Συνταγματική Αναθεώρηση ή αρχιτεκτονική της παρακμής – Επισκόπηση Τύπου 08/02

Βρισκόμαστε ξανά ενώπιον ενός γνώριμου, σχεδόν τελετουργικού, αδιεξόδου. Η ελληνική πραγματικότητα, όπως αποτυπώνεται στα πρωτοσέλιδα της Κυριακής, μοιάζει με έναν καθρέφτη που ράγιζε για χρόνια και τώρα οι ρωγμές του άρχισαν να διηγούνται ιστορίες. Δεν είναι μόνο η πολιτική συγκυρία, είναι ο τρόπος που η εγχώρια ελίτ, πολιτική και συνδικαλιστική, δείχνει να έχει αποσυνδεθεί από το υπαρξιακό υπόβαθρο της κοινωνίας, βυθισμένη σε έναν ναρκισσισμό που βαφτίζει το «ιδιωτικό» ως «εθνικό».

Ακόμα δε περισσότερο κάθε φορά που η πολιτική εξουσία ανοίγει συζήτηση για το Σύνταγμα, το ερώτημα δεν είναι αν έχει δικαίωμα να το κάνει. Το ερώτημα είναι γιατί τώρα και με ποιους όρους. Γιατί το Σύνταγμα δεν είναι απλώς νομικό κείμενο, είναι ο καθρέφτης της κοινωνικής συμφωνίας μιας εποχής. Και όταν ο καθρέφτης αλλάζει, κάποιοι θέλουν να φωτιστούν καλύτερα και κάποιοι άλλοι να κρυφτούν.

Συνταγματική αναθεώρηση: “Qu’ils mangent de la brioche”

Η τρέχουσα συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση παρουσιάζεται ως ώριμη, θεσμική, σχεδόν αναπόφευκτη. Η χώρα, λένε, χρειάζεται εκσυγχρονισμό. Σταθερότητα. Καθαρούς κανόνες. Όλα σωστά. Μόνο που η πολιτική δεν κρίνεται από τις λέξεις που επιλέγει, αλλά από το περιβάλλον μέσα στο οποίο τις λέει. Και το περιβάλλον σήμερα είναι φορτισμένο: κοινωνική πίεση, στεγαστική ασφυξία, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, σκάνδαλα που δεν κλείνουν ποτέ πραγματικά, απλώς μετακινούνται από πρωτοσέλιδο σε υποσημείωση.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η Αναθεώρηση κινδυνεύει να λειτουργήσει όχι ως κοινός τόπος, αλλά ως εργαλείο πολιτικής αποστείρωσης. Να συζητάμε για άρθρα, πλειοψηφίες και διαδικασίες, την ώρα που η κοινωνία αναρωτιέται αν το κράτος μπορεί, ή θέλει, να την προστατεύσει από την αυθαιρεσία της αγοράς, από την αδιαφάνεια της εξουσίας, από την αίσθηση ότι οι κανόνες αλλάζουν μόνο για όσους ξέρουν να τους χειρίζονται.

Η κυβέρνηση επενδύει στο θεσμικό της προφίλ. Θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη κανονικότητας σε έναν κόσμο που τρέμει την αστάθεια. Είναι μια λογική στρατηγική. Όμως η κανονικότητα δεν χτίζεται με θεσμικές εξαγγελίες αν δεν συνοδεύεται από κοινωνική νομιμοποίηση. Και αυτή τη στιγμή, η κοινωνική νομιμοποίηση δεν είναι δεδομένη. Αντιθέτως, διαβρώνεται σιωπηλά: από τα ενοίκια που εκτοξεύονται, από τα προγράμματα στέγασης που δεν αποδίδουν, από την αίσθηση ότι η ανάπτυξη έχει ιδιοκτήτες αλλά όχι δικαιούχους.

