Fact Check: Τα νούμερα της ΕΛ.Α.Σ. και η αλήθεια των αριθμών – Ανάλυση 29/06

Στην ελληνική πολιτική ζωή υπάρχει ένα παλιό έθιμο: όταν οι αριθμοί δεν βολεύουν, αλλάζουμε τον πίνακα, όταν βολεύουν, αλλάζουμε το ακροατήριο. Η αντιπαράθεση της ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα με την κυβέρνηση για την οικονομία είναι ακριβώς αυτό: ένας πόλεμος αριθμών όπου κάθε πλευρά κρατά τον μεγεθυντικό φακό μόνο πάνω στο κομμάτι που τη συμφέρει. Η κυβέρνηση δείχνει ανάπτυξη, επενδύσεις, πλεονάσματα, μείωση ανεργίας και αποκλιμάκωση χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ. Η ΕΛ.Α.Σ., αντίθετα, δείχνει ακρίβεια, ιδιωτικό χρέος, πλειστηριασμούς, στεγαστική πίεση και μισθούς που, όσο κι αν αυξάνονται στα χαρτιά, συχνά εξατμίζονται πριν φτάσει ο λογαριασμός της ΔΕΗ.

Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν ψεύδονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Η κυβέρνηση έχει ισχυρότερα μακροοικονομικά στοιχεία, αλλά μιλά συχνά σαν να απευθύνεται σε συνέδριο λογιστών. Η ΕΛ.Α.Σ. πατά σε υπαρκτές κοινωνικές πληγές, αλλά τις ντύνει με επιλεκτικούς αριθμούς και πρόχειρες γενικεύσεις. Έτσι, η συζήτηση δεν είναι απλώς οικονομική. Είναι βαθύτατα πολιτική: ποιος κερδίζει το δικαίωμα να ορίσει τι σημαίνει «πάει καλά η χώρα».

Θεώρηση

Η κυβερνητική απάντηση, από την άλλη, είναι τεχνοκρατικά πιο γερή στα μακροοικονομικά αλλά πολιτικά αλαζονική στον τόνο. Το ύφος «οικονομική αμάθεια», «fake news», «να φρεσκάρουν μακροοικονομικά δεύτερου έτους» μπορεί να ικανοποιεί το κομματικό ακροατήριο, αλλά δεν απαντά πλήρως στην κοινωνική δυσφορία. Με απλά λόγια: η ΝΔ κερδίζει σε αρκετά facts, αλλά δεν κερδίζει αυτομάτως το βίωμα.

Fact check στον πυρήνα των ισχυρισμών

Στο Ταμείο Ανάκαμψης, η ΕΛ.Α.Σ. κάνει καθαρό λάθος όταν μιλά για 70 δισ. ευρώ. Η Ελλάδα είναι επιλέξιμη περίπου για 36 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και δάνεια από το Recovery Fund, όχι 70 δισ. (Reuters) Άρα εδώ η κυβερνητική απάντηση είναι σωστή και η ΕΛ.Α.Σ. εκτίθεται.

Στην ανάπτυξη, η ΕΛ.Α.Σ. λέει ότι το 2,1% δεν δείχνει εκτόξευση. Τυπικά σωστό ως επικοινωνιακή αιχμή, αλλά ελλιπές. Η Κομισιόν αναφέρει ότι το 2025 η Ελλάδα διατήρησε ανάπτυξη 2,1%, οδηγούμενη από επενδύσεις, κατανάλωση και καθαρές εξαγωγές. (Economy and Finance) Το ΔΝΤ δίνει επίσης για το 2025 ανάπτυξη 2,1%, ανεργία 8,9%, πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% και δημόσιο χρέος 146,6% του ΑΕΠ. (IMF) Άρα η φράση «η οικονομία μένει αμετακίνητη» είναι υπερβολική. Η οικονομία κινείται καλύτερα από την Ευρωζώνη, αλλά όχι τόσο θεαματικά ώστε να σβήνει την πίεση στα νοικοκυριά.

Στο δημόσιο χρέος, η ΕΛ.Α.Σ. έχει μισή αλήθεια: ονομαστικά το χρέος μπορεί να είναι υψηλότερο από το 2019, αλλά η κρίσιμη μέτρηση για βιωσιμότητα είναι το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ και το κόστος εξυπηρέτησης. Εκεί η κυβερνητική θέση είναι ισχυρή: το χρέος έχει πέσει περίπου στο 146% του ΑΕΠ και προβλέπεται να υποχωρήσει περαιτέρω. (Economy and Finance) Το επιχείρημα της ΕΛ.Α.Σ. ότι «είναι λογιστική μείωση» είναι πολιτικά εύπεπτο αλλά οικονομικά φτωχό.

Στους φόρους και στον ΦΠΑ, και οι δύο πλευρές κάνουν μισή δουλειά. Η ΕΛ.Α.Σ. σωστά λέει ότι τα φορολογικά έσοδα αυξήθηκαν και ότι ο ΦΠΑ βαραίνει την καθημερινότητα. Η κυβέρνηση σωστά απαντά ότι άλλο αύξηση εσόδων και άλλο αύξηση συντελεστών. Η μείωση του κενού ΦΠΑ είναι πραγματική: η Κομισιόν καταγράφει ότι στην Ελλάδα το VAT compliance gap μειώθηκε από 24% το 2019 σε 11,4% το 2023. (Taxation and Customs Union) Άρα η κυβέρνηση έχει βάση όταν λέει ότι μέρος των εσόδων προέρχεται από συμμόρφωση και ανάπτυξη. Αλλά η ΕΛ.Α.Σ. έχει πολιτικό πόντο: όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ο ΦΠΑ αποδίδει περισσότερο και ο πολίτης το ζει ως φορολογική πίεση.

