Τσίπρας και Σαμαράς στον καθρέφτη της Γκιλφόιλ – Άποψη 30/06

Η πολιτική έχει μνήμη, ακόμη κι όταν οι πολιτικοί παριστάνουν ότι πάσχουν από επιλεκτική αμνησία. Ο Αντώνης Σαμαράς, όταν έχασε τις εκλογές του 2015, δεν παρέδωσε το Μέγαρο Μαξίμου στον Αλέξη Τσίπρα. Δεν βρήκε, ας πούμε, πέντε λεπτά για το θεσμικό αυτονόητο. Δεν μπόρεσε να κάνει εκείνη τη μικρή, αστική χειρονομία που ξεχωρίζει το κράτος από το μαγαζί και τη δημοκρατία από το προσωπικό παράπονο. Μικροπρέπεια; Ασφαλώς. Αλλά στην Ελλάδα η μικροπρέπεια συχνά βαφτίζεται «πολιτικό μήνυμα» για να μη φαίνεται το κακό γούστο της.

Έντεκα χρόνια μετά, οι δύο πρώην πρωθυπουργοί συναντώνται, όχι μεταξύ τους, αλλά διαδοχικά με την πρέσβη των ΗΠΑ, Κίμπερλι Γκιλφόιλ. Και κάπου εκεί η ιστορία κάνει ένα από τα γνωστά της καλαμπούρια. Ο ένας, ο Σαμαράς, που αρνήθηκε τότε το τελετουργικό της θεσμικής συνέχειας, εμφανίζεται σήμερα να αναζητεί πολιτικό οξυγόνο μέσα από μια διπλωματική φωτογραφία. Ο άλλος, ο Τσίπρας, που μπήκε στο Μαξίμου χωρίς να τον περιμένει ο απερχόμενος, επιχειρεί τώρα να ξαναμπεί στο πολιτικό παιχνίδι με ανακοίνωση εξωτερικής πολιτικής, στρατηγικού διαλόγου, Χάγης, Κυπριακού, Γάζας, Ουκρανίας και F-35.

Η αντίστιξη είναι ενδιαφέρουσα. Ο Σαμαράς θέλει να δείξει ότι παραμένει συνομιλητής. Ο Τσίπρας θέλει να δείξει ότι επανέρχεται ως δυνητικός κυβερνήτης. Ο πρώτος παίζει με το κύρος του παρελθόντος. Ο δεύτερος με την υπόσχεση ενός νέου πολιτικού σχήματος, της ΕΛ.Α.Σ., ενός ακρωνυμίου που ακόμη χρειάζεται περισσότερη πολιτική ουσία και λιγότερο επικοινωνιακό ηρωισμό. Διότι άλλο πράγμα είναι να παρουσιάζεις πλαίσιο αλλαγής πολιτικής και άλλο να αποδεικνύεις ότι έχεις μάθει από τις αντιφάσεις της πρώτης φοράς.

Ο Τσίπρας, πάντως, δεν πήγε άοπλος. Θύμισε τα βήματα της περιόδου 2015-2019 στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, δηλαδή ακριβώς εκείνη τη στροφή που η Αριστερά κάποτε θα κατήγγελλε ως υποτέλεια και σήμερα την παρουσιάζει ως στρατηγικό ρεαλισμό. Αυτή είναι η πολιτική ενηλικίωση, θα πουν οι φίλοι του. Αυτή είναι η γνωστή ευκολία της μετάφρασης, θα πουν οι αντίπαλοί του: όταν κυβερνάς, οι βάσεις γίνονται σταθερότητα, όταν αντιπολιτεύεσαι, η σταθερότητα γίνεται λευκή επιταγή.

Το πιο ουσιαστικό σημείο της παρέμβασής του είναι η προσπάθεια να χαράξει μια γραμμή: ναι στη στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ, όχι στον δεδομένο σύμμαχο. Σωστό ως αρχή. Το πρόβλημα είναι ότι στη διεθνή πολιτική δεν αρκεί να μη θέλεις να είσαι δεδομένος. Πρέπει να ξέρεις και τι είσαι διατεθειμένος να πληρώσεις για να μη σε θεωρούν δεδομένο. Η Ελλάδα δεν μπορεί να παίζει τον πυλώνα σταθερότητας το πρωί, τον ηθικό εισαγγελέα το μεσημέρι και τον ουδέτερο μεσολαβητή το βράδυ. Αυτά λειτουργούν μόνο στα δελτία Τύπου.

Όσο για τον Σαμαρά, η συνάντηση με την πρέσβη έχει άλλη σημειολογία. Δεν είναι εξωτερική πολιτική, είναι εσωτερική υπόμνηση. «Είμαι εδώ», λέει η φωτογραφία. «Μετρούν ακόμη τη γνώμη μου», υπονοεί το κάδρο. Μόνο που η θεσμική σοβαρότητα δεν αποδεικνύεται με ραντεβού πρεσβειών. Αποδεικνύεται όταν χάνεις την εξουσία και παραδίδεις το γραφείο σου χωρίς να μοιάζει το κράτος με κληρονομικό ακίνητο.

Έτσι, η Γκιλφόιλ έγινε άθελά της καθρέφτης δύο πολιτικών διαδρομών. Ο Σαμαράς προσπαθεί να επαναφέρει το βάρος του παρελθόντος. Ο Τσίπρας να προαναγγείλει το βάρος ενός μέλλοντος. Και η χώρα παρακολουθεί δύο πρώην πρωθυπουργούς να συνομιλούν με την Ουάσιγκτον, ενώ στην πραγματικότητα συνομιλούν με το εσωτερικό τους ακροατήριο.

Η διαφορά είναι απλή: ο ένας δεν παρέδωσε όταν έπρεπε. Ο άλλος παρέλαβε χωρίς τελετή και τώρα ζητά πολιτική δεύτερη ευκαιρία. Στην πολιτική, όμως, οι δεύτερες ευκαιρίες δεν κερδίζονται με φωτογραφίες ούτε με μακροσκελείς ανακοινώσεις. Κερδίζονται με αξιοπιστία. Και αυτή, δυστυχώς για όλους, δεν τη δίνει καμία πρεσβεία.