Επισκόπηση Τύπου 21/11 – Μήπως το «στρατηγικό πλεονέκτημα» γίνει απότομα στρατηγικό ρίσκο;

Πολιτική Θεώρηση

Στο υπέδαφος της σημερινής ειδησεογραφίας δεν κυριαρχεί ούτε η οικονομία ούτε η εσωτερική πολιτική, κυριαρχεί η αίσθηση ότι η χώρα κινείται μέσα σε μια πυκνή ομίχλη γεωπολιτικών δεσμεύσεων την ώρα που η κοινωνία αναζητά σταθερό έδαφος. Τα πολιτικά και παραπολιτικά δημοσιεύματα της ημέρας αποκαλύπτουν μια Ελλάδα που πασχίζει να βρει νόημα σε μια διεθνή πραγματικότητα που αλλάζει γρηγορότερα από τις βεβαιότητες του πολιτικού της συστήματος.

Κεντρικός άξονας είναι η διαχείριση της σχέσης με τις ΗΠΑ και η σκιά της Κίνας και της Ρωσίας. Η κυβέρνηση παρουσιάζεται να προσπαθεί να σβήσει τις φωτιές γύρω από τα λιμάνια, χωρίς όμως να ελέγχει το αφήγημα: όταν κάθε στρατηγική υποδομή γίνεται πεδίο ανταγωνισμού ξένων δυνάμεων, χάνεται εκείνη η θεμελιακή ψευδαίσθηση ότι το κράτος ορίζει τον ρυθμό των εξελίξεων. Τα παραπολιτικά καταγράφουν την ανησυχία, όχι ως θόρυβο κουτσομπολιού αλλά ως σύμπτωμα: υπουργοί που μετρούν αντιδράσεις πρεσβειών, στελέχη που αναρωτιούνται αν η Αθήνα «πήγε πιο μακριά από όσο έπρεπε», και μια κυβέρνηση που προσπαθεί να δείξει ότι ακόμη κρατά το τιμόνι.

Στο εσωτερικό, ο προϋπολογισμός προβάλλεται ως «κοινωνικός», όμως ο δημόσιος διάλογος μοιάζει να τον προσπερνά. Είναι σαν η οικονομία να έχει γίνει υπόθεση μόνο αριθμών και κοινοτικών εργαλείων, ενώ η κοινωνία παραμένει εγκλωβισμένη σε μια καθημερινότητα όπου το διαθέσιμο εισόδημα δίνει μικρό περιθώριο ανάσας. Η πολιτική τάξη δείχνει βέβαιη ότι η ανάπτυξη θα λειτουργήσει ως πειστήριο ελπίδας, την ώρα που η κοινωνία αμφιβάλλει για την αφηγηματική απόσταση ανάμεσα στη μακροοικονομία και το καλάθι του μέσου νοικοκυριού.

Στα αμιγώς πολιτικά, οι αντιπολιτευτικές φωνές μοιάζουν διάσπαρτες, χωρίς ενιαίο μήνυμα. Δεν είναι ότι λείπουν οι κριτικές, λείπει η συνοχή που θα νοηματοδοτήσει την ένσταση. Έτσι, η δημόσια σφαίρα διολισθαίνει σε μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε κυβερνητικό πραγματισμό και οξύ αντισυστημικό λόγο, χωρίς τη μεσαία θεσμική κριτική που θα έδινε περισσότερη πυκνότητα στη δημοκρατική συζήτηση.

Την ίδια στιγμή, οι διεθνείς εξελίξεις: Ουκρανία, Μέση Ανατολή, αστάθεια στις ΗΠΑ, δημιουργούν ένα υπόστρωμα αβεβαιότητας. Η Ελλάδα έχει στοιχηθεί καθαρά με το αμερικανικό στρατόπεδο, αυτό της δίνει προστασία, αλλά και δεσμεύσεις. Κι εδώ βρίσκεται η μεγάλη αγωνία που διαπερνά τα παρασκήνια: μήπως η χώρα επενδύει υπερβολικά σε έναν παγκόσμιο συσχετισμό που σύντομα θα μεταβληθεί; Μήπως το «στρατηγικό πλεονέκτημα» γίνει απότομα στρατηγικό ρίσκο;

