Οι συντάξεις φτώχειας Κατρούγκαλου – Τσίπρα και η σιωπή του Μητσοτάκη – Άποψη 01/07

Υπάρχουν νόμοι που ψηφίζονται ως έκτακτοι και μένουν ως κανονικότητα. Ο νόμος Κατρούγκαλου είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ήρθε το 2016, μέσα στη μνημονιακή θύελλα, ντύθηκε με τη γλώσσα της «δικαιοσύνης» και της «ενιαίας μεταχείρισης», αλλά στην πράξη εγκατέστησε μια νέα αρχιτεκτονική χαμηλών προσδοκιών. Όχι μόνο για τους τότε συνταξιούχους, αλλά κυρίως για τους επόμενους.

Η μεγάλη απάτη της εποχής Τσίπρα ήταν ότι κάθε περικοπή βαφτιζόταν μεταρρύθμιση. Κάθε φτωχοποίηση παρουσιαζόταν ως εξορθολογισμός. Κάθε λογιστικό τσεκούρι αποκτούσε ηθικό περιτύλιγμα. Ο νόμος 4387/2016 έσπασε τη σύνταξη σε δύο μέρη, εθνική και ανταποδοτική. Στα χαρτιά ακούγεται λογικό. Στην πράξη, όμως, η εθνική σύνταξη έγινε ένα χαμηλό κρατικό πάτωμα και η ανταποδοτική σύνταξη ένας μηχανισμός που λέει στον ασφαλισμένο: «όσα κι αν πλήρωνες, μην περιμένεις πολλά».

Από το 2028, το ζήτημα αποκτά νέα πολιτική σημασία. Οι νέοι συνταξιούχοι θα αρχίσουν να κρίνονται με τον μηχανισμό που συνδέει την αναπροσαρμογή των συντάξιμων αποδοχών με τον δείκτη μισθών, μετά τη μεταβατική χρήση του πληθωρισμού. Θεωρητικά, αν οι μισθοί ανεβαίνουν, οι νέες συντάξεις μπορεί να έχουν καλύτερη βάση υπολογισμού. Αλλά εδώ αρχίζει το ελληνικό ανέκδοτο: σε μια χώρα όπου οι μισθοί για χρόνια σέρνονταν, όπου η μερική απασχόληση, η εισφοροδιαφυγή, τα χαμηλά δηλωμένα εισοδήματα και η ασταθής εργασία έχουν γίνει δεύτερη φύση της αγοράς, ο δείκτης μισθών δεν είναι πανάκεια. Είναι καθρέφτης. Και ο καθρέφτης δείχνει μια αγορά εργασίας που δεν παράγει αξιοπρεπείς συντάξεις.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Ο νόμος Κατρούγκαλου μετέφερε το ασφαλιστικό από την υπόσχεση κοινωνικής ασφάλειας στη λογική δημοσιονομικής διαχείρισης. Έκανε τη σύνταξη όχι δικαίωμα αξιοπρέπειας, αλλά εξίσωση αντοχής του προϋπολογισμού. Η κυβέρνηση Τσίπρα το ψήφισε, διότι τότε έπρεπε να κλείσει η αξιολόγηση και να παρουσιαστεί η ήττα ως αριστερή μεταρρύθμιση. Το γνωστό έργο: πρώτα βάζουμε την υπογραφή, μετά καταγγέλλουμε το μελάνι.

Όμως υπάρχει και το άβολο ερώτημα, το οποίο η Νέα Δημοκρατία δεν μπορεί να αποφεύγει επ’ άπειρον: αφού ο νόμος Κατρούγκαλου ήταν τόσο άδικος, τόσο ισοπεδωτικός, τόσο επιζήμιος, γιατί η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν τον άλλαξε στη ρίζα του; Γιατί περιορίστηκε σε διορθώσεις, αυξήσεις ποσοστών αναπλήρωσης σε ορισμένες κατηγορίες, διαχειριστικές βελτιώσεις και πολιτικές ανακουφίσεις, αλλά δεν ξήλωσε την κεντρική φιλοσοφία;

Η απάντηση είναι δυσάρεστη, αλλά απλή. Διότι ο νόμος Κατρούγκαλου, όσο κι αν τον κατήγγειλε η Ν.Δ., προσφέρει κάτι πολύ βολικό σε κάθε κυβέρνηση: κρατά τη συνταξιοδοτική δαπάνη υπό έλεγχο. Είναι ο κακός νόμος του αντιπάλου που όμως κάνει τη βρώμικη δουλειά και για τους επόμενους. Τον καταγγέλλεις προεκλογικά, τον βελτιώνεις οριακά μετεκλογικά και στο τέλος τον χρησιμοποιείς ως δημοσιονομικό φρένο. Πολιτικά κυνικό, αλλά διοικητικά χρήσιμο.

Έτσι φτάνουμε στο παράδοξο. Ο Τσίπρας και ο Κατρούγκαλος έχουν την πατρότητα του νόμου. Ο Μητσοτάκης, όμως, έχει πλέον την ευθύνη της διατήρησής του. Δεν μπορείς να κυβερνάς δύο τετραετίες και να φορτώνεις ακόμα το ασφαλιστικό στον προηγούμενο. Στην πολιτική, η κληρονομιά του άλλου γίνεται δική σου όταν τη διατηρείς.

Οι συνταξιούχοι του 2028 δεν θα ενδιαφέρονται ποιος έγραψε το πρώτο άρθρο του νόμου. Θα κοιτάξουν το εκκαθαριστικό. Και εκεί, όπως πάντα, τελειώνει η προπαγάνδα και αρχίζει η πραγματική πολιτική.