Αίτημα για Άρση Ασυλίας 11 Βουλευτών Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) 01/04

Η είδηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) για την την άρση της ασυλίας 11 εν ενεργεία βουλευτών, ενώ υπό έρευνα βρίσκονται και 5 πρώην βουλευτές, αφορά μια εξαιρετικά σοβαρή εξέλιξη σε μια έρευνα μεγάλης κλίμακας για απάτη που σχετίζεται με γεωργικές επιδοτήσεις στην Ελλάδα.

Η ανάγνωση του κειμένου της ανακοίνωσης δεν περιγράφει απλώς μια δικαστική εξέλιξη, αλλά ξεγυμνώνει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Η χθεσινή παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία. Δεν πρόκειται για μία ακόμη υπόθεση “κακής διαχείρισης”, ούτε για μια τεχνική διαφορά ερμηνειών γύρω από κοινοτικές επιδοτήσεις. Είναι ένα βαρύ θεσμικό σήμα προς την Αθήνα ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος πήρε τι, αλλά και στο πώς ένα κράτος αντιδρά όταν η έρευνα αρχίζει να πλησιάζει το πολιτικό του προσωπικό. Η EPPO ανακοίνωσε ότι ζήτησε από τη Βουλή την άρση ασυλίας 11 εν ενεργεία βουλευτών, ενώ πέντε πρώην βουλευτές ερευνώνται επίσης, και παράλληλα διαβίβασε πληροφορίες για πιθανή εμπλοκή πρώην υπουργού και υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης.

Αυτό από μόνο του αρκεί για να τινάξει στον αέρα κάθε βολική αφήγηση περί “μεμονωμένων περιπτώσεων”. Όταν μια ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή μιλά για τόσο εκτεταμένο πεδίο έρευνας, το επιχείρημα του τυχαίου περιστατικού καταρρέει πριν καν εκφωνηθεί. Και όταν, επιπλέον, η ίδια η ανακοίνωση αναφέρεται σε φερόμενο οργανωμένο σχήμα απάτης με αγροτικά κονδύλια και σε συνεχιζόμενες έρευνες που σχετίζονται με τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τότε η εικόνα παύει να είναι λογιστική και γίνεται πολιτική. Γιατί εδώ δεν ελέγχεται μόνο αν παραβιάστηκαν κανόνες. Ελέγχεται αν υπήρξε σύστημα, ανοχή, κάλυψη ή και χρησιμοποίηση του κρατικού μηχανισμού ως εργαλείου διευκόλυνσης.

Η διατύπωση της EPPO είναι αποκαλυπτική και γι’ αυτό ακριβώς ενοχλητική. Δεν κάνει λόγο για μια χαλαρή διοικητική εποπτεία. Μιλά για φερόμενα αδικήματα κατά των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως ηθική αυτουργία σε απιστία, απάτη με υπολογιστή και ψευδή βεβαίωση με σκοπό παράνομο όφελος για τρίτον. Αυτή δεν είναι γλώσσα γραφειοκρατικής ανεπάρκειας. Είναι γλώσσα που δείχνει υποψία δομής, υποψία μηχανισμού, υποψία οργανωμένης λειτουργίας. Και γι’ αυτό η υπόθεση δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια συνήθη κομματική αντιπαράθεση του τύπου “κι εσείς τα ίδια κάνατε”. Εδώ η κατηγορία δεν είναι πολιτική. Είναι θεσμική και ποινική, με ευρωπαϊκή σφραγίδα.

Αλλά το σημείο όπου η ανακοίνωση γίνεται πραγματικά εκρηκτική είναι αλλού. Η EPPO δεν αρκείται να περιγράψει τα αδικήματα. Καρφώνει, με ψυχρό σχεδόν νομικό τρόπο, το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο. Υπενθυμίζει ότι, βάσει του άρθρου 86 του Συντάγματος, αν κατά τη διάρκεια έρευνας προκύψουν στοιχεία για πιθανά αδικήματα υπουργών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, ο φάκελος πρέπει να διαβιβαστεί αμέσως στη Βουλή. Και στη συνέχεια λέει το πιο βαρύ: ότι αυτό καθιστά αδύνατο να εκτελέσει πλήρως την αποστολή της και την υποχρεώνει να διασπάσει την έρευνά της ως προς την πιθανή ποινική ευθύνη κυβερνητικών προσώπων. Το ίδιο το άρθρο 86 πράγματι αναθέτει στη Βουλή την αρμοδιότητα κίνησης δίωξης για τέτοιες περιπτώσεις.

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της πολιτικής κρίσης. Διότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λέει, χωρίς περιστροφές, ότι όταν η έρευνα φτάνει κοντά στην κυβερνητική κορυφή, το ελληνικό σύστημα σηκώνει έναν τοίχο. Όχι απαραίτητα για να αθωώσει. Αλλά για να ελέγξει τον ρυθμό, το πλαίσιο και εν τέλει το πολιτικό κόστος της διερεύνησης. Κι αυτό είναι που καθιστά την υπόθεση πολύ μεγαλύτερη από ένα σκάνδαλο επιδοτήσεων. Τη μετατρέπει σε δοκιμασία κράτους δικαίου. Σε δοκιμασία αξιοπιστίας της κυβέρνησης. Και, ας μην κοροϊδευόμαστε, σε δοκιμασία της ίδιας της Βουλής, η οποία καλείται τώρα να αποφασίσει αν θα σταθεί ως θεσμός ελέγχου ή ως καταφύγιο αυτοπροστασίας του πολιτικού προσωπικού.

Η κυβέρνηση έχει μπροστά της μια παγίδα. Αν επιχειρήσει να υποβαθμίσει την υπόθεση, θα φανεί ότι αντιμετωπίζει μια ευρωπαϊκή εισαγγελική παρέμβαση σαν ενοχλητική λεπτομέρεια. Αν πάλι προσπαθήσει να κρυφτεί πίσω από τη νομική τυπικότητα, θα επιβεβαιώσει ακριβώς το επιχείρημα ότι στην Ελλάδα η πολιτική ευθύνη χάνεται μέσα στις διαδικασίες. Η αντιπολίτευση, από την άλλη, έχει μια μεγάλη ευκαιρία αλλά και έναν κίνδυνο: αν το σηκώσει αποκλειστικά ως ακόμα ένα αντιμητσοτακικό σύνθημα, θα μικρύνει μια υπόθεση που αφορά συνολικά το μοντέλο διακυβέρνησης, το πελατειακό κράτος και την προστασία του από τον εαυτό του.

Η αλήθεια είναι πιο ωμή. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν κάποιοι χρησιμοποίησαν αγροτικές ενισχύσεις σαν πεδίο εξυπηρετήσεων. Το ζήτημα είναι αν η Ελλάδα έχει ακόμα θεσμούς που μπορούν να κοιτάξουν κατάματα μια τέτοια υπόθεση χωρίς να αρχίσουν τα γνωστά κόλπα: συμψηφισμοί, κομματικές γραμμές, επιτροπές εκτόνωσης, λήθη με κοινοβουλευτικό μανδύα. Το καμπανάκι αυτή τη φορά δεν το χτυπά κάποιος εγχώριος αντίπαλος. Το χτυπά η ίδια η Ευρώπη. Και όταν η Ευρώπη σού λέει ότι σκοντάφτει πάνω στο ίδιο σου το σύστημα, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι υπαρξιακά πολιτικό.