Όλο αυτό το μωσαϊκό αφήνει μια εντύπωση μετάβασης: η Ελλάδα βρίσκεται σε μια στιγμή όπου τίποτα δεν αρκεί από μόνο του, ούτε η διπλωματική πρόσδεση στη Δύση, ούτε η οικονομική αισιοδοξία, ούτε η τεχνοκρατική ασφάλεια του προϋπολογισμού. Το πολιτικό σύστημα χρειάζεται να ξαναβρεί τη νοηματοδότηση της πράξης: όχι μόνο τι κάνει, αλλά γιατί το κάνει και πώς αυτό συναντά την πραγματική ζωή των πολιτών.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο, τα σημερινά δημοσιεύματα λειτουργούν σαν καθρέφτης: αποκαλύπτουν μια χώρα που θέλει να σταθεί στα πόδια της, αλλά δεν είναι ακόμη βέβαιη ποιος δρόμος οδηγεί στην αυτονομία και ποιος στη νέα εξάρτηση. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η πολιτική ηγεσία μπορεί να μετατρέψει τα σημερινά ερωτήματα σε συνεκτική στρατηγική ή αν θα παραμείνουν διασκορπισμένες ανησυχίες στα υποσέλιδα των εφημερίδων.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (21 Νοεμβρίου 2025)

Το νήμα που ενώνει σήμερα τα φύλλα δεν είναι ούτε ο προϋπολογισμός ούτε η καθημερινότητα, είναι η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας μέσα σε ένα σκληρό, πολυεπίπεδο παιχνίδι ισχύος, με οικονομία και άμυνα να λειτουργούν ως δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

1. Γεωπολιτική σκακιέρα: ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία και τα ελληνικά λιμάνια

Ο Ριζοσπάστης και η One Voice διαβάζουν τις πρόσφατες ενεργειακές και στρατιωτικές συμφωνίες Ελλάδας-ΗΠΑ ως επιτάχυνση της «ΝΑΤΟποίησης» της χώρας. Ο Ριζοσπάστης βλέπει στα λιμάνια και τα ναυπηγεία το «επόμενο κεφάλαιο στους άγριους ανταγωνισμούς», με πρότυπο την Αλεξανδρούπολη και σχέδια ΗΠΑ-ΝΑΤΟ για μεταφορικό κόμβο στην Ελευσίνα, σε αντιπαλότητα με την COSCO και με ανοιχτό μέτωπο και στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα αναδεικνύει τις αντιδράσεις της Ρωσίας και τη φράση ότι «η Ελλάδα ακολουθεί συγκρουσιακή πολιτική» που «θα λάβει ανάλογη απάντηση», προσθέτοντας το αφήγημα ότι η χώρα «βυθίζει τον λαό» σε ανυπολόγιστους κινδύνους με την εμπλοκή στα ευρωατλαντικά σχέδια.

Η One Voice πάει ένα βήμα παραπέρα: υποστηρίζει ότι «ο Μητσοτάκης έδεσε την Ελλάδα στο άρμα των ΗΠΑ», μετατρέποντας την ελληνική διπλωματία σε μηχανισμό εκτέλεσης ξένων εντολών, με αποτέλεσμα να ανοίγει «αχρείαστο μέτωπο» με την Κίνα (μετά τις δηλώσεις Γκίλφοϊλ για τον Πειραιά) και να έχει μετατρέψει τη «φίλη και σύμμαχο» Ρωσία σε σχεδόν εχθρική δύναμη. Στο δίπλα άρθρο για «τις ΗΠΑ, τον ΟΛΠ και τη γεωπολιτική ταυτότητα της Ελλάδας», το ίδιο μέσο βλέπει στο λιμάνι του Πειραιά ένα τεστ ταυτότητας: αν η Ελλάδα θα είναι απλώς ατλαντικό προκεχωρημένο φυλάκιο ή αν θα κρατήσει στοιχειώδη πολυδιάστατη στρατηγική.

