Πόλωση: Ο εκτροχιασμός της λογικής στον βωμό του τακτικισμού – Επισκόπηση Τύπου 26/02

Η ανάγνωση του ημερήσιου Τύπου μοιάζει πλέον με παρακολούθηση ενός καλοστημένου θεάτρου σκιών, όπου οι πραγματικοί πρωταγωνιστές, τα δομικά προβλήματα της χώρας, απουσιάζουν επιδεικτικά. Τα πρωτοσέλιδα κραυγάζουν για έναν «αγριευόμενο εμφύλιο» και μια «πόλωση χωρίς όριο». Πίσω, όμως, από τις ιαχές περί μιας οριακής κομματικής συσπείρωσης στον «βωμό του 30+», κρύβεται η βαθιά αμηχανία ενός πολιτικού συστήματος που δείχνει να αδυνατεί να διαχειριστεί τις δομικές κρίσεις της εποχής.

Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση, αντιμέτωπη με τη φυσιολογική φθορά της πολυετούς εξουσίας και τις εσωτερικές της ρωγμές, με τις γαλάζιες ενστάσεις να δημιουργούν μικρές αλλά αισθητές δονήσεις, δείχνει να προκρίνει την τακτική της διαχείρισης αντί της τομής. Το αφήγημα της μακροοικονομικής σταθερότητας, όπως αποτυπώνεται στην ανάκαμψη του Χρηματιστηρίου και την τουριστική προσδοκία, σκοντάφτει βίαια στην καθημερινή πραγματικότητα. Ο επίμονος εκτροχιασμός του πληθωρισμού και το ανησυχητικό φρένο στα φορολογικά έσοδα δεν είναι απλώς δείκτες σε κάποιο λογιστικό φύλλο. Αποτελούν τη σιωπηλή απόδειξη της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ ελίτ και μεσαίας τάξης, το οποίο αποτελεί το πλέον εύφλεκτο υλικό για την επόμενη κοινωνική απονομιμοποίηση.

Από την άλλη πλευρά, ο δημόσιος διάλογος δηλητηριάζεται από μια ραγδαία οπισθοδρόμηση σε λογικές αρένας. Η δικαιολογημένη κοινωνική οργή για τις πληγές του κράτους δικαίου και τις ανεπάρκειες του επιτελικού κράτους, με την τραγωδία των Τεμπών να αποτελεί το διαρκές, ανοιχτό εθνικό τραύμα, συχνά εργαλειοποιείται. Ζητήματα διαφάνειας, όπως η δυσωδία γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ ή οι σκιές σε υπουργικά γραφεία, αντιμετωπίζονται από το κομματικό σύστημα περισσότερο ως πολεμοφόδια για εφήμερο εντυπωσιασμό, παρά ως επιτακτικές αφορμές για θεσμική θωράκιση και ουσιαστική λογοδοσία.

Σε μια εποχή γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η Ελλάδα χρειάζεται κράτος που να λειτουργεί και αντιπολίτευση που να ελέγχει με επιχειρήματα, όχι με κραυγές. Χρειάζεται μέσα ενημέρωσης που να αποκαλύπτουν, αλλά και να εξηγούν. Και, κυρίως, χρειάζεται πολιτική τάξη που να αντιληφθεί ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι ανεξάντλητο κεφάλαιο.

Σε αυτό το τοξικό σκηνικό, οι πραγματικοί κίνδυνοι περνούν κάτω από τα ραντάρ της δημοσιότητας. Η ασφυξία του πρωτογενούς τομέα και του αγροτικού κόσμου, η θεσμική καχεξία και η επικίνδυνη εκμετάλλευση εθνικών θεμάτων από τα άκρα, συνθέτουν μια ναρκοθετημένη πραγματικότητα. Όσο ο δημόσιος λόγος εγκλωβίζεται στο τεχνητό δίπολο μεταξύ «πατριωτών» και «αλληλέγγυων» ή αναλώνεται σε θεωρίες συνωμοσίας, ο ορθολογισμός συρρικνώνεται.

Η δημοκρατία μας χρειάζεται επειγόντως μια θεσμική επανεκκίνηση. Η κοντόφθαλμη αναζήτηση της πολιτικής επιβίωσης μέσω της κατασκευασμένης πόλωσης μπορεί πρόσκαιρα να συσπειρώνει τους σκληρούς κομματικούς πυρήνες, όμως μακροπρόθεσμα υπονομεύει την κοινωνική συνοχή. Αν το πολιτικό σύστημα δεν στρέψει το βλέμμα του στην παραγωγική ανασυγκρότηση, τη στήριξη των πραγματικών εισοδημάτων και την αυστηρή λειτουργία των θεσμών, σύντομα θα διαπιστώσει ότι η μάχη για την εκλογική πρωτιά θα δοθεί πάνω σε θεσμικά και κοινωνικά ερείπια.

