Η σύγκριση των προγραμμάτων που παρουσιασαν Μητσοτάκης και Τσίπρας δεν είναι λογιστικός πίνακας παροχών. Είναι σύγκρουση δύο διαφορετικών πολιτικών υποσχέσεων για το ποιος μπορεί να μετατρέψει την οικονομία σε κοινωνική ασφάλεια και την κοινωνική δυσαρέσκεια σε νέα πολιτική εμπιστοσύνη.

Ο Μητσοτάκης επιχειρεί να πείσει ότι το ισχυρότερο επιχείρημά του δεν είναι το ύψος των μέτρων αλλά η δυνατότητα εφαρμογής τους. Η δική του πρόταση πατά πάνω σε μια συγκεκριμένη λογική, ανάπτυξη, δημοσιονομικός χώρος, στοχευμένη αναδιανομή, σταδιακή βελτίωση εισοδήματος. Δεν υπόσχεται ρήξη με το υφιστάμενο μοντέλο, υπόσχεται ότι το μοντέλο μπορεί να αποδώσει περισσότερο και δικαιότερα. Αυτό είναι ταυτόχρονα η δύναμη και η αδυναμία του. Δύναμη, γιατί στηρίζεται σε μηχανισμούς που ήδη ελέγχει το κράτος. Αδυναμία, γιατί για ένα τμήμα της κοινωνίας η σταδιακή βελτίωση ακούγεται σαν παράταση αναμονής.

Ο Τσίπρας, αντίθετα, επιχειρεί να κερδίσει το επιχείρημα της επάρκειας της αλλαγής. Προτείνει μεγαλύτερη δημόσια παρέμβαση, ισχυρότερη αναδιανομή, υψηλότερες αμοιβές, βαθύτερη στήριξη σε Υγεία, Παιδεία και στέγη. Η πολιτική του δύναμη βρίσκεται ακριβώς εκεί, στο ότι απαντά πιο άμεσα σε πραγματικές κοινωνικές πιέσεις. Η αδυναμία του βρίσκεται επίσης εκεί, γιατί όσο μεγαλύτερη είναι η υπόσχεση, τόσο αυστηρότερη γίνεται η απαίτηση για κοστολόγηση, διοικητική επάρκεια και χρηματοδότηση.

Το κρίσιμο λοιπόν δεν είναι ποιος εμφανίζεται πιο γενναιόδωρος. Είναι ποιος καταφέρνει να πείσει ότι το δικό του σχέδιο είναι ταυτόχρονα κοινωνικά αρκετό και οικονομικά ανθεκτικό.

Από αυτή την άποψη, η αντιπαράθεση αποκτά καθαρό πολιτικό βάθος. Ο Μητσοτάκης παίζει στο πεδίο της αξιοπιστίας. Ο Τσίπρας παίζει στο πεδίο της αλλαγής. Ο πρώτος ζητά από τον πολίτη να εμπιστευτεί τη συνέχεια. Ο δεύτερος να πιστέψει ότι η συνέχεια δεν αρκεί.

Και κάπου εκεί αρχίζει η πραγματική μάχη, όχι στο ποιος δίνει περισσότερα, αλλά στο ποιος μπορεί να κάνει τον ψηφοφόρο να θεωρήσει το δικό του κόστος πιο ανεκτό και τη δική του υπόσχεση πιο πιστευτή.

Συγκριτική χαρτογράφιση των δύο προγραμμάτων

Αν το δούμε ψυχρά, τα δύο προγράμματα έχουν ένα κοινό σημείο και μία θεμελιώδη διαφορά. Το κοινό σημείο είναι ότι και ο Μητσοτάκης και ο Τσίπρας μιλούν ήδη με όρους τετραετίας και όχι με όρους μιας απλής ΔΕΘ. Η διαφορά είναι ότι ο Μητσοτάκης ποντάρει κυρίως στη σταδιακή επιστροφή εισοδήματος μέσα από φορολογικές ελαφρύνσεις, μισθολογικές αυξήσεις και στοχευμένες ενισχύσεις, ενώ ο Τσίπρας προτείνει πιο έντονα αναδιανεμητικό κράτος, μεγαλύτερη δημόσια παρέμβαση και άμεσες δαπάνες σε μισθούς, στέγη, Παιδεία και Υγεία.

