Η κοινωνία μετακινείται και η κεντροαριστερά πετάει χαρταετό – Επισκόπηση Κυριακάτικου Τύπου 18/01

Το πολιτικό εκκρεμές της χώρας μοιάζει να έχει κολλήσει σε μια ιδιότυπη ακινησία, την ώρα που το έδαφος κάτω από τα πόδια του συστήματος υποχωρεί. Είναι η στιγμή που η πολιτική παύει να προηγείται της κοινωνίας και αρχίζει απλώς να τη σχολιάζει. Να την “παρακολουθεί”. Να την διαχειρίζεται επικοινωνιακά, αντί να τη νοηματοδοτεί. Δεν πρόκειται για μια απλή κρίση διακυβέρνησης, αλλά για την πλήρη εξάντληση ενός μοντέλου που επιμένει να διαχειρίζεται το μέλλον με υλικά του χρεοκοπημένου παρελθόντος.

Η κυβέρνηση, εγκλωβισμένη στον «γυάλινο πύργο» του Μεγάρου Μαξίμου, δείχνει να χάνει την επαφή με την οργανική πραγματικότητα της κοινωνίας. Η υπόθεση της συμφωνίας Mercosur δεν είναι απλώς μια εμπορική διένεξη, είναι το σύμπτωμα μιας βαθύτερης πνευματικής αμεριμνησίας. Όταν βαφτίζεις «εκσυγχρονισμό» την αποδιάρθρωση της παραγωγικής βάσης, χωρίς να έχεις οικοδομήσει ένα εναλλακτικό θεσμικό αντίβαρο, τότε δεν ασκείς πολιτική, αλλά μια επικίνδυνη λογιστική επιβίωσης.

Έτσι η κυβέρνηση αντιδρά με το μόνο εργαλείο που της έχει απομείνει: τη διαχείριση. Ραντεβού στο Μαξίμου, “κατανόηση”, λίστες μέτρων, αριθμοί. Όμως το πρόβλημα δεν είναι αριθμητικό. Είναι υπαρξιακό. Ο αγρότης δεν φοβάται απλώς το εισόδημα, φοβάται ότι γίνεται περιττός σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που δεν τον χρειάζεται. Κι αυτό δεν απαντιέται με excel.

Απέναντι σε αυτό το κενό, η αντιπολίτευση δεν στήνει εναλλακτική πρόταση. Στήνει προσδοκίες. Προσωποκεντρικές, αποσπασματικές, συχνά συναισθηματικές. Η πολιτική επιστρέφει στο “ποιος” πριν απαντήσει στο “τι”. Η δημόσια συζήτηση θυμίζει περισσότερο casting παρά σύγκρουση στρατηγικών.

Και κάπου εδώ εμφανίζονται τα “σύμβολα”. Πρόσωπα που δεν κουβαλούν ακόμη πρόγραμμα, αλλά κουβαλούν θυμό, αξιοπρέπεια, τραύμα. Δεν είναι τυχαίο. Σε περιόδους θεσμικής κόπωσης, η κοινωνία δεν αναζητά λύσεις, αναζητά αναγνώριση. Κάποιον να πει “σε βλέπω”. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η πολιτική επενδύει σε αυτό χωρίς να μπορεί να το μετατρέψει σε θεσμική πράξη. Εκεί γεννιούνται οι φούσκες.

Την ίδια ώρα, μια άλλη διεργασία τρέχει υπογείως: η κανονικοποίηση. Όχι του αυταρχισμού με τη χοντροκομμένη έννοια, αλλά της διάβρωσης. Η ιδέα ότι “έτσι είναι τα πράγματα”, ότι “όλοι το ίδιο κάνουν”, ότι “δεν αλλάζει τίποτα”. Η δημοκρατία δεν καταρρέει με πραξικοπήματα, φθείρεται με ρουτίνα. Με μικρές εξαιρέσεις που γίνονται κανόνας. Με σιωπές που βαφτίζονται ωριμότητα.

Το πρόβλημα της Ελλάδας παραμένει δομικό: η αδυναμία μας να μεταβολίσουμε τους κανόνες του ορθολογισμού σε εθνικό βίωμα. Ενώ ο κόσμος γύρω μας μετασχηματίζεται με ταχύτητα φωτός, εμείς αναλωνόμαστε σε παραπολιτικούς ψιθύρους για «35 βουλευτές που ψάχνουν κόμμα» ή για εσωκομματικούς εμφυλίους που θυμίζουν βυζαντινές ίντριγκες σε παρακμή. Αυτή η εμμονή στο «εγώ» έναντι του «εμείς», η υποταγή του δημόσιου συμφέροντος στις μικροστοχεύσεις του κομματικού σωλήνα, είναι η βαθύτερη αιτία της θεσμικής μας καχεξίας.