Από την άλλη πλευρά του φάσματος, η Δημοκρατία σημειώνει ότι «η κυβέρνηση θέλει να ρίξει τους τόνους για τα λιμάνια», αναδεικνύοντας την προσπάθεια της Αθήνας να αποσυμπιέσει μετά τον θόρυβο γύρω από τις αμερικανικές παρεμβάσεις και την κινεζική ενόχληση. Εδώ κυριαρχεί η εικόνα μιας κυβέρνησης που συνειδητοποιεί τον κίνδυνο διπλού μετώπου (Ουάσιγκτον–Πεκίνο) αλλά προσπαθεί να διαχειριστεί ζητήματα που η ίδια άνοιξε.

Το πολιτικό διακύβευμα που προκύπτει από όλα τα παραπάνω:
Θα συνεχίσει η Ελλάδα μια γραμμή «σκληρής πρόσδεσης» στις ΗΠΑ, αποδεχόμενη το κόστος με Κίνα/Ρωσία, ή θα επιχειρήσει αναδίπλωση σε πολυδιάστατη στρατηγική χωρίς να κλονίσει τη σχέση με τη Δύση;

2. Άμυνα, SAFE και ελληνοτουρκικό σκηνικό

Η Καθημερινή μέσω της ανάλυσης για την «ελληνική λίστα για το SAFE» περιγράφει πολύ συγκεκριμένα την αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων: προμήθεια drones, συστήματα κυβερνοπολέμου, αντιαρματικά βλήματα, εξοπλισμός «Σύγχρονου Μαχητή» και νέα οχήματα γενικής χρήσης, με χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά δάνεια ύψους 788 εκατ. ευρώ. Η εικόνα είναι τεχνοκρατική, ενταγμένη σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, που συνδέει την ασφάλεια με τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ.

Παράλληλα, δημοσίευμα για τη στρατιωτική ισορροπία Ελλάδας-Τουρκίας επιμένει ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον σαφή αεροπορική υπεροχή (Rafale, F-16 Viper, συμφωνία για F-35 πριν την Τουρκία) και ότι ενδεχόμενη τουρκική εισβολή θα συναντούσε «τρομακτικές απώλειες» από Ορμένιο μέχρι Καστελόριζο. Το μήνυμα είναι αποτρεπτικό, καθησυχαστικό, ενισχύει την εικόνα ισχύος.

Την ίδια στιγμή, η Ελεύθερη Ώρα δραματοποιεί επεισόδιο με τουρκικά σκάφη, «επικίνδυνους ελιγμούς και βολές στο Αιγαίο», στήνοντας κλίμα οριακής σύγκρουσης. Η Political αξιοποιεί την Ημέρα των Ενόπλων Δυνάμεων για ένα κείμενο έντονα πατριωτικό, με αναφορές στην «ιερή» 21η Νοεμβρίου και στην καθημερινή υπεράσπιση της κυριαρχίας.

Σε πλήρη αντίστιξη, ο Ριζοσπάστης προβάλλει τη ρωσική προειδοποίηση περί «συγκρουσιακής πολιτικής» της Ελλάδας που θα λάβει «ανάλογη απάντηση», παρουσιάζοντας τα ίδια εξοπλιστικά ως μέρος μιας επικίνδυνης ιμπεριαλιστικής εμπλοκής και όχι ως ασπίδα αποτροπής.

Εδώ φαίνεται καθαρά η διάσπαση του αφηγήματος:

• Κεντροδεξιός / φιλοκυβερνητικός Τύπος: αποτροπή, αναβάθμιση, θεσμική αυτοπεποίθηση.
• Αριστερός / αντισυστημικός Τύπος: στρατιωτικοποίηση, «πολεμική» εμπλοκή, αύξηση κινδύνου για τον πληθυσμό.

3. Οικονομία: «Κοινωνικός» προϋπολογισμός και επενδύσεις

Το Μανιφέστο δίνει την κυβερνητική γραμμή για τον προϋπολογισμό 2026: «κοινωνικός, ρεαλιστικός, αναπτυξιακός και εφαρμόσιμος». Το ρεπορτάζ περιγράφει ενίσχυση εισοδήματος και μείωση φορολογικών βαρών για μεσαία τάξη, νέους και οικογένειες, με χρονοδιάγραμμα συζήτησης στη Βουλή που υπογραμμίζει θεσμική κανονικότητα.

