβής και όχι PR.

6) Το κενό: η Ευρώπη ως σχέδιο, όχι ως εργαλείο
Η συνέντευξη βγάζει κατεύθυνση, αλλά όχι λεπτομέρειες υλοποίησης. “Στρατηγική αυτονομία”, “κοινή άμυνα”, “ανταγωνιστικότητα”, σωστά buzzwords. Όμως στο κοινό μένει το ερώτημα: τι σημαίνει αυτό σε ευρώ, βιομηχανία, προμήθειες, αλυσίδες αξίας, ρήξεις με “βολικούς” εταίρους; Η συνέντευξη είναι περισσότερο positioning παρά policy.

Β. Βήμα-βήμα αξιολόγηση: Κάρνεϊ στο Νταβός

1) Η “μεγάλη πρόταση”
Ο Κάρνεϊ κάνει κάτι πιο σπάνιο: δεν πουλάει αισιοδοξία, πουλάει ειλικρίνεια. Λέει ότι η “τάξη βασισμένη σε κανόνες” ήταν εν μέρει μυθοπλασία και πλέον δεν λειτουργεί, είμαστε «εν μέσω ρήξης, όχι μετάβασης».

2) Το φιλοσοφικό κάδρο (και γιατί δουλεύει)
Παίρνει Θουκυδίδη («οι ισχυροί πράττουν ό,τι μπορούν…») και Χάβελ (“ζεις μέσα στο ψεύδος”, η πινακίδα στη βιτρίνα) και το κάνει πολιτική στρατηγική: σταματήστε να προσποιείστε ότι οι κανόνες σας προστατεύουν.

3) Η κεντρική γραμμή ισχύος για “μεσαίες δυνάμεις”
Το σλόγκαν «αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού» δεν είναι ατάκα, είναι δόγμα: οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δρουν μαζί, αλλιώς θα εξαναγκαστούν σε διμερείς συμφωνίες από θέση αδυναμίας.

4) Το πρακτικό σκέλος: δεν μένει σε θεωρία
Δίνει λίστα: φορολογικές μειώσεις, άρση εμποδίων στο εσωτερικό εμπόριο, επιτάχυνση τεράστιων επενδύσεων (ενέργεια/AI/κρίσιμα ορυκτά/διάδρομοι), διπλασιασμό αμυντικών δαπανών έως 2030, συμφωνίες με ΕΕ (και αναφορά σε SAFE), εμπορικές/αμυντικές συμφωνίες, “μεταβλητή γεωμετρία” συνασπισμών ανά θέμα.

5) Το ρίσκο του: υπερβολική αυτοπεποίθηση
Όταν λες “έχουμε κυβέρνηση με τεράστια δημοσιονομική ικανότητα” και “είμαστε ενεργειακή υπερδύναμη”, ανεβάζεις τον πήχη της απόδειξης.
Η ομιλία είναι δυνατή, αλλά σε κάνει hostage των αποτελεσμάτων.

6) Το κλείσιμο-μαχαιριά
«Βγάζουμε την πινακίδα από τη βιτρίνα… Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική.» Αυτό είναι το σημείο που το Νταβός είτε χειροκροτεί είτε στραβοκαταπίνει.