Ο ηθικός μαξιμαλισμός της Καρυστιανού χωρίς γνωστικό υπόβαθρο

Θα μπορούσενα είναι φάρσα, αν δεν ήταν τόσο σοβαρό. Ή μάλλον, θα μπορούσε να είναι σοβαρό, αν δεν ήταν τόσο φάρσα. Η «πρεμιέρα» της Μαρίας Καρυστιανού στα ελληνοτουρκικά έμοιαζε με εκείνη τη σκηνή όπου κάποιος σηκώνεται όρθιος στο τέλος μιας παράστασης που δεν έχει καταλάβει και ζητά από τον μαέστρο να του εξηγήσει την παρτιτούρα. Όχι επειδή διψά για γνώση, αλλά επειδή έχει μπερδέψει τη θέση του θεατή με εκείνη του συνθέτη.

Αντίστοιχα η Μαρία Καρυστιανοιύ μιλά με το ύφος εκείνου που θεωρεί ότι η καλή πρόθεση αρκεί για να ακυρώσει την πολυπλοκότητα. Που συγχέει τη διαφάνεια με την απογύμνωση, τη δημοκρατία με την ανάκριση, τη διπλωματία με δημόσια εξομολόγηση. Αυτό δεν είναι πολιτική στάση, είναι πολιτικός ναρκισσισμός χαμηλής ανάλυσης. Αν το πάμε πιο βαθιά: ενσαρκώνει τον τύπο του ανθρώπου που δεν αντέχει τους θεσμούς επειδή δεν τους καταλαβαίνει, και άρα τους επιτίθεται στο όνομα μιας ανώτερης, αδιαμεσολάβητης «αλήθειας».

Το πρόβλημα είναι η ευκολία με την οποία το πολιτικό μας σύστημα και η κοινή γνώμη, καταπίνει το αμάλγαμα ηθικολογίας και στρατηγικής άγνοιας, δεν είναι η κριτική, είναι η απαίτηση ελέγχου χωρίς ευθύνη. Με δυο λόγια, όχι ανίκανη, όχι κακόβουλη, αλλά επικίνδυνα αυτάρεσκη στην άγνοιά της. Και αυτός είναι ο πιο ύπουλος ρόλος σήμερα: όχι ο δημαγωγός που ξέρει τι κάνει, αλλά ο αυθόρμητος τιμωρός που νομίζει ότι η άγνοιά του είναι πολιτικό πλεονέκτημα.

Η αμετροέπεια εδώ δεν είναι ύφος, είναι δομικό στοιχείο. Είναι η βεβαιότητα ότι η άγνοια, αν ειπωθεί με αρκετή αυτοπεποίθηση, μετατρέπεται σε πολιτική θέση. Ότι η διεθνής πολιτική είναι κάτι σαν οικογενειακό τραπέζι: «πες μας, Κυριάκο, τι θα πεις στον Ερντογάν», για να δούμε αν μας αρέσει. Λες και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι PowerPoint παρουσίαση για δημόσια διαβούλευση, με σχόλια στο margin και emoji στο τέλος κάθε παραγράφου.

Εδώ δεν έχουμε απλώς έλλειμμα γνώσης. Έχουμε την πιο επικίνδυνη μορφή της: την άγνοια που αγνοεί ότι είναι άγνοια. Την πεποίθηση ότι η πολυπλοκότητα είναι προσβολή και ότι η μυστικότητα της διπλωματίας είναι συνωμοσία. Σαν να απαιτείς από τον χειρουργό να σου εξηγήσει αναλυτικά τη στρατηγική της επέμβασης, ενώ κρατά το νυστέρι πάνω από την ανοιχτή πληγή.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος μιλά για ελληνοτουρκικά χωρίς να είναι ειδικός. Η δημοκρατία αντέχει την άποψη, ακόμη και τη ρηχή. Το πρόβλημα είναι όταν η άποψη ντύνεται με τον μανδύα της ηθικής ανωτερότητας και απαιτεί λογοδοσία από εκείνους που σηκώνουν πραγματικό βάρος. Όταν η πολιτική μετατρέπεται σε reality show ειλικρίνειας: «πες μας την ατζέντα σου για να κρίνουμε αν είσαι αρκετά καθαρός».

Υπάρχει και κάτι ακόμη, πιο βαθύ όμως. Αυτή η στάση δεν είναι απλώς πολιτικά αφελής, είναι πολιτισμικά ανώριμη. Εκφράζει μια κοινωνία που μπερδεύει τη διαφάνεια με την έκθεση και τη συμμετοχή με την εισβολή. Που θεωρεί ότι η δημοκρατία είναι διαρκής δημόσια ανάκριση και όχι θεσμική εμπιστοσύνη με δυνατότητα ελέγχου εκ των υστέρων.

Τελικά, το επεισόδιο λέει λιγότερα για τα ελληνοτουρκικά και περισσότερα για εμάς. Για την ευκολία με την οποία η άγνοια βαφτίζεται θάρρος, η αμετροέπεια αυθεντικότητα και η επιθετική απλοποίηση «φωνή του λαού». Είναι το πολιτικό fast food: εύπεπτο, θορυβώδες, αλλά διατροφικά κενό.

Και εδώ είναι το ειρωνικό φινάλε: όσοι ζητούν να «μας τα πουν όλα» στο όνομα της δημοκρατίας, είναι συνήθως οι πρώτοι που δεν αντέχουν την πραγματική πολυπλοκότητα της. Γιατί η δημοκρατία δεν είναι να φωνάζεις από την εξέδρα. Είναι να ξέρεις πότε μιλάς, πότε σωπαίνεις και κυρίως, πότε μαθαίνεις πριν απαιτήσεις.