Διάγγελμα Μητσοτάκη: Το βαθύ κράτος και το ρηχό άλλοθι – 06/04

Το timing του διαγγέλματος δεν ήταν τυχαίο, ήταν σχεδόν χειρουργικό. Ήρθε ακριβώς πάνω στο κύμα της νέας δικογραφίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για 11 εν ενεργεία βουλευτές, λίγες ημέρες μετά τον ανασχηματισμό που προκάλεσαν οι παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών και ενώ η Βουλή μπαίνει στη διαδικασία της άρσης ασυλίας. Με άλλα λόγια, δεν είδαμε έναν πρωθυπουργό που απλώς “τοποθετείται”, αλλά έναν πολιτικό αρχηγό που επιχειρεί να προλάβει την ερμηνεία των γεγονότων πριν αυτή παγιωθεί εις βάρος του.

Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να μην παίξει αποκλειστικά άμυνα. Δεν είπε μόνο “να ερευνηθούν όλα”, ούτε μόνο “τεκμήριο αθωότητας”. Έστησε ένα πιο φιλόδοξο αφήγημα: ότι η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι απλώς μία ακόμη εστία κυβερνητικής φθοράς, αλλά η απόδειξη πως ο ίδιος συγκρούεται με το παλιό, το πελατειακό, το διαβρωμένο. Είναι το κλασικό τέχνασμα του σύγχρονου κυβερνητισμού: όταν το πρόβλημα σε ακουμπά, το επαναπλαισιώνεις ως λόγο για να ηγηθείς της λύσης.

Μόνο που εδώ το τέχνασμα τρίζει. Διότι όταν κυβερνάς από το 2019, δεν μπορείς να εμφανίζεσαι ως εξωτερικός παρατηρητής του μηχανισμού που λες ότι τώρα ανακάλυψες σε όλο του το μεγαλείο. Η φράση περί “παλαιοκομματικής σκυτάλης” έχει δόση αλήθειας, πράγματι, το πελατειακό κράτος δεν γεννήθηκε χθες. Αλλά όταν χρειάζεσαι επτά χρόνια διακυβέρνησης για να μας πεις ότι το απόστημα ήταν βαθύτερο απ’ όσο φαινόταν, δεν μιλάμε πια για αυτοκριτική. Μιλάμε για καθυστερημένη πολιτική ωρίμανση ή, πιο πεζά, για επικοινωνιακή αναδίπλωση με ύφος εθνικής εξομολόγησης.

Η πιο εύστοχη πλευρά του διαγγέλματος είναι και η πιο ψυχρή: η μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, η επίκληση των ψηφιακών διασταυρώσεων, των δορυφόρων, της ηλεκτρονικής σήμανσης, των αυτοματισμών που στερούν οξυγόνο από το ρουσφέτι. Εκεί ο πρωθυπουργός μιλά τη μόνη γλώσσα που, υπό προϋποθέσεις, μπορεί πράγματι να αλλάξει κάτι: τη γλώσσα της διοικητικής μηχανικής. Ο εκσυγχρονισμός, όταν είναι αληθινός όμως, δεν κάνει ηθικά κηρύγματα, κόβει διαδρομές, αφαιρεί διακριτικές ευχέρειες, κλείνει παραθυράκια. Και πράγματι ο ΟΠΕΚΕΠΕ έχει ήδη ενσωματωθεί στην ΑΑΔΕ από 1ης Ιανουαρίου 2026.

Αλλά και εδώ υπάρχει η ειρωνεία της Ιστορίας: ο Μητσοτάκης εμφανίζεται ως ο αρχιτέκτονας του αντιπελατειακού κράτους ακριβώς τη στιγμή που το πολιτικό του σύστημα εξετάζεται για το αν συνέχισε να κινείται με τους παλιούς κωδικούς. Είναι σαν να εγκαινιάζεις πυροσβεστικό σταθμό ενώ πίσω σου ακόμη καπνίζει η αποθήκη. Το πρόβλημα δεν είναι ότι προτείνει θεσμικές τομές, όπως το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή. Το πρόβλημα είναι ότι τις μεταθέτει για μετά τις εκλογές του 2027, δηλαδή στο ασφαλές μέλλον όπου όλα είναι μεταρρύθμιση με κανένα άμεσο πολιτικό κόστος.

Το πραγματικό μήνυμα του διαγγέλματος, λοιπόν, δεν είναι νομικό αλλά πολιτικό: “μην κρίνετε την παράταξη από το σκάνδαλο, κρίνετέ την από την ικανότητά της να το απορροφήσει και να το μεταβολίσει σε αλλαγή”. Είναι έξυπνο; Ναι. Είναι αρκετό; Όχι ακόμη. Γιατί η κοινωνία δεν πάσχει μόνο από έλλειμμα θεσμών, αλλά και από έλλειμμα εμπιστοσύνης. Και η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με μαγνητοσκοπημένη ειλικρίνεια, όσο προσεγμένα κι αν είναι τα πλάνα του Μαξίμου.

Παρόλα αυτά, υπάρχει ένα παράθυρο. Αν η κυβέρνηση κάνει όσα λέει, γρήγορα και χωρίς κομματικά μισόλογα, τότε το σημερινό διάγγελμα ίσως καταγραφεί ως αρχή διόρθωσης. Αν όχι, θα μείνει ως ένα ακόμη καλογυρισμένο επεισόδιο του ελληνικού σίριαλ όπου όλοι πολεμούν το “βαθύ κράτος”, αρκεί να μην είναι αναγκασμένοι να κοιτάξουν καθαρά στον καθρέφτη το δικό τους είδωλο.