Στα εθνικά θέματα, η αφέλεια συνορεύει συχνά με την ενοχή. Η επερχόμενη συνάντηση με τον Ερντογάν διεξάγεται υπό το κράτος μιας φοβικής διπλωματίας. Δεν μπορείς να συζητάς για «ήρεμα νερά» όταν ο απέναντι αμφισβητεί τον πυρήνα της κυριαρχίας σου, κι εσύ αδυνατείς να εκσυγχρονίσεις ακόμα και το FIR Αθηνών, παρά τα λιμνάζοντα κονδύλια. Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι σύνθημα, είναι η ικανότητα του κράτους να λειτουργεί τις βασικές του υποδομές με αξιοπιστία.

Η κοινωνία, από την άλλη, βυθίζεται σε μια «εκλογική πολτοποίηση». Χωρίς σαφές όραμα και με μια αντιπολίτευση που μοιάζει με θολό είδωλο στον καθρέφτη, ο πολίτης αποσύρεται στον ιδιωτικό του μικρόκοσμο ή εκτονώνεται σε μια στείρα οργή. Η εμφάνιση νέων «σωτήρων» ή κινημάτων που γεννιούνται μέσα από την τραγωδία είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της κενής πολιτικής ουσίας.

Αυτό που μας διαφεύγει είναι ότι η ιστορία δεν περιμένει τους αναποφάσιστους. Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα «νοηματική αρχιτεκτονική». Χρειάζεται ηγεσία που να τολμά τη σύγκρουση με τις συντεχνίες και τον εαυτό της, και όχι μια διαρκή επικοινωνιακή διαχείριση της φθοράς. Το διακύβευμα δεν είναι ποιος θα κερδίσει την επόμενη δημοσκόπηση, αλλά αν θα υπάρχει χώρα ικανή να σταθεί όρθια στον κυκλώνα της γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας που προμηνύεται.

Αν δεν καταφέρουμε να συνδέσουμε την τεχνοκρατική επάρκεια με το υπαρξιακό βάθος του ελληνισμού, τότε θα παραμείνουμε απλοί θεατές στο δράμα της ίδιας μας της περιθωριοποίησης. Η ώρα της αλήθειας δεν βρίσκεται στις κάλπες, αλλά στην καθημερινή αναμέτρηση με τις δυσλειτουργίες που αρνούμαστε να θεραπεύσουμε.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν έρχεται πολιτική αλλαγή. Αυτή έρχεται πάντα, αργά ή βίαια. Το ερώτημα είναι με ποια χαρακτηριστικά. Με θεσμική ανασύνθεση ή με διαδοχικά ξεσπάσματα; Με κοινωνικές συμμαχίες ή με προσωπολατρία; Με σχέδιο ή με θυμό;

Βήμα-βήμα Αξιολόγηση Ειδήσεων

1) Αγρότες + Mercosur: το “μέτωπο” που ενώνει ετερόκλητες ατζέντες

Η μέρα, σχεδόν οριζόντια, παίζει πάνω σε έναν διπλό φόβο: (α) κοινωνική ανάφλεξη στον πρωτογενή τομέα και (β) “αόρατες” αποφάσεις Βρυξελλών που γίνονται πολιτική νάρκη στην Αθήνα.

• Kontra News χτίζει κάδρο “σύστημα vs κοινωνία”: Καρυστιανού ως αντι-συστημικό σύμβολο, αγρότες “μικρό καλάθι” στο Μαξίμου, και Mercosur ως απειλή αφανισμού μικρομεσαίων.
• Ελεύθερος Τύπος Κυριακής το πάει πιο “θεσμικά/ευρωπαϊκά”: Mercosur και Ευρωπαίοι αγρότες, με υπόνοια ότι το παιχνίδι παίζεται σε επίπεδο Κομισιόν και κρατών-μελών.
• Εστία το φορτώνει ως “αγροτικό ναυάγιο” και το δένει με το μοτίβο “η Κομισιόν παρακάμπτει βέτο”, δηλαδή αφήγημα δημοκρατικού ελλείμματος και εθνικής αδυναμίας.
• Documento το τραβά στο “τοξικά προϊόντα/τέλος παραγωγού-καταναλωτή”: καταγγελτικό, με στόχο να κάνει το Mercosur σύμβολο απορρύθμισης που θα πληρωθεί στο ράφι και στο χωράφι.
• One Voice “καρφώνει” το Μαξίμου για τακτική διαχείρισης: απέτυχε το “διαίρει και βασίλευε” στους αγρότες, άρα πολιτικό κόστος από λάθος χειρισμό, όχι απ’ το ίδιο το αίτημα.