Αντιπολίτευση: Αντικατέστησε την κριτική με την εξομολόγηση

Από την άλλη πλευρά, η αντιπολίτευση αντιδρά σχεδόν αντανακλαστικά. Βλέπει την Αναθεώρηση ως παγίδα, ως ιδεολογικό κλείδωμα, ως προσπάθεια να παγιωθεί μια συγκεκριμένη οικονομική και θεσμική αρχιτεκτονική. Υπάρχει βάση σε αυτή την καχυποψία. Αλλά υπάρχει και ένα πρόβλημα: η άρνηση χωρίς εναλλακτικό θεσμικό αφήγημα καταλήγει να μοιάζει με άρνηση της ίδιας της συζήτησης. Και τότε το πεδίο μένει ελεύθερο σε εκείνους που ξέρουν να το διαχειρίζονται επικοινωνιακά.

Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι η σύγκρουση κυβέρνησης–αντιπολίτευσης. Είναι το γεγονός ότι στο περιθώριο αυτής της θεσμικής συζήτησης, εξελίσσονται κρίσιμες υποθέσεις που αφορούν το χρήμα, την επιρροή και τη διαπλοκή. Υποθέσεις που αγγίζουν συνδικάτα, επιχειρηματικά σχήματα, δημόσιους και ημι-δημόσιους φορείς. Εκεί, ο θόρυβος είναι μεγάλος, αλλά η κατάληξη συχνά θολή. Κανείς δεν ξέρει ποια υπόθεση θα φτάσει μέχρι τέλους και ποια θα χαθεί στον λαβύρινθο των διαδικασιών.

Σε αυτό το σημείο, η Αναθεώρηση μπορεί να λειτουργήσει και ως κουρτίνα. Όχι απαραίτητα συνειδητά, αλλά αντικειμενικά. Όσο η δημόσια συζήτηση καταναλώνεται σε θεσμικούς όρους, τόσο λιγότερος χώρος μένει για το ερώτημα: ποιος ελέγχει πραγματικά την εξουσία και με ποια εργαλεία. Και εδώ υπάρχει ένας κίνδυνος που δεν συζητείται αρκετά: να ενισχυθούν θεσμικά σχήματα χωρίς παράλληλη ενίσχυση της λογοδοσίας τους.

Η ηγεσία της ΓΣΕΕ ως Μαρία Αντουανέτα

Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο παλαιοσυνδικαλισμός εκπνέει με τον πιο θορυβώδη τρόπο. Οι αποκαλύψεις για τη χλιδή και την «ολυμπιακών διαστάσεων» αποξένωση της ηγεσίας της ΓΣΕΕ από τον κόσμο της εργασίας, δεν είναι παρά το τελευταίο επεισόδιο μιας ιστορίας που τελείωσε προ πολλού. Είναι η τραγωδία ενός συστήματος που έμαθε να διαχειρίζεται προγράμματα αντί για αγωνίες, και να χτίζει βίλες πάνω στα ερείπια της παραγωγικότητας. Ο μέσος μισθωτός, εγκλωβισμένος ανάμεσα στην ακρίβεια και την ανασφάλεια, βλέπει τους «εκπροσώπους» του να κατοικούν σε έναν παράλληλο γαλαξία ευμάρειας.

Επστάιν δι πάσαν πολιτικήν νόσον

Η υπόθεση των αρχείων Epstein, που επανέρχεται με την ορμή ενός διεθνούς τσουνάμι, δεν αποτελεί απλώς ένα σκανδαλοθηρικό ανάγνωσμα για τα «υπόγεια» της εξουσίας. Είναι η αποκάλυψη μιας βαθιάς αστοχίας του συστήματος. Όταν κορυφαίοι πολιτικοί παράγοντες φέρονται να λειτουργούν ως πληροφοριοδότες διεθνών δικτύων ή όταν ΜΚΟ με ευγενείς σκοπούς γίνονται οχήματα για σκοτεινές διασυνδέσεις, το πρόβλημα δεν είναι νομικό, είναι πολιτισμικό. Είναι η απώλεια του ορίου. Η Ελλάδα φαίνεται να μην έχει καταφέρει ακόμα να οικοδομήσει μια θεσμική θωράκιση που να υπερβαίνει τις προσωπικές φιλοδοξίες και τις «υψηλές γνωριμίες» σε διεθνή σαλόνια που μυρίζουν σήψη.

