Χώρα σε αναμονή κρίσης – Επισκόπηση Τύπου 30/01

Η επικαιρότητα κάποιες μέρες δεν αφηγείται γεγονότα, μετρά δονήσεις. Θέματα φαινομενικά ασύνδετα αρχίζουν να συγχρονίζονται σε έναν κοινό παλμό ανησυχίας, αποκαλύπτοντας ότι το πολιτικό έδαφος μετακινείται. Δεν πρόκειται ακόμη για κρίση, αλλά για το προοίμιό της. Κι όταν αυτό το προοίμιο επαναλαμβάνεται, παύει να είναι σύμπτωση και μετατρέπεται σε πολιτικό φαινόμενο.

Το Αιγαίο εμφανίζεται ξανά ως πεδίο εσωτερικής πόλωσης. Όχι επειδή άλλαξε δραματικά η πραγματικότητα, αλλά επειδή άλλαξε ο τρόπος που αφηγούμαστε την πραγματικότητα. Ο δημόσιος λόγος δεν αναζητά πια ισορροπία ή στρατηγική, αναζητά ένταση. Κάθε διπλωματικός ελιγμός βαφτίζεται «υποχώρηση», κάθε προσπάθεια διαχείρισης βαφτίζεται «αδυναμία». Έτσι, η εξωτερική πολιτική μετατρέπεται σε εσωτερικό εργαλείο φόβου. Και ο φόβος, ως γνωστόν, δεν παράγει πολιτική, παράγει αντανακλαστικά.

Παράλληλα, μια ακόμη τραγωδία στον χώρο της εργασίας δεν αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως ζήτημα κανόνων, ελέγχων και ευθυνών, αλλά ως ακόμη ένα επεισόδιο σε έναν πόλεμο αφηγήσεων. Το ερώτημα δεν είναι τι έφταιξε, αλλά ποιος «συγκαλύπτει». Η λέξη έχει γίνει τόσο εύχρηστη που κινδυνεύει να χάσει το νόημά της. Όταν όλα είναι συγκάλυψη, τίποτα δεν είναι πραγματικά λογοδοσία. Κι όμως, η κοινωνία δεν ζητά κραυγές, ζητά απαντήσεις. Ζητά να ξέρει αν το κράτος μαθαίνει ή απλώς αμύνεται επικοινωνιακά.

Στο οικονομικό πεδίο, η πίεση δεν χρειάζεται δραματοποίηση, είναι ήδη εδώ. Οι τράπεζες, οι χρεώσεις, τα μηδενικά επιτόκια για τους πολλούς και τα άνετα περιθώρια για τους λίγους, συνθέτουν ένα αίσθημα μικρής καθημερινής αδικίας. Δεν είναι επανάσταση, είναι φθορά. Και η φθορά αυτή συναντά το στεγαστικό αδιέξοδο, όπου η κατοικία μετατρέπεται από δικαίωμα σε προνόμιο. Όταν η νέα γενιά δεν μπορεί να σχεδιάσει ούτε το επόμενο ενοίκιο, η πολιτική χάνει το πιο βασικό της κεφάλαιο: την υπόσχεση μέλλοντος.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, τα θεσμικά ζητήματα, όπως η ψήφος των αποδήμων, μοιάζουν τεχνικά, αλλά μόνο τεχνικά δεν είναι. Είναι τεστ εμπιστοσύνης. Όχι για το αν θα βρεθούν 200 ψήφοι, αλλά για το αν υπάρχει ακόμη κοινός τόπος συνεννόησης. Όταν κάθε ρύθμιση διαβάζεται αποκλειστικά με όρους μικροκομματικού οφέλους, τότε η πολιτική παύει να είναι συλλογικό εγχείρημα και γίνεται άθροισμα καχυποψιών.

Το κοινό νήμα όλων αυτών δεν είναι η κρίση, είναι η προσδοκία της κρίσης. Ζούμε σε μια διαρκή πρόβα. Πρόβα εθνικής έντασης. Πρόβα κοινωνικής έκρηξης. Πρόβα πολιτικής απονομιμοποίησης. Η πρόβα, όμως, κουράζει περισσότερο από την παράσταση. Γιατί διαβρώνει χωρίς να λυτρώνει.