Συναίσθημα αναγνώστη: ανησυχία/οργή + αίσθηση “μας αποφασίζουν άλλοι”.
Πολιτικό υποκείμενο: κυβέρνηση/Κομισιόν, αγρότες ως κοινωνικός καταλύτης.
Πιθανή συνέπεια: το Mercosur γίνεται “εθνική” πολιτική σύγκρουση (και όχι τεχνική εμπορική συμφωνία), εύκολο καύσιμο για αντιπολίτευση και “νέα σχήματα”.

2) Κεντροαριστερά σε ρευστό + “Κόμμα Καρυστιανού” + σκιές επιστροφής Τσίπρα

Το πιο “ηλεκτρισμένο” παραπολιτικό νήμα είναι ότι η αντιπολίτευση δεν έχει κέντρο βάρους, άρα ανοίγει χώρος για προσωποκεντρικά εγχειρήματα.

• Πρώτο Θέμα το κάνει “μεταγραφικό παζάρι”: ανεξάρτητοι/ορφανά κομματιών, φλερτ με “πρόεδρο Μαρία” και με Τσίπρα, με υπονοούμενο ότι η Βουλή έχει γίνει θερμοκήπιο νέων σχημάτων.
• Απογευματινή πιάνει το ίδιο δίπολο πιο “σαλόνι-πολιτική”: «ο Αλέξης ψαρεύει στο ΠΑΣΟΚ και η Μαρία… προσεύχεται», framing που λέει: η μία πλευρά δουλεύει μηχανισμό, η άλλη δουλεύει συναίσθημα/ηθικό κεφάλαιο.
• Μακεδονία Κυριακής (μέσα από τη συνέντευξη Γιαννακοπούλου) σπρώχνει το μήνυμα “το ΠΑΣΟΚ είναι η μόνη εν δυνάμει κυβερνητική δύναμη” και βλέπει 2026 ως χρονιά φθοράς κυβέρνησης/ενίσχυσης ΠΑΣΟΚ, με ρητή αναφορά σε “κόμμα Καρυστιανού” και “comeback Τσίπρα”.
• Αυγή της Κυριακής προωθεί “λαϊκό μέτωπο/ανάγκη ρήξεων” μέσω Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη και ταυτόχρονα στήνει εσωτερική γκρίνια στη ΝΔ (“αγροτικοί εμφύλιοι”).

Συναίσθημα αναγνώστη: προσμονή + κυνισμός (“όλοι ψάχνουν ρόλο”).
Πολιτικό υποκείμενο: Τσίπρας/Καρυστιανού/ΠΑΣΟΚ, με τη ΝΔ ως “αντίπαλο τοτέμ” φθοράς.
Πιθανή συνέπεια: η κεντροαριστερά πάει σε αναδιάταξη πριν από στρατηγική, πρώτα θα λυθεί “ποιος”, μετά “τι”.

3) Θεσμοί, δημοκρατία, “καθεστωτισμός”: από υψηλή ανάλυση μέχρι ωμό σφυροκόπημα

• Το Βήμα της Κυριακής ανεβάζει ύψος: “μπανάλ αυταρχισμός”/διάβρωση δημοκρατίας, όχι κραυγή, αλλά προειδοποίηση ότι ο αυταρχισμός γίνεται καθημερινότητα και άρα περνά απαρατήρητος.
• Το Παρόν κινείται σε “σκληρή πολιτική” με τίτλους τύπου “ζητείται ελπίδα/πολιτική αλλαγή”, θεσμική ανησυχία και ειδικά βέλη σε κράτος/διοίκηση (π.χ. Κτηματολόγιο) και σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής (FIR).
• Εστία ρίχνει βαριά θεσμική σκιά: “ασυλία για υπουργούς”/“μηχανισμός κρίσεων, αφήγημα ότι το σύστημα αυτοπροστατεύεται.