Στο ίδιο πνεύμα, οικονομικά φύλλα όπως το FNB Daily προβάλλουν επένδυση 8 εκατ. ευρώ για νέο εργοστάσιο με τη στήριξη του Elikonos, με έμφαση σε βιομηχανική αναζωογόνηση και εξωστρέφεια. Η Political συμπληρώνει με ρεπορτάζ για τον ΟΛΘ ως διαμετακομιστικό κόμβο, με έργα που τηρούν περιβαλλοντικά πρότυπα και εντάσσονται στη ρητορική της «βιώσιμης ανάπτυξης».

Η άλλη πλευρά, κυρίως από τον Ριζοσπάστη, επιμένει στη λογική ότι οι ίδιες πολιτικές «εξυπηρετούν την κερδοφορία των ομίλων» και μετατρέπουν βασικά αγαθά (όπως το νερό) σε εμπόρευμα, ζητώντας δημόσιες υποδομές χωρίς ΣΔΙΤ και «νερό κοινωνικό αγαθό». Αυτή η ματιά δεν εμφανίζεται στον κεντρικό, συστημικό Τύπο, αλλά είναι υπαρκτή και συγκροτημένη.

Το κενό εδώ: απουσιάζει (στη σημερινή αποτύπωση) μια σοβαρή κριτική της κεντροαριστεράς στον προϋπολογισμό 2026, η αντιπαράθεση φαίνεται να παίζεται μεταξύ κυβερνητικού success story και ριζοσπαστικής, αντικαπιταλιστικής κριτικής, χωρίς ενδιάμεσο, τεχνοκρατικό αντίλογο.

4. Διεθνές περιβάλλον: Ουκρανία, Μέση Ανατολή, αμερικανικά διλήμματα

Η One Voice σκιαγραφεί τον Ζελένσκι ως «μοιραίο πρόσωπο» για την Ουκρανία: πλήρως απονομιμοποιημένο, βαρίδι για τη Δύση, που δύσκολα θα υπογράψει τον τερματισμό του πολέμου, και αν το κάνει, «θα φυγαδευτεί» καθώς η χρησιμότητά του για τους Αμερικανούς έχει ήδη τελειώσει. Πρόκειται για άρθρο που καταγράφει την κόπωση της Δύσης και προαναγγέλλει αλλαγή παραδείγματος στο ουκρανικό.

Στη Μέση Ανατολή, αποσπάσματα στη Δημοκρατία αναφέρονται στο αδιέξοδο: το Ισραήλ αρνείται παλαιστινιακό κράτος ακόμη και με αντάλλαγμα την εξομάλυνση με τη Σαουδική Αραβία, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα «ποιον θα πιέσει ο Τραμπ, το Ισραήλ ή το Ριάντ;». Ο Ριζοσπάστης καταγγέλλει το Ισραήλ ως «κράτος-δολοφόνο» που συνεχίζει το μακελειό, και σημειώνει τις κινήσεις του Λιβάνου προς συνομιλίες με το Τελ Αβίβ, μέσα σε ένα πλαίσιο όξυνσης ΗΠΑ–ΕΕ για άλλα γεωοικονομικά σχέδια.

Η εικόνα που προκύπτει: το διεθνές σύστημα μπαίνει σε φάση επαναδιαπραγμάτευσης ισορροπιών (Ουκρανία, Μέση Ανατολή), την ώρα που η Ελλάδα επενδύει ακόμη περισσότερο στην αμερικανική ομπρέλα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε ρίσκο αν αλλάξει η γραμμή της Ουάσιγκτον.

5. Η εσωτερική συζήτηση για την «αυτοδυναμία» της χώρας

Η Πελοπόννησος με τη συνέντευξη «Η Ελλάδα πρέπει να στηριχθεί στις δυνάμεις της» δίνει ένα πιο υπόγειο, αλλά κρίσιμο νήμα: η ανάγκη εθνικής στρατηγικής που δεν θα στηρίζεται μόνο σε εγγυήσεις τρίτων, αλλά σε πραγματική αποτρεπτική ισχύ, ανθεκτική οικονομία και κοινωνική συνοχή. Το μήνυμα αυτό συνομιλεί έμμεσα με τον τεχνοκρατικό λόγο για SAFE και με την κριτική περί «άρματος των ΗΠΑ».

