Το σύνδρομο του παρασημοφορημένου συνταξιούχου – Άποψη 11/10

Στην Ελλάδα, από την εξουσία δεν παραιτείσαι ποτέ με τη θέλησή σου. Σου την παίρνουν απλώς από τα χέρια οι ψηφοφόροι με την κάλπη, σαν παιχνίδι από απρόθυμο νήπιο. Το πραγματικό ζόρι, όμως, αρχίζει την επόμενη κιόλας μέρα. Όταν ο μέχρι χθες ισχυρός ανήρ κάθεται στο γραφείο του, κοιτάζει το τηλέφωνο και περιμένει. Μόνο που το τηλέφωνο δεν χτυπάει. Και ειλικρινά, λίγα θεάματα στη δημόσια ζωή προκαλούν τόση θλίψη, αλλά και τόση ανατριχίλα, όσο ένας πρώην πρωθυπουργός που αδυνατεί να χωνέψει πως ο κόσμος εξακολουθεί να γυρίζει μια χαρά και χωρίς αυτόν.

Ένα πρόσφατο στιγμιότυπο τα λέει όλα. Πλησιάζει μια έμπειρη ρεπόρτερ τον Αντώνη Σαμαρά στο περιθώριο μιας εκδήλωσης και τον ρωτάει στα ίσια: είναι δυνατόν για ένα πείσμα να τινάξει τη χώρα στον αέρα; Εκείνος, δίχως να χάσει τη μακαριότητά του, της απαντά πως «το γινάτι δεν είναι δικό του». Δίπλα ακριβώς, λένε, στεκόταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος, φαντάζομαι με εκείνο το μειδίαμα του ανθρώπου που έχει καταπιεί βιβλιοθήκες ολόκληρες και αρνείται ευγενικά να πέσει από τα σύννεφα.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Το πρόβλημα, φυσικά, δεν είναι το ανθρώπινο πείσμα. Πείσμα έχουμε όλοι. Το πρόβλημα είναι το απίστευτο θράσος να βαφτίζεις το προσωπικό σου άχτι «εθνικό καθήκον». Με το που νιώσει παραμελημένος ο εκάστοτε τέως, παθαίνει ξαφνικά μια έκρηξη ευαισθησίας: η πατρίδα ξεπουλιέται, τα σύνορα κινδυνεύουν, οι ιερές παρακαταθήκες της παράταξης καταπατούνται. Και όπου υπάρχει εμμονή για ρεβάνς, ακούγονται και πατριωτικά εμβατήρια. Κι όπου υπάρχει μια βαθιά, ανεπούλωτη απέχθεια για τον διάδοχο, εκείνη σερβίρεται στο πόπολο ως θεία αποστολή σωτηρίας του έθνους.

Βέβαια, το πράγμα γλιστράει στην καθαρή φάρσα όταν κοιτάξεις τους αυλικούς που μαζεύονται γύρω από το εικόνισμα. Δείτε τι συμβαίνει στην Πελοπόννησο με τον Πέτρο Τατούλη. Ο ίδιος άνθρωπος που μέχρι πρότινος εξαπέλυε κεραυνούς εναντίον του Σαμαρά κατηγορώντας τον για «μεσαιωνικά τσιφλίκια», τώρα ανακαλύπτει ξαφνικά κοινές ανησυχίες και ετοιμάζεται για αντάρτικο στο πλευρό του. Τι έγινε ξαφνικά; Είδαν το φως το αληθινό; Προφανώς όχι. Βρήκαν απλώς κοινό εχθρό και μια τελευταία ευκαιρία να ξαναμυρίσουν έστω και λίγη από την παλιά επιρροή.

Και μην νομίζετε ότι το σύνδρομο χτυπά μόνο τη δεξιά πολυκατοικία. Παντού τα ίδια. Ο Αλέξης Τσίπρας πασχίζει να επανεφεύρει τον εαυτό του, σαν να ήταν το 2015 ένα μακρινό κακό όνειρο που θα ξεχαστεί αν φορέσει πιο σοβαρό κοστούμι. Ο Κώστας Καραμανλής συντηρεί το μυστήριο με σποραδικούς, βαρύγδουπους χρησμούς από ασφαλή απόσταση, λες και δεν έχει καμία σχέση με τα οικονομικά συντρίμμια που άφησε πίσω του. Ο δε Γιώργος Παπανδρέου συνεχίζει να ξορκίζει τα φαντάσματα του Καστελλόριζου, αναζητώντας ακόμη μια δικαίωση που δεν έρχεται.

Υπάρχει, ευτυχώς, και ο αντίποδας της στοιχειώδους αξιοπρέπειας. Ο Βενιζέλος ή ο Προκόπης Παυλόπουλος, ό,τι κι αν τους καταλογίσει κανείς για το παρελθόν, κατάλαβαν κάτι βασικό: η πολιτική βαρύτητα δεν χρειάζεται ούτε υπουργικά γραφεία ούτε κρατικά αυτοκίνητα. Παρεμβαίνουν, κοντράρουν, λένε τη γνώμη τους στα θεσμικά χωρίς να εκλιπαρούν για μια έδρα. Κι αν κοιτάξουμε έξω από τα σύνορα, ο Νέλσον Μαντέλα κυβέρνησε μία και μόνη θητεία και έφυγε κύριος, γιατί κατάλαβε ότι δεν είχε κανένα δικαίωμα να γίνει δεσμοφύλακας του μέλλοντος της πατρίδας του.

Ένας πολιτικός μπορεί να είναι χρήσιμος ως σοφός σύμβουλος ακριβώς επειδή δεν περιμένει πια τίποτα για την πάρτη του. Ο εμμονικός πρώην, όμως, καταλήγει ένας κοινός τοξικομανής της εξουσίας: εκλαμβάνει κάθε επιτυχία των επόμενων σαν προσωπική του ήττα και κάθε ρεαλιστικό συμβιβασμό σαν προδοσία.

Η Ελλάδα δεν έχει να φοβηθεί ούτε τις διαφωνίες ούτε τη σκληρή κριτική. Κινδυνεύει, όμως, θανάσιμα από εκείνους που έχουν πείσει τον εαυτό τους ότι η χώρα τούς χρωστάει. Και η Ιστορία δεν συγκινείται από τέτοια παραληρήματα. Περιφρονεί βαθιά όσους δεν κατάλαβαν ποτέ, πότε έπρεπε να κλείσουν την πόρτα και να πάνε σπίτι τους. Η υστεροφημία κερδίζεται με την αυτοσυγκράτηση και τη σιωπή, όχι κρατώντας έναν ολόκληρο τόπο όμηρο για να γιατρέψεις τα παλιά σου συμπλέγματα.