Η κυβέρνηση απαντά κυρίως με θεσμική γλώσσα: μέτρα, κανόνες, διαδικασίες. Είναι αναγκαία, αλλά όχι επαρκή. Η αντιπολίτευση απαντά κυρίως με ηθική καταγγελία: καθεστώς, συγκάλυψη, αποτυχία. Είναι εύηχη, αλλά όχι πάντα παραγωγική. Ανάμεσα στα δύο, η κοινωνία αιωρείται. Δεν ζητά θαύματα. Ζητά συνοχή. Να νιώσει ότι κάποιος βλέπει την πλήρη εικόνα και όχι μόνο το επόμενο πρωτοσέλιδο.

Αυτό που διαφεύγει συχνά είναι ότι τα θέματα δεν αθροίζονται μηχανικά, πολλαπλασιάζονται ψυχολογικά. Η οικονομική ανασφάλεια κάνει τον φόβο στα εθνικά πιο οξύ. Η θεσμική ασάφεια κάνει την οργή για μια τραγωδία πιο απόλυτη. Και η πολιτική, αντί να λειτουργεί ως φίλτρο, λειτουργεί ως ενισχυτής.

Αν κάτι προμηνύεται, δεν είναι απαραίτητα μια μεγάλη ρήξη. Είναι κάτι πιο ύπουλο: η κανονικοποίηση της δυσπιστίας. Όταν όλα μοιάζουν επισφαλή, τίποτα δεν μοιάζει άξιο εμπιστοσύνης. Κι εκεί, η δημοκρατία δεν πέφτει με πάταγο, φθείρεται αθόρυβα.

Η πρόκληση δεν είναι να χαμηλώσουν οι τόνοι για λόγους ευπρέπειας. Είναι να ξαναβρεί η πολιτική τον ρόλο της ως μηχανισμού νοήματος. Να εξηγεί, να συνδέει, να προτεραιοποιεί. Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να ζούμε σε αυτή τη μόνιμη πρόβα κρίσης, μέχρι τη μέρα που η αυλαία θα ανοίξει χωρίς να είμαστε έτοιμοι.

Βήμα-Βήμα οι Θεματικές

1) Η «γραμμή» εξωτερικής πολιτικής γίνεται εργαλείο εσωτερικής πόλωσης

Σήμερα το Αιγαίο δεν παίζεται μόνο ως διπλωματία, παίζεται ως εσωτερική πολιτική. Η Δημοκρατία στήνει αφήγημα «ώρα μηδέν» με κατηγορία ότι η Τουρκία “γκριζάρει” μισό Αιγαίο και απειλεί ευθέως, σηκώνοντας το δίλημμα «πώς πας καν Τουρκία μετά από αυτό» και σπρώχνοντας την κυβέρνηση σε δημόσιο “must” κλιμάκωσης.
Η Εστία το πάει ένα βήμα πιο απόλυτο, με όρο «συγκυριαρχία», δηλαδή μεταφέρει τη συζήτηση από “ένταση” σε “αμφισβήτηση κυριαρχίας” (το πιο τοξικό framing, γιατί κάνει κάθε διαχείριση να μοιάζει υποχώρηση).
Το POLITICAL κρατά πιο «θεσμικό» στήσιμο (“νέα πρόκληση”, NAVTEX, “ήρεμα νερά”), αλλά πάντα με παραπολιτικό υπόστρωμα, δηλαδή σαν κομμάτι στρατηγικής πίεσης στο κυβερνητικό επιτελείο.

Τι προκύπτει: ίδιο υλικό, τρεις χρήσεις:

• Δημοκρατία/Εστία: φόβος + “εθνικό κατηγορητήριο” = πειθαναγκασμός κυβέρνησης.
• POLITICAL/Καθημερινή (γραμμή προ-συνάντησης): διαχείριση ρίσκου, timing, κανάλια, όχι

---

2) ΒΙΟΛΑΝΤΑ, Τέμπη και η βιομηχανία της «συγκάλυψης»

Η ΒΙΟΛΑΝΤΑ είναι το δεύτερο μεγάλο μοτέρ της ημέρας. Τα ΝΕΑ το πιάνουν με ρεπορτάζ αιτίας: «αδήλωτο υπόγειο» εκτός σχεδίων πυρασφάλειας, ερωτήματα για έργα στο προαύλιο και ανιχνευτές διαρροής. Αυτό είναι θεσμικό ρεπορτάζ: “αλυσίδα ευθύνης – τι δεν λειτούργησε – ποιος όφειλε να το δει”.
Το ONE VOICE το μετατρέπει σε “κατηγορία καθεστώτος”: «συγκάλυψη μετά τα Τέμπη», “στους πόσους νεκρούς θα πέσει”. Εδώ δεν ενδιαφέρει η διοικητική αλήθεια· ενδιαφέρει το πολιτικό ρήγμα και η κοινωνική έκρηξη.