Βήμα-βήμα αξιολόγηση ειδήσεων

1) Πρώτο επίπεδο ανάγνωσης: τι “φωνάζουν” τα πρωτοσέλιδα

Η μέρα βγάζει τρία κυρίαρχα μοτίβα:

(α) Πόλωση ως βασικό καύσιμο
Το framing δεν είναι «τι πολιτική γίνεται», αλλά «ποιος είναι με ποιον», με συναισθηματική φόρτιση και σκληρή γλώσσα. Το Ποντίκι συμπυκνώνει την εικόνα ως «πόλωση χωρίς όριο», άρα όχι απλή αντιπαράθεση αλλά μηχανισμός ατζέντας.

(β) Θεσμοί/λογοδοσία ως πεδίο φθοράς
Η Εφ. Συν. στήνει καθαρά αφήγημα “θεσμικής επιλεκτικότητας” (α λα καρτ): ότι άλλους τους κυνηγάς, άλλους τους προστατεύεις, ότι η νομιμότητα χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής βολής. Αυτό είναι βαρύ, γιατί δεν μιλά για ένα σκάνδαλο μόνο∙ μιλά για το πλαίσιο που κάνει κάθε σκάνδαλο πιο τοξικό.

(γ) Ασφάλεια/Έβρος/σύνορα ως πεδίο συσπείρωσης
Λόγος, Απογευματινή και POLITICAL σηκώνουν Έβρο/φράχτη/ασφάλεια. Εκεί η κυβέρνηση μπορεί να “κλειδώσει” κεντρώο ακροατήριο, γιατί το θέμα δίνει αίσθηση κράτους. Ταυτόχρονα, είναι ευαίσθητο: αν δεν έχεις μετρήσιμα αποτελέσματα, γυρνάει μπούμερανγκ.

2) Δεύτερο επίπεδο: τι είδους ειδήσεις κυριαρχούν (και γιατί)

Η ατζέντα της ημέρας είναι “πολιτική ψυχολογία” πάνω από πολιτική ουσία.
Αυτό το βλέπεις από τον τρόπο που μιλούν: αρκετά πρωτοσέλιδα δεν χτίζουν εξηγήσεις, χτίζουν συνθήματα και στρατόπεδα.

• Στο δεξιό/αντισυστημικό φάσμα, η γλώσσα είναι «μαύρο-άσπρο», με ηθική αγανάκτηση, καταγγελία, απειλή. Στόχος: ο αναγνώστης να νιώσει ότι “κάποιος επιτέλους τα λέει”.
• Στο αριστερό/κριτικό φάσμα, η γλώσσα είναι «δομές εξουσίας/θεσμικό ήθος/δημοκρατική ομαλότητα». Στόχος: ο αναγνώστης να νιώσει ότι “κάτι στραβώνει συστημικά”.

Αυτό που λείπει είναι το κέντρο που να λέει: “δώσε μου αριθμούς, διαδικασίες, accountability” χωρίς φανατισμό. Το κέντρο υπάρχει σε Καθημερινή/Ναυτεμπορική, αλλά σήμερα η πόλωση το σκεπάζει.

3) Θεματικές ενότητες – αξιολόγηση με πολιτικό βάρος & πιθανό sentiment

Α. Θεσμοί, δικαιοσύνη, επιτροπές, “α λα καρτ” νομιμότητα

• Πυρήνας: καχυποψία για “διπλά μέτρα” και για θεσμούς που εργαλειοποιούνται.
• Πολιτικό βάρος: υψηλό, γιατί αν ριζώσει ως αίσθηση, επηρεάζει τα πάντα (από δημοσκοπήσεις μέχρι αποχή).
• Sentiment: δυσπιστία, θυμός, κυνισμός (“όλοι ίδιοι”), αλλά και ενεργοποίηση πυρήνων που ζητούν “κάθαρση”.
• Κίνδυνος: να χαθεί ο διάλογος για πολιτικές και να μείνουμε σε σκανδαλολογία/συμβολικές εκτελέσεις.

Β. Ασφάλεια, Έβρος, φράχτης, “σκληρό κράτος”

• Πυρήνας: τάξη/σύνορα/κρατική επάρκεια.
• Πολιτικό βάρος: μεσαίο προς υψηλό, γιατί χτυπά νεύρο “ασφάλειας” και “κυριαρχίας”.
• Sentiment: ανακούφιση για όσους θέλουν κράτος-ασπίδα, αλλά και ανησυχία/αντίδραση για όσους βλέπουν υπερβολή ή επικοινωνιακή εργαλειοποίηση.
• Κρίσιμο: εδώ κρίνεται η κυβέρνηση στο operational: πόσο δουλεύει πραγματικά ή πόσο είναι headline policy.

