Το ΠΑΣΟΚ ανάμεσα στον Ανδρέα και το Excel – Άποψη 21/06

Το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη μοιάζει αυτές τις ημέρες με λεωφορείο που βγήκε από το αμαξοστάσιο με καινούργια ηλεκτρική μπαταρία, αλλά με οδηγό που κοιτάζει ακόμη τον χάρτη του 1981. Από τη μία, μιλά για παραγωγικότητα, τετραήμερη εργασία, ενεργειακό κόστος, τεχνητή νοημοσύνη, κόκκινα δάνεια, ΜΜΜ για τους νέους. Από την άλλη, μόλις στρίψει η συζήτηση, ακούγεται από το βάθος της Χαριλάου Τρικούπη το παλιό κουδούνι: «σύντροφοι, ποιος προδίδει την παράταξη;».

Η τελευταία δραστηριότητα Ανδρουλάκη έχει μια αλήθεια που δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να αλλάξει πίστα. Δεν αρκείται στην κλασική αντιπολιτευτική αγγαρεία του «φταίει ο Μητσοτάκης για όλα», παρότι, μεταξύ μας, αυτό παραμένει το πιο εύκολο προϊόν στο πολιτικό ράφι. Με τη δωρεάν μετακίνηση των νέων έως 24 ετών, με την παρέμβαση για τα κόκκινα δάνεια, με την ομιλία στον ΣΕΒ για παραγωγικότητα και επανεπένδυση, ο Ανδρουλάκης δείχνει ότι καταλαβαίνει πως η πολιτική δεν κερδίζεται μόνο με θυμό. Κερδίζεται με εφαρμοσιμότητα.

Εδώ είναι η σωστή κατεύθυνση. Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να γίνει ξανά κόμμα κοινωνικής πρότασης και όχι απλώς μηχανισμός νοσταλγίας. Μιλά σε νέους που δεν έχουν λεφτά για ενοίκιο, σε εργαζόμενους που ζουν σε χώρα χαμηλής παραγωγικότητας και υψηλής κόπωσης, σε δανειολήπτες που νιώθουν ότι το κράτος τους θυμάται μόνο όταν πρέπει να υπογράψει υπέρ των funds. Αυτό, πολιτικά, είναι εύστοχο. Είναι η καθημερινότητα μεταφρασμένη σε προγραμματικό πεδίο.

Αλλά πίσω από τις λέξεις κρύβεται πάντα το ΠΑΣΟΚ. Και το ΠΑΣΟΚ, όταν πάει να γίνει μέλλον, σκοντάφτει στο οικογενειακό του άλμπουμ. Η κόντρα Δούκα–Διαμαντοπούλου δεν είναι απλώς προσωπική δυσανεξία. Είναι η παλιά πάλη δύο ενστίκτων: του ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού που φοβάται να μιλήσει λαϊκά και του παλαιοπροοδευτικού αντανακλαστικού που νομίζει ότι η ιστορία ξαναγράφεται με συνεδριάσεις, συνθήματα και μια γενναία δόση «αντιδεξιάς» ομίχλης. Κάπου εκεί κυκλοφορεί και το φάντασμα του Τσίπρα, όχι ως πολιτικός εταίρος, αλλά ως καθρέφτης ανασφάλειας. Το ΠΑΣΟΚ δεν φοβάται τόσο τον Τσίπρα. Φοβάται μήπως αποδειχθεί ότι δεν ξέρει ποιο είναι χωρίς αυτόν.

Και βέβαια υπάρχει η αιώνια γοητεία του κρατισμού. Όχι του κοινωνικού κράτους, που είναι αναγκαίο. Του άλλου: του μικρού, ευγενικού, σοσιαλιστικού ολοκληρωτισμού με ανθρώπινο πρόσωπο και καλή πρόθεση, που πιστεύει ότι κάθε κοινωνική αδικία λύνεται με μία επιτροπή, ένα επίδομα, μία ρύθμιση και τρεις φωτογραφίες μπροστά από πράσινο φόντο. Το πρόβλημα δεν είναι η κοινωνική ευαισθησία. Το πρόβλημα είναι όταν η ευαισθησία φορά κοστούμι μεταρρύθμισης, αλλά στην τσέπη κρατά ακόμη το παλιό μπλοκάκι των εξυπηρετήσεων.

Στην επέτειο της 23ης Ιουνίου, τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, το ΠΑΣΟΚ πάει στο Καλέντζι αναζητώντας ρίζες. Θεμιτό. Κανένα κόμμα δεν ζει χωρίς μνήμη. Αλλά η μνήμη είναι λίπασμα, όχι πρόγραμμα διακυβέρνησης. Ο Ανδρέας υπήρξε ιδρυτικός μύθος, κοινωνική έκρηξη, πολιτική γλώσσα μιας εποχής. Το ερώτημα είναι αν ο Ανδρουλάκης μπορεί να πάρει από εκείνον το θάρρος της τομής, όχι τη σκηνογραφία της νοσταλγίας.

Το σημερινό ΠΑΣΟΚ μοιάζει να πρεσβεύει κάτι ενδιαφέρον αλλά ακόμη ημιτελές: έναν σοσιαλδημοκρατικό εκσυγχρονισμό με λαϊκή μνήμη και τεχνοκρατικό άγχος. Θέλει να γίνει και Ανδρέας και Excel. Και ίσως εκεί βρίσκεται η γλυκόπικρη αλήθεια του: έχει αρχίσει να λέει σωστά πράγματα, αλλά δεν έχει ακόμη αποφασίσει αν θέλει να κυβερνήσει το αύριο ή να επιμεληθεί, με ωραίο φωτισμό, το μουσείο του χθες.