Πως φτάσαμε ως εδώ;

Τι μας διαφεύγει; Ίσως η ουσία: ότι η πολιτική δεν είναι η διαχείριση των σκιών, αλλά η οργάνωση της αλήθειας. Η κινητικότητα που παρατηρείται στον χώρο της αντιπολίτευσης, οι «πρόβες τζενεράλε» για επιστροφές και οι νέες συμμαχίες, θα παραμείνουν κενό γράμμα αν δεν συνοδευτούν από μια ειλικρινή αυτοκριτική για το πώς φτάσαμε εδώ.

Η σιωπή γύρω από την εξωτερική πολιτική και την ενέργεια είναι επίσης ενδεικτική. Οι μεγάλες δεσμεύσεις, οι στρατηγικές επιλογές, οι γεωοικονομικές τοποθετήσεις περνούν σχεδόν αθόρυβα. Δεν προκαλούν ένταση, δεν γεννούν πρωτοσέλιδα, αλλά διαμορφώνουν το πεδίο της επόμενης δεκαετίας. Και εκεί, η έλλειψη δημόσιας συζήτησης δεν είναι αρετή, είναι ρίσκο.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν χρειαζόμαστε Αναθεώρηση. Είναι αν μπορούμε να την αντέξουμε χωρίς να μιλήσουμε ειλικρινά για όσα μας βαραίνουν. Για τη στέγη, για τις ανισότητες, για τη σχέση κράτους–αγοράς, για την εμπιστοσύνη που χάνεται. Αν η Αναθεώρηση γίνει χωρίς αυτά, θα είναι θεσμικά άρτια αλλά πολιτικά εύθραυστη.

Το στίγμα της ημέρας είναι μια επώδυνη αφύπνιση. Προμηνύεται μια άνοιξη μεγάλων εντάσεων, όπου η δικαιοσύνη θα κληθεί να αποδείξει αν είναι ανεξάρτητος πυλώνας ή απλός θεατής. Η Ελλάδα οφείλει να επιλέξει: θα παραμείνει ένας «πελάτης» διεθνών δικτύων και εγχώριων ολιγαρχιών ή θα τολμήσει το άλμα προς μια θεσμική ενηλικίωση; Η ωριμότητα απαιτεί να σταματήσουμε να κοιταζόμαστε στον καθρέφτη του Epstein και να αρχίσουμε να κοιτάζουμε το μέλλον με τους όρους της πραγματικής οικονομίας και της ηθικής της ευθύνης.

Βήμα – Βήμα ανάλυση

Σύντομο πλαίσιο

Η κυριακάτικη ατζέντα «κουμπώνει» σε δύο άξονες:

(α) Συνταγματική Αναθεώρηση ως θεσμικό reset και

(β) κρίση εμπιστοσύνης γύρω από χρήμα/επιρροή (ΓΣΕΕ, real estate, funds). Παράλληλα, τα ελληνοτουρκικά και η ενέργεια κινούνται χαμηλόφωνα, αλλά με υψηλό ρίσκο.