Στη φτώχεια, η ΕΛ.Α.Σ. πατά σε αληθινό στοιχείο: η ΕΛΣΤΑΤ δίνει κίνδυνο φτώχειας 19,6% για το 2025 και κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού υψηλό, ειδικά για ενοικιαστές. Η κυβέρνηση όμως επίσης έχει δίκιο ότι, με σταθερό κατώφλι 2019, ο δείκτης πέφτει στο 11,3%, άρα υπάρχει βελτίωση σε απόλυτους όρους. Το πολιτικό συμπέρασμα: η φτώχεια δεν αυξάνεται απλά όπως λέει η ΕΛ.Α.Σ., αλλά η σχετική φτώχεια και η στεγαστική πίεση παραμένουν βαριά κοινωνικά αγκάθια.

Στους μισθούς, η κυβερνητική θέση έχει ισχυρό fact: ο κατώτατος μισθός ήταν 650 ευρώ το 2019 και από 1/4/2026 είναι 920 ευρώ. (Υπουργείο Εργασίας) Όμως η ΕΛ.Α.Σ. δεν είναι εκτός πραγματικότητας όταν λέει ότι η «τσέπη» δεν ακολουθεί πλήρως, γιατί το κόστος στέγης, τροφίμων και υπηρεσιών απορροφά μεγάλο μέρος της αύξησης. Εδώ δεν υπάρχει fake news, υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα στον μισθολογικό δείκτη και στο καλάθι ζωής.

Στο ιδιωτικό χρέος, η ΕΛ.Α.Σ. έχει σοβαρό έδαφος. Το ΙΟΒΕ καταγράφει συνολικό ιδιωτικό χρέος 407,6 δισ. ευρώ το γ΄ τρίμηνο 2025, με ληξιπρόθεσμες οφειλές 235,6 δισ. ευρώ, δηλαδή 58% του συνόλου. (Skai.gr) Η κυβερνητική απάντηση σωστά λέει ότι μέσα στο ποσό υπάρχει και εξυπηρετούμενος δανεισμός, άρα η λέξη «εκτόξευση» είναι φορτισμένη. Αλλά το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται επειδή το αναλύεις καλύτερα.

Στον εξωδικαστικό, η ΕΛ.Α.Σ. φαίνεται να χάνει το fact. Τα διαθέσιμα στοιχεία του ΥΠΕΘΟΟ μιλούν για 62.600 επιτυχείς ρυθμίσεις και αρχικές οφειλές 19,21 δισ. ευρώ έως τον Μάιο 2026, όχι μόλις 5 δισ. (ΥΠΟΙΚ) Άρα εδώ η κυβερνητική απάντηση είναι ισχυρή.

Στους πλειστηριασμούς, η αλήθεια είναι άβολη και για τους δύο. Η ΕΛ.Α.Σ. έχει δίκιο ότι οι αριθμοί είναι υψηλοί και κοινωνικά φορτισμένοι. Η Καθημερινή, με στοιχεία e-auction, γράφει ότι το 2025 προγραμματίστηκαν 61.435 πλειστηριασμοί ακινήτων, ολοκληρώθηκαν 43.334 και κατακυρώθηκαν 9.204, δηλαδή 21,4%. (Καθημερινή) Η κυβέρνηση έχει δίκιο ότι δεν καταλήγουν όλοι σε απώλεια ακινήτου, αλλά το πολιτικό φορτίο παραμένει: χιλιάδες νοικοκυριά ζουν υπό πίεση.

Στη σύγκλιση με την Ευρώπη, η ΕΛ.Α.Σ. έχει ισχυρό σημείο. Η Eurostat καταγράφει ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε PPS το 2025 ήταν για Ελλάδα και Βουλγαρία στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ, δηλαδή 32% κάτω. (European Commission) Η κυβέρνηση μπορεί να απαντά ότι η Ελλάδα αναπτύσσεται ταχύτερα, αλλά η απόσταση παραμένει πολιτικά δηλητηριώδης.

Το δια ταύτα

Η ΕΛ.Α.Σ. δεν λέει απλώς «ψέματα». Κάνει επιλεκτική ανάγνωση με κοινωνικό φακό. Παίρνει πραγματικές πληγές, ακρίβεια, στέγη, ιδιωτικό χρέος, χαμηλή αγοραστική δύναμη, και τις φορτώνει όλες στο κυβερνητικό αφήγημα. Όπου όμως μπαίνει σε τεχνικούς αριθμούς, έχει αστοχίες: Ταμείο Ανάκαμψης, εξωδικαστικός, χρέος/ΑΕΠ.

Η ΝΔ απαντά καλύτερα στα οικονομικά facts, αλλά κινδυνεύει να φαίνεται σαν λογιστής που εξηγεί στον πολίτη γιατί, ενώ πονάει, τα Excel είναι υπέροχα. Το πολιτικό πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι ότι οι αριθμοί της είναι ψεύτικοι. Είναι ότι οι αριθμοί της δεν έχουν γίνει ακόμη πειστική καθημερινή εμπειρία για τη μεσαία τάξη. Αυτό ακριβώς πάει να εκμεταλλευτεί ο Τσίπρας: όχι να νικήσει στην οικονομετρία, αλλά να ξαναμπεί από την πίσω πόρτα της κοινωνικής δυσφορίας.