1. Κατώτατος μισθός

Μητσοτάκης

• Τι ανακοίνωσε: Σταδιακή άνοδος του κατώτατου μισθού στα 1.000 ευρώ έως τον Ιανουάριο του 2028, με παράλληλη μείωση ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5 μονάδα από τον Απρίλιο 2027. Η αύξηση συμπαρασύρει τριετίες και μισθούς Δημοσίου.
• Πολιτικά: Είναι μέτρο χαμηλότερου άμεσου κόστους για τον κρατικό προϋπολογισμό, επειδή μεγάλο μέρος του βάρους περνά στις επιχειρήσεις. Πολιτικά δίνει στη ΝΔ ένα κοινωνικό αφήγημα χωρίς να εγκαταλείπει τη γραμμή της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
• Δημοσιονομικά: Σχετικά ελεγχόμενο άμεσο δημοσιονομικό κόστος, αλλά υπάρχει έμμεσο κόστος μέσω της σύνδεσης με μισθούς Δημοσίου και επιδόματα.

Τσίπρας

• Τι ανακοίνωσε: Κατώτατος μισθός 1.000 ευρώ μέσα στο 2027 και στόχος μέσου μισθού πλήρους απασχόλησης 1.800 ευρώ στο τέλος της τετραετίας.
• Πολιτικά: Πιο επιθετικό. Λέει στον μισθωτό «σου δίνω περισσότερα νωρίτερα».
• Δημοσιονομικά: Το άμεσο δημοσιονομικό κόστος δεν είναι απαραίτητα τεράστιο, αλλά το μακροοικονομικό ρίσκο είναι μεγαλύτερο. Αν η παραγωγικότητα δεν ακολουθήσει, αυξάνεται το κόστος εργασίας για μικρές επιχειρήσεις.

Κρίση

Μητσοτάκης: πιο σταδιακός και ασφαλής.
Τσίπρας: πιο ισχυρός πολιτικά ως μήνυμα, αλλά απαιτεί μεγαλύτερη προσαρμογή της αγοράς εργασίας.

2. Ελεύθεροι επαγγελματίες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Μητσοτάκης

• Προβλέπει: περιορισμό τεκμηρίων για συνεπείς επαγγελματίες, μείωση προκαταβολής φόρου, σταδιακή κατάργηση τέλους επιτηδεύματος, μεταφορά 1,5 δισ. ευρώ προς την Αναπτυξιακή Τράπεζα για δάνεια και εγγυήσεις μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
• Πολιτικά: Πολύ σαφής επιχείρηση επαναπατρισμού μιας κοινωνικής ομάδας που έχει παράδοση στη ΝΔ αλλά έχει ενοχληθεί ιδιαίτερα από το τεκμαρτό εισόδημα.
• Δημοσιονομικά: Πρόκειται κυρίως για απώλεια μελλοντικών φορολογικών εσόδων, άρα έχει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα από μια νέα μόνιμη δαπάνη.

Τσίπρας

• Προτείνει: κατάργηση τέλους επιτηδεύματος, κατάργηση προκαταβολής φόρου στις ατομικές επιχειρήσεις, μείωση προκαταβολής στα νομικά πρόσωπα, φορολογικές ελαφρύνσεις σε εργασία και μικρότερες επιχειρήσεις.
• Πολιτικά: Εδώ ο Τσίπρας επιχειρεί να μπει ευθέως στην παραδοσιακή κοινωνική βάση της ΝΔ.

Κρίση

Οι δύο προτάσεις συγκλίνουν περισσότερο απ’ όσο παραδέχονται πολιτικά. Η βασική διαφορά είναι ο ρυθμός.