1) Συνταγματική Αναθεώρηση: συναίνεση ή παγίδα ατζέντας;

Βήμα-βήμα ανάγνωση:

1. Τεχνοκρατική “κανονικοποίηση”: η Μακεδονία της Κυριακής το κρατά ως διαδικασία/οδικό χάρτη και “τι αλλάζει”, με ειδικούς και ιστορικό προηγούμενων αναθεωρήσεων.
2. Ηγετικό project: η Απογευματινή το πουλά ως «νέα εποχή», με έμφαση στα «άρθρα που καίνε» και στο πολιτικό αποτύπωμα Μητσοτάκη.
3. Όρια στη συζήτηση: η Καθημερινή κλείνει το μάτι στο κοινό που φοβάται θεσμική αστάθεια και προειδοποιεί για «συνταγματικό λαϊκισμό».
4. Το “hardware” της εξουσίας: το Βήμα κατεβαίνει στα δύσκολα: παραπομπή υπουργών, πλειοψηφίες για ανεξάρτητες αρχές, αλλαγές που “κλειδώνουν”.
5. Απονομιμοποίηση συναίνεσης: Documento/Αυγή τη διαβάζουν ως ιδεολογικό κλείδωμα (λιτότητα/αδικία), άρα χτίζουν μέτωπο «καμία συναίνεση».

Συναίσθημα κοινού (όπως παράγεται από τη γλώσσα): από “ανάγκη τάξης/κανόνων” έως “καχυποψία για θεσμική παγίδα”.
Τι μας διαφεύγει: η πραγματική διαπραγμάτευση δεν θα παιχτεί στην Ολομέλεια, αλλά στα κομματικά “πειθαρχικά” και στις ανταλλαγές ψήφων (ποιος δίνει τι και γιατί).

2) ΓΣΕΕ: χρήμα, κύρος, και πολιτική αξιοποίηση

Βήμα-βήμα ανάγνωση:

1. Η Real News το σηκώνει ως θεσμικό/δικαστικό γεγονός σε εξέλιξη (“τρίγωνο ξεπλύματος”).
2. Το Documento το κάνει κεντρική πολιτική κατηγορία με σκληρή ονοματολογία/ποσά/διαδρομές, δηλαδή “σύστημα”.
3. Το ΜΠΑΜ το μετατρέπει σε λαϊκή καταγγελία-σόου (“Mr. ΓΣΕΕ”).

Συναίσθημα κοινού: αγανάκτηση + κυνισμός (“όλοι ίδιοι”).
Πιθανή συνέπεια: αν “δέσει” ποινικά, ανοίγει κύκλος πίεσης για διαφάνεια στις συνδικαλιστικές χρηματοδοτήσεις και γίνεται “καύσιμο” πόλωσης (όποιος το κρατήσει ζωντανό, θα το αξιοποιήσει).

3) Στέγη & ενοίκια: το κοινωνικό που γίνεται πολιτική θρυαλλίδα

Βήμα-βήμα ανάγνωση:

1. Documento: “φιάσκο” στο «Σπίτι μου ΙΙ», σύνδεση με στρεβλώσεις αγοράς και ατελέσφορες εγκρίσεις/μετατροπές.
2. Ελεύθερος Τύπος: “νοικοκύρεμα” της αγοράς με εργαλεία ελέγχου/κανόνες γύρω από ενοίκια-αντικειμενικές.

Συναίσθημα κοινού: άγχος και αίσθηση αδιεξόδου.
Τι διαφεύγει: το πραγματικό μέτωπο είναι στεγαστική πολιτική vs επενδυτικά κίνητρα/ροές real estate. Οι περισσότεροι το ακουμπούν, λίγοι το λένε καθαρά (γιατί κόβει ψήφους και προς δύο κατευθύνσεις).

4) Εξωτερική πολιτική & ενέργεια: χαμηλόφωνη ατζέντα, υψηλό ρίσκο

Η Καθημερινή δίνει χρονισμό στα ελληνοτουρκικά (“ραντεβού το 2027”), περνώντας μήνυμα “μακράς πνοής”.
Το Βήμα αναδεικνύει τον Κάθετο Διάδρομο ενέργειας ως γεωοικονομικό εργαλείο επιρροής προς Βαλκάνια/Ουκρανία.

Συναίσθημα κοινού: “σιωπηλή ανησυχία”.
Τι προμηνύεται: ενώ η εσωτερική πολιτική τρώει χρόνο σε αναθεώρηση/σκανδαλολογία, κρίσιμες δεσμεύσεις εξωτερικής ατζέντας μπορεί να περάσουν “αθόρυβα”.

