|
Η αίθουσα της Γερουσίας στην Παλαιά Βουλή γέμισε το βράδυ της Τρίτης για την παρουσίαση της μελέτης των Κέβιν Φέδερστοουν και Δημήτρη Παπαδημητρίου «Στο μάτι του κυκλώνα», μια ακτινογραφία των τεσσάρων πρωθυπουργών της κρίσης (Παπανδρέου, Παπαδήμος, Σαμαράς, Τσίπρας) για λογαριασμό του ΜΙΕΤ. Στο πάνελ κάθισαν πρόσωπα που κρατούσαν κάποτε το τιμόνι των οικονομικών ή διαχειρίζονται σήμερα την κυβερνητική μηχανή: ο Ευάγγελος Βενιζέλος, η Άννα Διαμαντοπούλου, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ, Θανάσης Κοντογεώργης.
Πίσω από την ακαδημαϊκή ευγένεια και τον συντονισμό του Αλέξη Παπαχελά, η βραδιά λειτούργησε ως ένα άτυπο πολιτικό δικαστήριο για το πώς κυβερνάται τελικά αυτή η χώρα. Το κεντρικό συμπέρασμα των δύο πανεπιστημιακών, ότι στα χρόνια των Μνημονίων «η παράδοση επικράτησε του εκσυγχρονισμού» και οι πρωθυπουργοί έμειναν εγκλωβισμένοι σε συγκρουσιακά δίκτυα χωρίς κεντρικό συντονισμό, έδωσε την πάσα για μια υπόγεια, αλλά αποκαλυπτική σύγκρουση αφηγημάτων.
Η παρέμβαση του Ευάγγελου Βενιζέλου ήταν η πιο αιχμηρή, όχι μόνο για όσα θύμισε, αλλά για τον τρόπο που ξαναμοίρασε την τράπουλα της πολιτικής ευθύνης. Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης δεν μίλησε ως ουδέτερος ιστορικός αναλυτής. Περιγράφοντας πώς βρέθηκε στον θώκο του υπουργού Οικονομικών τον Ιούνιο του 2011, αφού αρνήθηκε ο Λουκάς Παπαδήμος και ο Βασίλης Ράπανος δεν αποδέχτηκε τη θέση, και πώς ανέτρεψε το δημοψήφισμα των Καννών με μια νυχτερινή δήλωση, έστησε ένα καθαρό πολιτικό κατηγορητήριο κατά της φυγής από τις ευθύνες.
Η βολή του Βενιζέλου είχε ονοματεπώνυμο και στόχευε στη ρίζα του ελληνικού πολιτικού συστήματος: το 2012, όπως είπε, ο ίδιος ως αρχηγός του ΠΑΣΟΚ αναγκάστηκε να απολογηθεί εκλογικά τόσο για την κυβέρνηση Παπανδρέου όσο και για την κυβέρνηση Παπαδήμου, τη στιγμή που οι δύο πρωθυπουργοί «δεν εμφανίστηκαν εκ των υστέρων απολογιστικά ενώπιον του λαού». Εδώ κρύβεται το πρώτο μεγάλο κενό της μεταπολιτευτικής μας κουλτούρας, το οποίο ο Βενιζέλος φρόντισε να αναδείξει. Στην Ελλάδα, οι κρίσεις παράγουν πολιτικούς διαχειριστές που σηκώνουν το κόστος, και ηγέτες ή τεχνοκράτες που αποσύρονται στο απυρόβλητο της Ιστορίας μόλις πέσει η αυλαία. Ακόμη και η αναδιάρθρωση του χρέους, το περίφημο «κούρεμα», δρομολογήθηκε μέσα από μια προσωπική συνεννόηση Βενιζέλου-Σόιμπλε στο Βερολίνο τον Ιούλιο του 2011, παρά τις αντιρρήσεις του ίδιου του Παπαδήμου, αποδεικνύοντας ότι στις κρίσιμες ώρες η πραγματική εξουσία μετατοπίζεται εκτός τυπικών θεσμικών οργανογραμμάτων.
Απέναντι σε αυτή την ωμή περιγραφή της κρίσης, η κυβερνητική πλευρά, διά στόματος Θανάση Κοντογεώργη, με τη στήριξη του Γκίκα Χαρδούβελη, επιχείρησε να τραβήξει μια διαχωριστική γραμμή στο 2019. Το επιχείρημα είναι γνωστό: η κρίση ανέδειξε την αδυναμία συντονισμού, αλλά το «επιτελικό κράτος» έλυσε το πρόβλημα, μετατρέποντας την Ελλάδα σε μια «κανονική, οργανωμένη χώρα».