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα σύγκλιση:

• Οι μεν φιλοκυβερνητικές φωνές μιλούν για εκσυγχρονισμό, επενδύσεις, προϋπολογισμό που «στέκεται στα πόδια του».
• Οι δε επικριτικοί (από αριστερά και αντισυστημικά δεξιά) μιλούν για επικίνδυνη υπερεξάρτηση.
  Και οι δύο, όμως, αναγνωρίζουν ότι το κεντρικό ερώτημα είναι η στρατηγική αυτοδυναμία της χώρας, απλώς διαφωνούν ριζικά για το πώς επιτυγχάνεται.

6. Τι μας διαφεύγει – τι προμηνύεται

Τι λείπει από τη σημερινή αποτύπωση:

1. Σοβαρή επεξεργασία της αντιπολίτευσης
   Δεν αποτυπώνεται με επάρκεια πώς τοποθετούνται τα κόμματα της αξιωματικής και ελάσσονος αντιπολίτευσης στον προϋπολογισμό, στα λιμάνια, στο SAFE. Ο Τύπος πολώνεται ανάμεσα στο κυβερνητικό αφήγημα και στις πιο οξείες αντισυστημικές φωνές, αφήνοντας κενό στο κεντροαριστερό, θεσμικό αντίλογο.
2. Κοινωνικές παρενέργειες των γεωπολιτικών επιλογών
   Γίνεται λόγος για επενδύσεις, λιμάνια, ναυπηγεία, αλλά σχεδόν τίποτα για τις τοπικές κοινωνίες (Αλεξανδρούπολη, Ελευσίνα, Θεσσαλονίκη, Πειραιάς): εργασιακές σχέσεις, περιβάλλον, ασφάλεια. Αυτά εμφανίζονται κυρίως μέσα από το φίλτρο του Ριζοσπάστη και όχι ως mainstream ανησυχία.
3. Δημοσιονομικός κίνδυνος και μακροπρόθεσμη αντοχή
   Ο προϋπολογισμός 2026 εμφανίζεται ως «κοινωνικός και αναπτυξιακός», αλλά δεν βλέπουμε σοβαρές αναλύσεις για το αν οι εξοπλιστικές δαπάνες SAFE, οι φοροελαφρύνσεις και οι επενδύσεις συνθέτουν βιώσιμη δημοσιονομική τροχιά ή αν κουκουλώνουν μελλοντικές πιέσεις.

Τι προμηνύεται:

• Σκληρότερη σύγκρουση γύρω από τα λιμάνια και την κινεζική παρουσία, με τους Αμερικανούς να πιέζουν για αναδιάταξη και τις ελληνικές κυβερνήσεις να αναζητούν τρόπο να κρατήσουν και τον οικονομικό ρόλο της Κίνας και την αμερικανική ασφάλεια. Αυτό θα γίνει κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
• Ένα νέο αφήγημα «ασφάλειας» που δένει άμυνα και οικονομία: οι εξοπλισμοί μέσω SAFE, οι επενδύσεις σε υποδομές και η προβολή της Ελλάδας ως κόμβου μεταφορών και ενέργειας θα χρησιμοποιηθούν ως επιχείρημα για τη συνολική κυβερνητική στρατηγική. Ταυτόχρονα, θα τροφοδοτήσουν κριτική για «στρατιωτικοποίηση» της οικονομίας.
• Αλλαγή κλίματος στο ουκρανικό: η ρητορική απονομιμοποίησης Ζελένσκι και η καταγραφή της δυτικής κόπωσης προμηνύουν πιέσεις για λύση που δεν θα μοιάζει με «νίκη» για το Κίεβο. Η Ελλάδα, έχοντας στοιχηθεί πλήρως με τη δυτική γραμμή, θα κληθεί να διαχειριστεί εκ των υστέρων το πολιτικό κόστος αν η τελική συμφωνία φαίνεται «γκρι» στα μάτια της κοινής γνώμης.

Συνολικά, η σημερινή εικόνα δείχνει μια χώρα που διεκδικεί ρόλο «κόμβου» (αμυντικού, ενεργειακού, διαμετακομιστικού) αλλά χωρίς ακόμα καθαρό, διακομματικά επεξεργασμένο σχέδιο για το πώς αυτή η αναβάθμιση θα μεταφραστεί σε πραγματική πολιτική και κοινωνική ασφάλεια και όχι μόνο σε πρόσκαιρα γεωπολιτικά credits.