5) Κάλπες, σενάρια και «επιστροφές»

Το Παρόν στήνει σκηνικό αποσταθεροποίησης (“κάλπες μέχρι τελικής πτώσεως”) και σηκώνει αιχμές για ενεργειακές επιλογές/ΗΠΑ.
Η Kontra News μιλά για “πρόβα τζενεράλε” Τσίπρα, δένοντας κοινωνική δυσκολία με πολιτική ανασύνθεση.
Η One Voice παίζει διπλό: “σχέδιο Τσίπρα” για περιφέρεια, αλλά και “γαλάζια” μηχανική (απόδημοι/colpo grosso).

Τι προκύπτει από τη συνδυαστική ανάγνωση: δεν είναι μόνο “αν επιστρέφει”, αλλά ποιοι τον θέλουν και για ποια χρήση (συσπείρωση ή αναδιάταξη).

6) Δικαιοσύνη & δάνεια: το θεσμικό δράμα ως καύσιμο

Η Κυριακάτικη Δημοκρατία χτίζει αφήγημα “κλειστών θυρών” στον Άρειο Πάγο για τα δάνεια και εμφανίζεται ως προστάτης δανειοληπτών.
Τι διαφεύγει: σε περίοδο αναθεώρησης, η μάχη για το ποιος ορίζει το νόημα της «θεσμικής ασπίδας» (δικαιοσύνη/ανεξάρτητες αρχές) θα γίνει κεντρική.

7) Διεθνής σκανδαλολογία ως «ασπίδα θορύβου»

Το Πρώτο Θέμα επενδύει βαριά στα “Epstine Files” ως παγκόσμιο θέμα ελίτ, με όγκο υλικού και “γνωστά ονόματα”.
Το Βήμα επίσης «κουμπώνει» πάνω στην υπόθεση ως κομμάτι διεθνούς κρίσης εμπιστοσύνης.

Ανάγνωση κινήτρων: όταν η εσωτερική πολιτική γίνεται βαριά (αναθεώρηση/σκάνδαλα/στέγη), το διεθνές “true crime της ελίτ” λειτουργεί σαν ασφαλής εκτόνωση που δεν καίει εγχώριους ισχυρούς.

8) Περιφέρεια, Βόρεια Ελλάδα και «υπο-ατζέντα»

Ο Τύπος Θεσσαλονίκης Κυριακής και η Μακεδονία κουβαλούν έντονα τη βορειοελλαδίτικη ατζέντα (ενέργεια, τοπική οικονομία, υποδομές), όπου το πολιτικό παίζεται ως “καθημερινή διαχείριση” και όχι ως αθηναϊκή ίντριγκα.
Και εδώ υπάρχει ένα “κρυφό” μήνυμα: η αναθεώρηση δεν είναι μόνο κεντρική πολιτική, αλλά εργαλείο που ακουμπά χωροταξία-επενδύσεις-περιβάλλον.

Συνολικό αποτύπωμα πολιτικού κλίματος

Η ημέρα έχει στίγμα «θεσμοί vs κοινωνία»:

• Η κυβέρνηση ποντάρει κύρος μέσω Αναθεώρησης.
• Η αντιπολίτευση (σε πολλές εκδοχές groupuscules) ποντάρει φθορά μέσω σκάνδαλων και στέγης.
  Το επικίνδυνο δεν είναι μια έκρηξη. Είναι η σταθερή διάβρωση εμπιστοσύνης που κάνει τον ψηφοφόρο να πιστεύει ότι “όλα είναι στημένα”.

Τι προμηνύεται: κύκλος πόλωσης με διπλό καύσιμο (θεσμικό πακέτο + σκανδαλολογία) και, στο βάθος, “αθόρυβες” δεσμεύσεις σε ενέργεια/γεωπολιτική.