Γ. Άμυνα/διπλωματία/συμμαχίες (και σκιά διεθνούς κλιμάκωσης)

• Πυρήνας: η Ελλάδα ως κόμβος σε ρευστό γεωπολιτικό τοπίο.
• Πολιτικό βάρος: υψηλό αλλά “σιωπηλό”, συχνά δεν φαίνεται άμεσα στην καθημερινότητα, όμως ρυθμίζει επιλογές σε εξοπλισμούς, συμφωνίες, ενεργειακά.
• Sentiment: αίσθηση κινδύνου (έξωθεν), ανάγκη σταθερότητας στο εσωτερικό.
• Κρυφό σημείο: όταν η διεθνής ένταση ανεβαίνει, η εσωτερική πολιτική πιέζεται να “πειθαρχήσει”. Αυτό γεννά συγκρούσεις γύρω από θεσμούς (γιατί οι θεσμοί είναι ο τρόπος να αμφισβητείς επιλογές).

Δ. Εργασία/ψηφιακή κάρτα εργασίας (Τα Νέα)

• Πυρήνας: μεταρρύθμιση που μπορεί να μεταφραστεί ως “δικαιοσύνη στην εργασία” ή ως “κρατική επιτήρηση/ταλαιπωρία”.
• Πολιτικό βάρος: μεσαίο, αλλά μπορεί να γίνει υψηλό αν αγγίξει κλάδους/μικρομεσαίους με λάθος εφαρμογή.
• Sentiment: ανάμεικτο, ελπίδα για έλεγχο αυθαιρεσίας, φόβος για γραφειοκρατία/κόστη.

4) Συνδυαστική αξιολόγηση ανά “μπλοκ” εφημερίδων (προθέσεις/κίνητρα)

Δεν έχει νόημα να παριστάνουμε ότι είναι όλες ίδιες. Η κάθε εφημερίδα παίζει σε διαφορετικό ακροατήριο και διαφορετικό “σκοπό”.

(1) Κεντροδεξιά – θεσμική/αστική (π.χ. Καθημερινή, μέρος του POLITICAL)
Κίνητρο: σταθερότητα, κυβερνησιμότητα, σοβαρότητα στο εξωτερικό/άμυνα.
Πρόθεση: να κρατήσει το παιχνίδι στο “ικανότητα/διαχείριση”.

(2) Κεντροαριστερά/κριτική – θεσμική λογοδοσία (Εφ.Συν., Ποντίκι)
Κίνητρο: ανάδειξη αυθαιρεσίας/αδυναμιών, θεσμικό ήθος.
Πρόθεση: να κάνει το παιχνίδι “λογοδοσία/κανόνες/διπλά μέτρα”.

(3) Δεξιό λαϊκιστικό/αντισυστημικό (Δημοκρατία, Μακελειό, Ελεύθερη Ώρα κ.λπ.)
Κίνητρο: οργή, τιμωρία, “κάθαρση”, ταυτότητα.
Πρόθεση: να μετατρέψει την πολιτική σε ηθικό πόλεμο (καλό/κακό), άρα να σπάσει το κέντρο.

(4) Οικονομικός/αγοράς (Ναυτεμπορική)
Κίνητρο: συνέπεια, μεγέθη, αγορές, πρακτικές συνέπειες.
Πρόθεση: να κρατήσει ατζέντα “κόστος/όφελος”, αλλά σήμερα πνίγεται από θόρυβο.

5) Το στίγμα της ημέρας (σε μια φράση)

Μέρα “σκλήρυνσης”: η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε μάχη ταυτοτήτων, ενώ από πίσω τρέχουν μεγάλα operational ζητήματα (σύνορα, εργασία, άμυνα) που χρειάζονται ψυχρή εφαρμογή.

6) Τι μας διαφεύγει

1. Ποιο είναι το πραγματικό σχέδιο εφαρμογής για Έβρο/ασφάλεια/υποδομές; (όχι τι λένε, τι κάνουν, με τι πόρους).
2. Ποιος κερδίζει από την πόλωση; Όταν όλοι ουρλιάζουν, συνήθως κάποιος αποφεύγει τα μετρήσιμα.
3. Η ψηφιακή κάρτα: αν το αφήσεις “τεχνικό”, θα σκάσει ως κοινωνική τριβή. Θέλει αφήγημα δικαιοσύνης + προστασία μικρών επιχειρήσεων.
4. Οι “μυστικοί όροι/παραρτήματα” σε συμβάσεις/συμφωνίες: αν αυτό υπάρχει ως υπαινιγμός, είναι δημοσιογραφική δουλειά να δεις ποιο deal εννοείται και τι ακριβώς κρύβεται (ρήτρες; παρατάσεις; offsets; αναθέσεις;).

7) Τι προμηνύεται

Σενάριο Α – Θεσμική κλιμάκωση: Επιτροπές/δικογραφίες/κατηγορίες, η κυβέρνηση απαντά με “νόμος & τάξη/ασφάλεια/σύνορα” για να αλλάξει ερώτημα.
Σενάριο Β – Κοινωνική τριβή από μεταρρυθμίσεις: ψηφιακή κάρτα/έλεγχοι/εργασία, αν υπάρξουν λάθη εφαρμογής, η αντιπολίτευση παίρνει “καθημερινότητα” και τα σκάνδαλα περνούν σε δεύτερο πλάνο.