Μόνο που αυτή η γραμμή άμυνας σκοντάφτει πάνω στα ίδια της τα ίχνη, όπως φάνηκε από τις παρεμβάσεις που ακολούθησαν και από τη γενικότερη εικόνα της σημερινής διακυβέρνησης. Η Άννα Διαμαντοπούλου χτύπησε ακριβώς σε αυτό το νεύρο: αναγνώρισε την ανάγκη ενός επιτελικού κέντρου, αλλά προειδοποίησε ότι η υπερσυγκέντρωση εξουσίας γύρω από το πρωθυπουργικό γραφείο γεννά πλέον σοβαρά ελλείμματα λογοδοσίας και διαφάνειας. Όταν το κράτος παύει να ξεκινά από το γραφείο του πρωθυπουργού και απλώς καταλήγει σε αυτό, δεν έχουμε θεσμικό εκσυγχρονισμό, αλλά μια σύγχρονη εκδοχή του παλιού συγκεντρωτισμού.
Το ίδιο αδιέξοδο φωτίζεται αν συνδέσουμε την ακαδημαϊκή συζήτηση της Παλαιάς Βουλής με την τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα. Ενώ οι ομιλητές ανέλυαν πώς «ο οδηγός και το αυτοκίνητο» (κατά την έκφραση του Φέδερστοουν) δυσκολεύονταν να συντονιστούν στα χρόνια των Μνημονίων, η σημερινή πολιτική σκηνή δείχνει ότι το πρόβλημα απλώς άλλαξε μορφή. Από τη μία, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος υπενθύμισε ότι οι πολίτες αισθάνονται πως η φωνή τους εξαντλείται στην κάλπη κάθε τέσσερα χρόνια, αδυνατώντας να επηρεάσουν τις αποφάσεις ενδιάμεσα. Από την άλλη, η καθημερινότητα της διακυβέρνησης αποδεικνύει πόσο εύθραυστη παραμένει η θεσμική θωράκιση: από τις διαρκείς αρρυθμίες στη δημόσια διοίκηση και τα ανοιχτά μέτωπα της ακρίβειας, μέχρι τους χειρισμούς στα ελληνοτουρκικά, όπου η κυβέρνηση επενδύει στην εικόνα της απόλυτης διαχειριστικής επάρκειας την ώρα που ο Βενιζέλος, σε παράλληλες παρεμβάσεις του, προειδοποιεί ότι η επίκληση τρίτων και η κοινοβουλευτική κυριαρχία δεν υποκαθιστούν την πραγματική πολιτική ηγεμονία.
Η βραδιά στην Παλαιά Βουλή δεν έκλεισε τους λογαριασμούς της δεκαετίας 2009–2019, ούτε παρείχε συγχωροχάρτι στο παρόν. Αντίθετα, αποκάλυψε τη βαθύτερη συνέχεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Στα χρόνια της χρεοκοπίας, η απουσία θεσμικού συντονισμού ανάγκαζε τα πρόσωπα να αυτοσχεδιάζουν μέσα σε ασφυκτικά περιθώρια, αφήνοντας πίσω πολιτικά ερείπια και ανομολόγητες ευθύνες. Σήμερα, η τεχνοκρατική βιτρίνα του επιτελικού κράτους επιχειρεί να πείσει ότι η αδράνεια νικήθηκε. Όμως, όσο η λογοδοσία παραμένει ζητούμενο, οι κρίσεις διαχειρίζονται επικοινωνιακά και οι μεταρρυθμίσεις σκοντάφτουν στις ίδιες διοικητικές και πελατειακές αντιστάσεις, το «αυτοκίνητο» της ελληνικής πολιτείας θα συνεχίζει να κινείται με σπασμένα φρένα, ανεξάρτητα από το ποιος κάθεται στη θέση του οδηγού.
Strategic Use Case
Θέλετε να δούμε έτσι και το δικό σας θέμα;
Η ίδια λογική ανάλυσης μπορεί να προσαρμοστεί σε οργανισμούς, επιχειρήσεις, θεσμικά projects, πολιτικά πρόσωπα και ομάδες επικοινωνίας που χρειάζονται καθαρό αφήγημα, καλύτερη κατανόηση των συσχετισμών και πιο σωστή δημόσια τοποθέτηση.