Συναίσθημα αναγνώστη: δυσπιστία + φόβος κανονικοποίησης.
Πιθανή συνέπεια: ό,τι “θεσμικό” σκάει (υποκλοπές, ασυλίες, επιτελικό κράτος) γίνεται υπόστρωμα για αντι-συστημικούς παίκτες.

4) Εξωτερική πολιτική: Ιράν-Τουρκία-Κύπρος, με Ελλάδα να παίζει άμυνα

Η διεθνής ατζέντα “κουμπώνει” με την εσωτερική: όταν ο κόσμος ζεσταίνεται, το πολιτικό σύστημα μέσα μοιάζει μικρότερο.

• Real News βάζει “Ιράν δεν είναι εύκολη υπόθεση”, “ατζέντα με παγίδες από Άγκυρα” και θέματα Κύπρου/Τουρκίας, δηλαδή προειδοποίηση για ρευστό περιβάλλον και σύνθετες ισορροπίες.
• Κυριακάτικη Δημοκρατία το κάνει πιο “εθνικό-αγωνιώδες”: “γιατί ανησυχεί η Τουρκία για το Ιράν” και παράλληλα εσωτερική πίεση στο Μαξίμου.
• Το Παρόν κρατά “σχολή παλιάς κοπής” με FIR/σιωπηλή κρίση, βάζοντας την εικόνα ότι υπάρχουν μέτωπα που δεν συζητιούνται αρκετά.

Συγκριτική αποτίμηση: το στίγμα της ημέρας, τι μας διαφεύγει, τι προμηνύεται

Το στίγμα: Εσωτερική φθορά + θεσμική δυσπιστία + κοινωνική πίεση (αγρότες) + διεθνής ρευστότητα. Η κυβέρνηση εμφανίζεται να “τρέχει” να προλάβει γεγονότα, ενώ η αντιπολίτευση ψάχνει μορφή (και πρόσωπο) πιο πολύ από πρόγραμμα.

Κίνητρα/προθέσεις ανά μπλοκ εφημερίδων:

• Κεντροδεξιά/κυβερνητικό φάσμα: προτεραιότητα στην διαχείριση και στην εικόνα σταθερότητας, αλλά παραδέχεται υπόγεια “βεβαρημένη επικαιρότητα/εκλογικό ορόσημο 2027”.
• Αντι-συστημικές/καταγγελτικές: θέλουν να κάνουν ένα σύμβολο (Mercosur, ασυλία, “επιτελικό κράτος”, Καρυστιανού) να γίνει η εξήγηση για όλα.
• Κεντρώες/αναλυτικές: “μην κοιτάς μόνο το επεισόδιο, κοίτα τη διάβρωση” (δημοκρατία, θεσμοί, κανονικοποίηση).

Τι μας διαφεύγει (αλλά είναι το ζουμί):
Το Mercosur δεν είναι απλώς αγροτικό θέμα, είναι εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης. Όποιος το “μεταφράσει” καλύτερα σε καθημερινό κόστος (τιμή/ποιότητα/επιβίωση παραγωγού) θα κερδίσει κοινωνικό ακροατήριο, είτε είναι κυβέρνηση είτε νέος παίκτης.

Τι προμηνύεται:

1. Περισσότερη πίεση για “νέες πολιτικές ομπρέλες” τύπου Καρυστιανού/επιστροφές τύπου Τσίπρα. Η αναφορά σε «35 βουλευτές που ψάχνουν κόμμα» και η κινητικότητα προσώπων όπως η κ. Καρυστιανού, προμηνύουν τη γέννηση νέων πολιτικών φορέων στα δεξιά της ΝΔ
2. Η ΝΔ θα σκληρύνει το αφήγημα “2030/σταθερότητα” όσο ανεβαίνει ο θόρυβος.
3. Η θεσμική κουβέντα (αυταρχισμός/ασυλίες/διαφάνεια) θα δένει όλο και περισσότερο με την κοινωνική ένταση, κι αυτό είναι το μείγμα που γράφει μεγάλα πολιτικά επεισόδια.
4. Η επέκταση των χωρικών υδάτων και η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων θα αποτελέσουν το επόμενο σημείο τριβής με την Άγκυρα, με κίνδυνο την ανατροπή του καλού κλίματος.
5. Το αγροτικό δεν θα εκτονωθεί εύκολα, καθώς η Mercosur αποτελεί «κόκκινο πανί» για όλη την Ευρώπη