Ο Μητσοτάκης λέει «σταδιακά και με όρους συνέπειας».
Ο Τσίπρας λέει «γρηγορότερα και καθολικότερα».

3. Συνταξιούχοι

Μητσοτάκης

• Τι ανακοίνωσε: Ετήσια ενίσχυση 400 ευρώ για όλους άνω των 65, ΑμεΑ και ανασφάλιστους υπερήλικες, μαζί με αυξήσεις συντάξεων βάσει πληθωρισμού και ΑΕΠ.
• Πολιτικά: Καθαρό μέτρο προς ένα πολυπληθές και εκλογικά πειθαρχημένο κοινό.
• Δημοσιονομικά: Μόνιμη επαναλαμβανόμενη δαπάνη, αλλά γνωστού και σχετικά προβλέψιμου ύψους.

Τσίπρας

• Τι ανακοίνωσε: Μηδενική συμμετοχή συνταξιούχων στα φάρμακα και ενίσχυση του συστήματος φροντίδας ηλικιωμένων.
• Πολιτικά: Ο Τσίπρας δεν ανταγωνίζεται με απευθείας χρηματική παροχή αλλά με μείωση πραγματικού καθημερινού κόστους.

Κρίση

Ο Μητσοτάκης προσφέρει ορατό χρήμα.
Ο Τσίπρας προσφέρει μείωση δαπάνης.

Επικοινωνιακά το πρώτο είναι πιο εύκολο. Κοινωνικά το δεύτερο μπορεί να είναι πιο ουσιαστικό για χρόνιους ασθενείς.

4. Δημόσιοι υπάλληλοι

Μητσοτάκης

• επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ από το 2027,
• μισθολογική αύξηση μέσω σύνδεσης με τον κατώτατο μισθό.

Τσίπρας

• περίπου 500 ευρώ τον μήνα επιπλέον για γιατρούς και νοσηλευτές,
• περίπου 300 ευρώ τον μήνα για εκπαιδευτικούς.

Δημοσιονομικά

Εδώ υπάρχει τεράστια διαφορά φιλοσοφίας.

• Η πρόταση Μητσοτάκη είναι περιορισμένη και οριζόντια.
• Η πρόταση Τσίπρα είναι πολύ πιο δαπανηρή και στοχευμένη σε κρίσιμες κατηγορίες προσωπικού.

Κριση

• Αν εφαρμοστούν κυριολεκτικά οι αυξήσεις Τσίπρα, αυτή είναι μία από τις σοβαρότερες εστίες δημοσιονομικού κόστους του προγράμματός του.
• Πολιτικά όμως είναι και πολύ ισχυρή πρόταση, γιατί χτυπά σε πραγματικό πρόβλημα στελέχωσης Υγείας και Εκπαίδευσης.

5. Φορολογία οικογενειών και δημογραφικό

Μητσοτάκης

• μηδενισμός φόρου έως 20.000 ευρώ για τρίτεκνους,
• υψηλότερο επίδομα γέννησης για πολύτεκνους,
• ειδικός επενδυτικός λογαριασμός για νεογέννητα, στον οποίο το κράτος αντιστοιχίζει την κατάθεση των γονέων.

Τσίπρας

• διπλασιασμός έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά.

Πολιτική ανάγνωση

• Ο Μητσοτάκης επενδύει καθαρότερα στο δημογραφικό ως πολιτική ταυτότητα.
• Ο Τσίπρας το αντιμετωπίζει περισσότερο μέσα από την ευρύτερη κοινωνική αναδιανομή.

Κρίση

δώ ο Μητσοτάκης έχει σαφέστερη και πιο αναγνωρίσιμη πολιτική αρχιτεκτονική.

