Η εντιμότητα δεν ξεπλένει τη μνήμη – Άποψη 28/06

Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να ξαναμπεί στο πολιτικό παιχνίδι από την πόρτα της ηθικής. Όχι της οικονομίας, όχι της διαχείρισης, όχι της κυβερνητικής επάρκειας. Της ηθικής. Το δίλημμα «διαφθορά ή εντιμότητα» είναι ο νέος κεντρικός του κωδικός. Και είναι έξυπνος, γιατί πιάνει ένα πραγματικό κοινωνικό νεύρο: την αίσθηση ότι το κράτος εξακολουθεί να λειτουργεί με προνομιακές διαδρομές για λίγους, ενώ οι πολλοί πληρώνουν λογαριασμούς, επιτόκια, φόρους και ενοίκια.

Η επίθεση στις τράπεζες δεν είναι τυχαία. Οι τράπεζες είναι ο ιδανικός αντίπαλος για μια πολιτική αφήγηση που θέλει να μιλήσει στην κοινωνική δυσφορία χωρίς να ξαναφορέσει ανοιχτά το παλιό αντιμνημονιακό κοστούμι. Κέρδη, προμήθειες, αναβαλλόμενος φόρος, στεγαστική πίεση, ακριβό χρήμα, όλα αυτά φτιάχνουν ένα εύφλεκτο υλικό. Ο Τσίπρας δεν λέει απλώς «θα φορολογήσω τις τράπεζες». Λέει κάτι πιο πολιτικό: ότι το σύστημα έχει προστάτες και η κοινωνία χρειάζεται τιμωρό.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η δύναμη, αλλά και η μεγάλη απάτη του σχήματος. Διότι η εντιμότητα δεν είναι σημαία ευκαιρίας. Είναι ιστορικό, συμπεριφορά, θεσμικό αποτύπωμα. Και το κυβερνητικό παρελθόν του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι λευκή σελίδα. Η υπόθεση Novartis, από υπαρκτό διεθνές σκάνδαλο φαρμακευτικής διαφθοράς, μετατράπηκε στην Ελλάδα σε πολιτικό υπερθέαμα με δέκα πολιτικά πρόσωπα στην κρεμάστρα της δημόσιας υποψίας και με μεγάλο μέρος των δικογραφιών να καταλήγει στο αρχείο. Αυτό δεν ήταν κάθαρση. Ήταν χειρισμός της κάθαρσης ως πολιτικού όπλου.

Οι τηλεοπτικές άδειες παρουσιάστηκαν ως μάχη με τη διαπλοκή. Στην πράξη, άφησαν πίσω τους θεσμικό τραύμα, δικαστική κατάρρευση του σχεδιασμού και καταδίκη κορυφαίου υπουργού. Το επιχείρημα τότε ήταν απλό: «βάζουμε τάξη». Μόνο που η τάξη δεν μπαίνει όταν η εκτελεστική εξουσία αποφασίζει ότι μπορεί να υποκαταστήσει θεσμούς, διαδικασίες και ανεξάρτητες αρχές επειδή πιστεύει ότι εκπροσωπεί το καλό. Αυτό είναι το κλασικό λάθος κάθε εξουσίας που θεωρεί τον εαυτό της ηθικά ανώτερο από τους κανόνες.

Και ύστερα υπάρχει το γκρίζο βασίλειο των έργων, των κατατμήσεων, των απευθείας αναθέσεων, των «δικών μας παιδιών», των μικρών μηχανισμών που δεν φτιάχνουν πρωτοσέλιδα κάθε μέρα, αλλά συντηρούν την πραγματική παθολογία του κράτους. Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε υποσχεθεί ότι θα τελειώσει το παλιό σύστημα. Συχνά έδωσε την εντύπωση ότι απλώς ήθελε να αλλάξει τους ενοίκους του.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη θα κάνει λάθος αν απαντήσει στον Τσίπρα μόνο με αναμνήσεις του 2015. Η κοινωνία δεν ζει στο 2015. Ζει στην ακρίβεια, στην ανασφάλεια και στην καχυποψία απέναντι στην εξουσία. Αλλά και ο Τσίπρας θα κάνει μεγαλύτερο λάθος αν πιστέψει ότι μπορεί να εμφανιστεί ως εισαγγελέας της δημόσιας ζωής χωρίς να περάσει πρώτα από το ταμείο της δικής του διακυβέρνησης.

Η εντιμότητα είναι δύσκολο νόμισμα. Δεν κόβεται σε κομματικό νομισματοκοπείο, δεν μοιράζεται από βήματος και δεν εξαργυρώνεται με συνθήματα. Θέλει κανόνες, λογοδοσία και μνήμη. Και η μνήμη, δυστυχώς για όσους βιάζονται να ξαναγράψουν το βιογραφικό τους, είναι ο πιο ενοχλητικός θεσμός της δημοκρατίας.