Τι μας δείχνει αυτό: η τραγωδία γίνεται ταυτόχρονα (α) crash test κράτους και (β) καύσιμο πόλωσης. Αν δεν δοθεί καθαρή θεσμική απάντηση (έλεγχοι/ποινές/επιθεωρήσεις/αρμοδιότητες), θα «κάτσει» το μοτίβο “συγκάλυψη” και θα δουλεύει μόνο του.

3) Οικονομική πίεση: τράπεζες, χρεώσεις, κατοικία – το κοινωνικό θερμόμετρο ανεβαίνει

Η DEAL NEWS χτίζει λαϊκό-οικονομικό κατηγορητήριο: μηδενικοί τόκοι, χρεώσεις, κέρδη τραπεζών “πάνω στα λεφτά των άλλων”, με κεντρικό εύρημα ότι τεράστιο κομμάτι καταθέσεων δεν αποδίδει ουσιαστικά τίποτα και ότι έρχονται “πακέτα” χρεώσεων τύπου συνδρομής (π.χ. 0,80€) σαν κανονικοποίηση του «πληρώνεις για να έχεις λογαριασμό».
Το POLITICAL κουμπώνει με το στεγαστικό: «δέσμη μέτρων για να πέσουν περισσότερα κλειστά σπίτια στην αγορά», άρα παραδοχή ότι το θέμα έχει γίνει πληγή και πολιτικό ναρκοπέδιο.

Η ουσία: η οικονομία σήμερα δεν είναι “δείκτες”. Είναι αγανάκτηση που ψάχνει πολιτική έκφραση. Και όταν αυτή η αγανάκτηση δένει με (α) τραγωδίες ασφάλειας και (β) φόβο στα εθνικά, το μίγμα γίνεται εκρηκτικό.

4) Θεσμικό παιχνίδι: ψήφος αποδήμων ως τεστ συναίνεσης (και παγίδα)

Το POLITICAL προβάλλει τη διακομματική για την ψήφο των ομογενών: κυβερνητική πρόταση (Λιβάνιος), ανάγκη 200 ψήφων, αντιπολίτευση που δεν «ανοίγει τα χαρτιά της».

Γιατί είναι παγίδα για όλους:

• Αν πεις “ναι”, κινδυνεύεις να σε πουν ότι αλλάζεις κανόνες “με ζυγαριά συμφέροντος”.
• Αν πεις “όχι”, σε χρεώνουν “αντιδημοκρατικότητα” απέναντι στους απόδημους.
  Άρα όλοι θα παίξουν “ναι, αλλά…”, μέχρι να μετρήσουν κόστος/όφελος.

Και δίπλα, παραπολιτικά: «mega δημοσκόπηση του Μαξίμου» σε μεγάλες περιφέρειες (δηλαδή dashboard εξουσίας). Αυτό είναι το “αόρατο νήμα” της ημέρας: δεν είναι σκόρπιες ειδήσεις· είναι χαρτογράφηση και άμυνα.

5) Στίγμα της ημέρας, τι προμηνύεται / τι μπορεί να μας διαφεύγει

Η μέρα μυρίζει κρίση εμπιστοσύνης σε 3 μέτωπα:

1. Κυριαρχία/ασφάλεια (Αιγαίο)
2. Κράτος-ελεγκτικοί μηχανισμοί (ασφάλεια εργασίας, ευθύνες, “ποιος ελέγχει”)
3. Καθημερινή οικονομία (τράπεζες/χρεώσεις + στεγαστικό)

Τι προμηνύεται:

• Αν το Αιγαίο συνεχίσει να σερβίρεται με όρους “ώρα μηδέν”, θα δεις πίεση για πιο «σκληρές» δημόσιες κινήσεις, γιατί αλλιώς χρεώνεται «αδυναμία».
• Αν η ΒΙΟΛΑΝΤΑ δεν κλείσει θεσμικά (όχι επικοινωνιακά), θα γίνει “δεύτερο Τέμπη” ως μοτίβο, ανεξάρτητα από τα μεγέθη.
• Το οικονομικό squeeze είναι το υπόστρωμα που κάνει όλα τα υπόλοιπα να “πιάνουν”. Εκεί είναι ο πραγματικός πολλαπλασιαστής θυμού.