6. Στέγη

Μητσοτάκης

Τι ανακοίνωσε: Νέο πρόγραμμα «Σπίτι μου 3» ύψους 2 δισ. ευρώ, φορολογικές παρεμβάσεις και αύξηση φόρου μεταβίβασης για αγορές ακινήτων από πολίτες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τσίπρας

FACT: «Εθνικό Σύστημα Προσιτής Κατοικίας», αξιοποίηση κλειστών κατοικιών και στόχος 50.000 προσιτών κατοικιών σε τέσσερα χρόνια, μαζί με ισχυρότερη προστασία πρώτης κατοικίας.

Πολιτική διαφορά

Εδώ είναι ίσως η καθαρότερη ιδεολογική απόσταση.

Μητσοτάκης: επιδοτεί πρόσβαση στην ιδιοκτησία μέσω χρηματοδότησης.

Τσίπρας: επιχειρεί μεγαλύτερη δημόσια παρέμβαση στην ίδια την προσφορά προσιτής κατοικίας.

Τεχνοκρατική κρίση

• Το «Σπίτι μου» βοηθά τη ζήτηση, αλλά όταν η προσφορά κατοικιών είναι περιορισμένη υπάρχει κίνδυνος μέρος της επιδότησης να περάσει στις τιμές.
• Το μοντέλο Τσίπρα μπορεί θεωρητικά να αυξήσει την προσφορά, αλλά είναι πολύ δυσκολότερο διοικητικά να παραχθούν 50.000 πραγματικές προσιτές κατοικίες σε τέσσερα χρόνια.

Άρα:

• Μητσοτάκης → ευκολότερη εφαρμογή, κίνδυνος επίδρασης στις τιμές
• Τσίπρας → καλύτερη στόχευση στην προσφορά, υψηλότερος κίνδυνος υλοποίησης

7. Ακρίβεια και ΦΠΑ

Εδώ υπάρχει μεγάλη διαφορά.

Τσίπρας

Τι ανακοίνωσε: ΦΠΑ 6% σε βασικά είδη τροφίμων και υγιεινής, μαζί με ψηφιακή παρακολούθηση τιμών ώστε η μείωση να περάσει στον καταναλωτή.

Μητσοτάκης

Δεν επέλεξε γενικευμένη μείωση ΦΠΑ. Η προσέγγισή του είναι κυρίως ενίσχυση διαθέσιμου εισοδήματος και στοχευμένες παρεμβάσεις.

Δημοσιονομικά

Εδώ η κυβέρνηση έχει το ισχυρότερο επιχείρημα.

• Η μείωση ΦΠΑ είναι άμεση απώλεια δημοσίων εσόδων και δεν υπάρχει εγγύηση ότι περνά πλήρως στις τελικές τιμές.
• Ο Τσίπρας επιχειρεί να απαντήσει με μηχανισμό εποπτείας.

Πολιτικά

Ο Τσίπρας έχει ισχυρότερο και πιο απλό μήνυμα: «μειώνω άμεσα την τιμή στο ράφι».

Ο Μητσοτάκης έχει πιο ασφαλή δημοσιονομική γραμμή: «αυξάνω το διαθέσιμο εισόδημα χωρίς να ανοίγω τρύπα στον ΦΠΑ».

8. Ενέργεια

Και οι δύο υπόσχονται περίπου 30% μείωση.

Μητσοτάκης

Μείωση της χονδρικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% έως το 2029 και μείωση 50% των χρεώσεων ΥΚΩ από το 2027.

Τσίπρας

Στόχος 30% μείωσης των λογαριασμών ρεύματος, μέσω σταθερότερης τιμολόγησης και εγγυημένης ποσότητας ενέργειας για τα νοικοκυριά.

Η κρίσιμη διαφορά

Δεν υπόσχονται το ίδιο πράγμα.

Ο Μητσοτάκης μιλά για χονδρική αγορά και δικτυακές χρεώσεις.

Ο Τσίπρας μιλά για τελικό λογαριασμό καταναλωτή.

Πολιτικά ο Τσίπρας έχει πιο εύκολο μήνυμα.

Τεχνοκρατικά ο κυβερνητικός στόχος είναι περισσότερο συνδεδεμένος με τη δομή της αγοράς, αλλά η μετάδοση από τη χονδρική στη λιανική δεν είναι αυτόματη.

