Μια πρόταση νόμου Σιούφα από το 2013 ως Κολυμβήθρα του Σιλωάμ – Άποψη 06/04

Κάποιος μου είπε χθες “βγάλε τον Σαμαρά από τον Μητσοτάκη” πάνω σε κουβέντα για τα πολιτικά τεκτενώμενα και παραξενεύτηκα. Ωστόσο, όπου βλέπω καπνό ψάχνω την φωτιά. Και επειδή έχω και ιστορική μνήμη του ρεπορτάζ και ο γυάλινος κόσμος στον οποίον ζούμε μου προσφέρει ένα απέραντο ψηγιακό αρχείο, βρήκα τα ίχνη.

Η πρόταση δεν είναι παρθενογένεση. Είναι παλιά θεσμική ιδέα, με ρίζες τουλάχιστον από το 2013 στη ρητορική της ΝΔ και ακόμη παλιότερα στη δημόσια συζήτηση. Όμως δεν προκύπτει ότι ήταν κεντρική, ρητή προεκλογική δέσμευση της ΝΔ. Αυτό σημαίνει ότι σήμερα χρησιμοποιείται λιγότερο ως συνέχεια ενός σταθερού κυβερνητικού σχεδίου και περισσότερο ως νέα θεσμική αντεπίθεση για να ξαναστηθεί το αφήγημα περί μεταρρύθμισης και ηθικής αποκάθαρσης.

Αρχικά λοιπόν η ιδέα για ασυμβίβαστο βουλευτή – υπουργού καταγράφηκε πρώτη φορά σε κοινοβουλευτικό έγγραφο ως πρόταση νόμου με τίτλο «Μείωση Αριθμού Βουλευτών – Ασυμβίβαστο της Βουλευτικής με την Υπουργική Ιδιότητα», με ημερομηνία 9 Μαΐου 2013 και προτείνοντα τον Παύλο Β. Σιούφα. Στο ίδιο το κείμενο αναφέρεται ρητά ότι:

• με το άρθρο 1 προτείνεται η μείωση των βουλευτών σε 200,
• με το άρθρο 2 προτείνεται το ασυμβίβαστο βουλευτή με υπουργική ή υφυπουργική ιδιότητα,
• και στο σώμα της πρότασης γράφεται ότι βουλευτής μπορεί να οριστεί υπουργός ή υφυπουργός μόνο αν έχει προηγουμένως παραιτηθεί από τη βουλευτική ιδιότητα.

Σε ομιλία του Αντώνη Σαμαρά για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, ένα χρόνο μετά, στις 7 Μαίου 2014 γίνεται ρητή αναφορά στο «ασυμβίβαστο βουλευτή υπουργού» ως εργαλείο αποκατάστασης της διάκρισης των εξουσιών και αναβάθμισης του ρόλου του βουλευτή. Άρα, ως παράταξη, η ΝΔ έχει βάλει αυτή τη σκέψη στο τραπέζι τουλάχιστον από το 2013, με πρόταση νόμου και το 2014 μέσω του τότε πρωθυπουργού.

Η σημερινή πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη εν μέσω θύελας που προκάλεσαν οι δικογραφίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ ωστόσο, χρησιμοποιείται για να στείλει διπλό πολιτικό μήνυμα.

• Πρώτον, η κυβέρνηση επιχειρεί να πει ότι αναγνωρίζει κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα και απαντά με μια θεσμική πρόταση που υποτίθεται ότι κόβει τον ομφάλιο λώρο ανάμεσα σε βουλευτή, υπουργική καρέκλα και τοπικό ρουσφέτι. Αυτό φαίνεται καθαρά από τη διατύπωση του ίδιου του πρωθυπουργικού πλαισίου για «μάχη με το βαθύ κράτος», αλλά και από την πρόταση για ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή με αντικατάσταση από επιλαχόντα όσο ο υπουργός μετέχει στην κυβέρνηση.
• Δεύτερον, είναι και μια επιχείρηση πολιτικής αποσυμπίεσης μετά το σοκ του ΟΠΕΚΕΠΕ. Δεν εμφανίζεται τυχαία τώρα. Η ίδια η κυβερνητική ενημέρωση το συνδέει με την ευρύτερη συζήτηση για πελατειακό κράτος και με την ανάγκη απάντησης στην κριτική για ρουσφέτια. Άρα το μήνυμα δεν είναι μόνο «εκσυγχρονισμός», είναι και «δεν είμαστε εμείς το πρόβλημα, το πρόβλημα είναι το μοντέλο που πάμε να αλλάξουμε». Πολιτικά, αυτό είναι έξυπνο, επικοινωνιακά, όμως, έχει και έντονο στοιχείο damage control.

Για τη μείωση των βουλευτών, το σήμα είναι πιο λαϊκό και πιο συμβολικό: «μικρότερο κράτος, λιγότερα γραφεία, λιγότερη πολιτική πελατεία». Ο Παύλος Μαρινάκης ανέλαβε την ευθύνη να ρίξει στη συζήτηση το τροχειοδεικτικό: ίσως πρέπει να συζητηθεί μείωση του αριθμού των βουλευτών ώστε να μη βρεθούμε «αντί για 300, με 350 γραφεία». Συνταγματικά, αυτό είναι εφικτό, γιατί το άρθρο 51 προβλέπει ότι ο αριθμός των βουλευτών ορίζεται με νόμο και μπορεί να είναι από 200 έως 300.

Εν κατακλείδι, το πρόβλημα δεν είναι ότι η κυβέρνηση ανακάλυψε ξαφνικά τη θεσμική ευαισθησία. Το πρόβλημα είναι ότι την ανακάλυψε ακριβώς τη στιγμή που έπρεπε να αλλάξει θέμα. Η μείωση των βουλευτών και το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή είναι ιδέες παλιές, σοβαρές και συζητήσιμες. Απλώς τώρα ξανασερβίρονται σαν φρέσκια μεταρρύθμιση, λες και βγήκαν μόλις από τον φούρνο του επιτελικού κράτους. Με απλά λόγια: δεν είναι ότι ξύπνησε η πολιτική τάξη με συνταγματικές ανησυχίες, απλώς, όταν μυρίζει σκάνδαλο, όλοι θυμούνται πόσο πολύ αγαπούν τους θεσμούς. Άσε που είναι και ένα καμπανάκι τρόμου προς την κοινοβουλευτική ομάδα, λίγους μήνες πριν τις εκλογές και την ήδη συρικνωμένη δημοσκοπικά δύναμη της ΝΔ.