Το σύστημα δεν αλλάζει πρόσωπα, τα αφομοιώνει – Άποψη 26/07

Δεν χρειάζονται μυστικά δείπνα σε κονκλάβια ούτε συνωμοσίες πίσω από κλειστές πόρτες για να εξηγήσουμε γιατί εδώ και τριάντα χρόνια βλέπουμε περίπου τα ίδια πρόσωπα να εναλλάσσονται στην εξουσία. Αρκεί να κοιτάξουμε πώς λειτουργούν δύο κόσμοι, η πολιτική και η επιχειρηματική εξουσία, και πώς οι αδυναμίες του ενός εξυπηρετούν τις ανάγκες του άλλου.

Τα ελληνικά κόμματα ανανεώνονται συνήθως μόνο όταν συντριβούν. Οι αρχηγοί σπάνια προετοιμάζουν διαδόχους, γιατί κάθε ικανό στέλεχος αντιμετωπίζεται πρώτα ως πιθανός ανταγωνιστής. Έτσι, η εσωκομματική δημοκρατία υπάρχει περισσότερο στα καταστατικά παρά στην καθημερινή λειτουργία. Η εξουσία συγκεντρώνεται γύρω από τον αρχηγό και το στενό του περιβάλλον, ενώ όποιος αποκτά επιρροή συχνά περιορίζεται προτού γίνει απειλητικός. Γι’ αυτό βλέπουμε τους ίδιους πρωταγωνιστές, τις ίδιες φωνές και την ίδια γενιά να υπόσχεται ανανέωση, χωρίς να ανοίγει πραγματικά χώρο στους επόμενους.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Από την άλλη πλευρά, ένα μέρος της ελληνικής επιχειρηματικότητας έμαθε να αναπτύσσεται περισσότερο μέσα από τις σχέσεις του με το κράτος και λιγότερο μέσα από τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Δημόσιες συμβάσεις, άδειες, επιδοτήσεις και ρυθμίσεις που αλλάζουν ανάλογα με την κυβέρνηση μπορούν να κάνουν την πολιτική πρόσβαση πολυτιμότερη από ένα καλό προϊόν ή μια σοβαρή επένδυση.

Δεν είναι απλώς θέμα «κακών ανθρώπων». Είναι ένα σύστημα που επιβραβεύει συγκεκριμένες συμπεριφορές. Όταν η γνωριμία με τον υπουργό αποδίδει περισσότερο από την καινοτομία, αρκετοί θα επενδύσουν στη γνωριμία.

Εδώ συναντώνται οι δύο κόσμοι. Το αδύναμο πολιτικό προσωπικό χρειάζεται χρηματοδότηση, προβολή και δίκτυα επιρροής. Την ίδια στιγμή, το επιχειρηματικό σύστημα που εξαρτάται από το κράτος χρειάζεται πρόσβαση, προστασία και ευνοϊκές αποφάσεις. Ο ένας έχει ακριβώς αυτό που χρειάζεται ο άλλος.

Δεν απαιτείται κάποιος κεντρικός σχεδιασμός. Η σχέση αναπαράγεται μόνη της, επειδή όποιος επιχειρήσει να απομακρυνθεί κινδυνεύει να βρεθεί σε χειρότερη θέση από εκείνους που συνεχίζουν να παίζουν με τους παλιούς κανόνες.

Γι’ αυτό η απλή αλλαγή προσώπων δεν αρκεί. Αν οι κανόνες παραμείνουν ίδιοι, ακόμη και τα νέα και άφθαρτα πρόσωπα θα προσαρμοστούν, αργά ή γρήγορα, στο ίδιο περιβάλλον.

Η λύση βρίσκεται στην αλλαγή των κινήτρων, πλήρης διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, λιγότερες αποφάσεις που λαμβάνονται κατά περίπτωση και πραγματικά ανεξάρτητοι ελεγκτικοί θεσμοί, οι οποίοι δεν θα εξαρτώνται από τον υπουργό που υποτίθεται ότι πρέπει να ελέγξουν.

Διαφορετικά, κάθε καινούργιο πρόσωπο θα αρχίζει ως ελπίδα και μέσα σε λίγα χρόνια θα μοιάζει ανησυχητικά με εκείνους που υποσχέθηκε να αντικαταστήσει. Και η κοινωνία θα συνεχίσει να τιμωρεί τους πάντες, χωρίς να εμπιστεύεται κανέναν. Αυτό ακριβώς αποτυπώνουν ήδη οι δημοσκοπήσεις.