9. Αγρότες και Περιφέρεια

Μητσοτάκης

• μηδενικός φόρος εισοδήματος μέχρι 20.000 ευρώ για επαγγελματίες αγρότες,
• επιστροφή ΕΦΚ στην αντλία,
• κατάργηση ΕΝΦΙΑ σε μικρούς οικισμούς,
• ειδικές μειώσεις τεκμηρίων στην περιφέρεια.

Τσίπρας

• πρόγραμμα οικονομικής στήριξης για μικρούς οικισμούς,
• μεταφορά υπουργείων στην περιφέρεια,
• ειδική βιομηχανική και παραγωγική πολιτική.

Πολιτικά

Ο Μητσοτάκης δίνει άμεσο οικονομικό όφελος.

Ο Τσίπρας δίνει θεσμική αποκέντρωση και παραγωγική αναδιάταξη.

Άρα ο πρώτος είναι πιο άμεσος εκλογικά, ο δεύτερος πιο φιλόδοξος δομικά.

10. Παιδεία

Τσίπρας

Εδώ υπερέχει σε εύρος πρότασης:

• κατάργηση Πανελλαδικών με νέο σύστημα πρόσβασης,
• 500 ευρώ τον μήνα σε 80.000 φοιτητές για 10 μήνες,
• αυξήσεις εκπαιδευτικών.

Ο Μητσοτάκης στη συγκεκριμένη ΔΕΘ δεν παρουσίασε αντίστοιχου εύρους νέο πακέτο Παιδείας.

Δημοσιονομική παρατήρηση

Μόνο η φοιτητική ενίσχυση, αν εφαρμοστεί ακριβώς όπως παρουσιάζεται, αντιστοιχεί αριθμητικά σε:

80.000 × 500 × 10 = 400 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Αυτό είναι σημαντικό επαναλαμβανόμενο κόστος και πρέπει να περιλαμβάνεται καθαρά στην κοστολόγηση του συνολικού προγράμματος.

11. Υγεία

Τσίπρας

Πολύ πιο επιθετικός:

• υψηλές μισθολογικές αυξήσεις,
• όρια αναμονής,
• οικογενειακή υγεία,
• σύστημα φροντίδας ηλικιωμένων,
• μηδενική συμμετοχή συνταξιούχων στα φάρμακα.

Μητσοτάκης

Στη συγκεκριμένη ομιλία η Υγεία δεν αποτέλεσε αντίστοιχα κεντρικό νέο δημοσιονομικό πακέτο.

Κρίση

Αυτό είναι πραγματικό συγκριτικό πλεονέκτημα του Τσίπρα στο κοινωνικό κράτος, αλλά και βασική εστία δημοσιονομικού ρίσκου.

12. Η μεγάλη δημοσιονομική σύγκριση

Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή.

Το πακέτο Μητσοτάκη αναφέρεται από τη σημερινή κάλυψη περίπου στα 2,2 δισ. ευρώ, αλλά δεν είναι όλα τα μέτρα ίδιας φύσης και ούτε όλα επιβαρύνουν την ίδια χρονιά. Πολλά απλώνονται μέχρι το 2028-2029.

Ο Τσίπρας έχει παρουσιάσει δικό του συνολικό μικτό κόστος 7,39 δισ. ευρώ για το 2027-2030.

Δεν είναι λοιπόν σωστό να γράψουμε:

«2,2 δισ. Μητσοτάκης έναντι 7,39 δισ. Τσίπρας».

Δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα μεγέθη.

Η κυβέρνηση έχει επίσης υποστηρίξει ότι η πραγματική ετήσια επιβάρυνση του προγράμματος Τσίπρα είναι πολύ υψηλότερη, ενώ η ΕΛ.Α.Σ. το αμφισβητεί. Μέχρι να υπάρχει ανεξάρτητη κοινή κοστολόγηση, το θέμα παραμένει ανοιχτό.

13. Το βαθύτερο πολιτικό χάσμα

Αν αφαιρέσουμε τα ποσά, έχουμε δύο διαφορετικά μοντέλα.

ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ

«Ανάπτυξη → δημοσιονομικός χώρος → στοχευμένη επιστροφή εισοδήματος»

Πολιτικό πλεονέκτημα:

• κυβερνητική αξιοπιστία,
• μικρότερος δημοσιονομικός κίνδυνος,
• μεγαλύτερη πιθανότητα εφαρμογής.

Αδυναμία:

• πολλές παρεμβάσεις αργούν,
• δεν απαντά τόσο άμεσα στην ακρίβεια,
• μοιάζει περισσότερο με διόρθωση φθοράς παρά με αλλαγή μοντέλου.

ΤΣΙΠΡΑΣ

«Αναδιανομή → δημόσια παρέμβαση → ενίσχυση μισθών και δημόσιων υπηρεσιών → αλλαγή παραγωγικού μοντέλου»

Πολιτικό πλεονέκτημα:

• πιο καθαρή κοινωνική διαφοροποίηση,
• ισχυρότερες απαντήσεις σε Υγεία, Παιδεία και στέγη,
• πιο άμεσο μήνυμα για ακρίβεια και μισθούς.

Αδυναμία:

• μεγαλύτερος δημοσιονομικός και διοικητικός κίνδυνος,
• αρκετές υποσχέσεις είναι εξαιρετικά απαιτητικές στην εφαρμογή,
• η αξιοπιστία του σχεδίου εξαρτάται από την κοστολόγηση.

Το δια ταύτα

Η σύγκρουση δεν είναι τελικά «ποιος δίνει περισσότερα».

Είναι: Μητσοτάκης, ποιος μπορεί να υποσχεθεί λιγότερα αλλά να πείσει ότι θα τα εφαρμόσει.

Απέναντι σε: Τσίπρας, ποιος μπορεί να υποσχεθεί πιο βαθιά αλλαγή και να πείσει ότι αυτή τη φορά μπορεί να τη χρηματοδοτήσει.

Η κυβέρνηση παίζει το χαρτί της αξιοπιστίας.

Ο Τσίπρας παίζει το χαρτί της επάρκειας της αλλαγής.

Και εκεί βρίσκεται η πραγματική μάχη της επόμενης περιόδου.

Συνοπτικό StrategyOnline assessment

Πεδίο	Πλεονέκτημα
Δημοσιονομική ασφάλεια	Μητσοτάκης
Άμεση κοινωνική γενναιοδωρία	Τσίπρας
Φορολογία μικρομεσαίων	Σχετική ισοπαλία
Ακρίβεια	Τσίπρας πολιτικά, Μητσοτάκης δημοσιονομικά
Υγεία	Τσίπρας
Παιδεία	Τσίπρας
Δημογραφικό	Μητσοτάκης
Στέγη	Διαφορετικό μοντέλο, καμία καθαρή υπεροχή
Αγρότες	Μητσοτάκης στην άμεση ενίσχυση
Περιφερειακή αναδιάρθρωση	Τσίπρας στη φιλοδοξία
Πιθανότητα υλοποίησης	Μητσοτάκης
Κίνδυνος δημοσιονομικής απόκλισης	Υψηλότερος στον Τσίπρα

Το σημαντικό στην πορεία δεν είναι πλέον ποιος θα ανακοινώσει περισσότερα. Είναι ποιος θα κερδίσει τη μάχη της ανεξάρτητης κοστολόγησης. Αν το πρόγραμμα Τσίπρα αντέξει σε εξωτερικό έλεγχο, το πλεονέκτημα δημοσιονομικής αξιοπιστίας του Μητσοτάκη περιορίζεται σημαντικά. Αν δεν αντέξει, όλη η προγραμματική επιστροφή Τσίπρα κινδυνεύει να ξαναδιαβαστεί μέσα από το παλιό φίλτρο της «παροχολογίας».