Αλέξης Τσίπρας: Επιλέγει τον Βελόπουλο για αντίπαλο – Παρουσίαση “Ιθάκης”

Το πολιτικό εκκρεμές της χώρας μοιάζει να έχει κολλήσει σε μια παράδοξη αδράνεια, την ώρα που το παλιό φθείρεται χωρίς το νέο να έχει προλάβει να γεννηθεί. Η πρόσφατη δημόσια παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη δεν ήταν απλώς μια βιβλιοπαρουσίαση, ήταν μια άσκηση πολιτικής επιβίωσης και, ταυτόχρονα, μια ομολογία του υπαρξιακού κενού που μαστίζει τον προοδευτικό χώρο.

Δεν παρουσιάστηκε απλώς ένα βιβλίο στη Θεσσαλονίκη. Παρουσιάστηκε ένα πολιτικό ερώτημα μεταμφιεσμένο σε αφήγηση.

Η ομιλία του, δομημένη πάνω στην ανάγκη μιας «νέας Ιθάκης», επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στη μεταμέλεια και την αυτοδικαίωση. Παραδέχεται τις «πληγές» της προηγούμενης δεκαετίας, αλλά το κάνει με έναν τρόπο που θυμίζει περισσότερο στρατηγική υποχώρηση παρά βαθιά εσωτερική αναζήτηση. Η ρητορική του για τη «μεγάλη προοδευτική παράταξη» ηχεί ελκυστικά, όμως στερείται του οντολογικού βάθους που απαιτεί η εποχή. Η πολιτική δεν είναι μόνο άθροισμα αγανακτισμένων ή απογοητευμένων, είναι η σύνθεση ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου που θα βασίζεται στην παραγωγικότητα και την αξιοκρατία, έννοιες που παραμένουν θολές στο λόγο του.

Τι λέει και τι αποσιωπά

Ο πρώην πρωθυπουργός επιτίθεται με δριμύτητα στη σημερινή διακυβέρνηση, εστιάζοντας στις ανισότητες και τη διάβρωση των θεσμών. Αυτό είναι το εύκολο κομμάτι. Αυτό που δεν λέει, ωστόσο, είναι το πώς θα αποφευχθούν τα λάθη του παρελθόντος. Μιλά για «εντιμότητα» και «δικαιοσύνη», αλλά αποφεύγει να περιγράψει το συγκεκριμένο οικονομικό μοντέλο που θα τις στηρίξει. Η επίκληση του «αφορολόγητου των αγροτών» είναι μια παλαιοκομματική αναφορά σε ένα κράτος-προστάτη, την ώρα που η χώρα χρειάζεται ένα κράτος-στρατηγείο.

Πίσω από τα επιχειρήματα για την «ενότητα», κρύβεται η αγωνία της πολιτικής επιβίωσης ενός ολόκληρου προσωπικού που βλέπει το έδαφος να χάνεται κάτω από τα πόδια του. Η προσπάθεια να εμφανιστεί ως ο «υπερκομματικός εγγυητής» μιας μελλοντικής σύγκλισης (ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ) είναι μια κίνηση στη σκακιέρα που στοχεύει να προκαταλάβει τις εξελίξεις, πριν αυτές τον προσπεράσουν.

Οι κρυφοί φόβοι

Ο μεγαλύτερος φόβος που διατρέχει την ομιλία του, αν και δεν κατονομάζεται, είναι η ασημαντότητα. Ο φόβος ότι η κοινωνία έχει ήδη προχωρήσει σε μια μετα-λαϊκιστική φάση, όπου οι παλιές διαιρέσεις «Δεξιά – Αντιδεξιά» δεν συγκινούν πλέον κανέναν κάτω των 40 ετών. Φοβάται την άνοδο μιας «μαύρης» διαμαρτυρίας, όχι γιατί απειλεί τη δημοκρατία γενικά, αλλά γιατί ακυρώνει το δικό του αφήγημα περί «προοδευτικής εναλλακτικής».

Τελικά, η παρουσίαση της «Ιθάκης» ήταν μια προσπάθεια να ξανακερδίσει το δικαίωμα στο πολιτικό όνειρο. Όμως, η πολιτική συνείδηση δεν ανακτάται με λογοτεχνικές μεταφορές. Απαιτεί μια ρήξη με την κουλτούρα της ήσσονος προσπάθειας και μια ειλικρινή αποδοχή ότι ο δρόμος για την Ιθάκη δεν περνάει μέσα από τις αυταπάτες του χθες, αλλά μέσα από την επώδυνη προσαρμογή στην πολυπλοκότητα του σήμερα. Ο Αλέξης Τσίπρας αναζητά λιμάνι, αλλά η θάλασσα γύρω του έχει αλλάξει οριστικά.

Βήμα – Βήμα ανάλυση της ομιλίας

Με βάση το περιεχόμενο της ομιλίας και τις τοποθετήσεις των ομιλητών στην παρουσίαση του βιβλίου του Αλέξη Τσίπρα με τίτλο «Ιθάκη», ακολουθεί μια θεώρηση και ανάλυση των κεντρικών σημείων, καθώς και των όσων υπονοούνται ή παραλείπονται:

1. Τι λέει ρητά (το φανερό μήνυμα)

α) Δεν αποσύρεται: επανέρχεται με όρους «ιστορικής ευθύνης»

Ο Τσίπρας δεν εμφανίζεται ως συγγραφέας που κλείνει κύκλο, αλλά ως πολιτικός που ξαναμπαίνει στο παιχνίδι χωρίς να το ανακοινώνει τυπικά. Η φράση-κλειδί είναι ότι «το ταξίδι ξανάρχισε». Δεν μιλά για επιστροφή, μιλά για συνέχεια. Αυτό είναι κρίσιμο: αφαιρεί το στίγμα της ήττας του 2023.

β) Αμφισβητεί τη «σταθερότητα» Μητσοτάκη ως δημοκρατικό έλλειμμα

Η πιο πολιτικά αιχμηρή θέση του:

«Όταν το 75% λέει ότι αυτή η κυβέρνηση πρέπει να φύγει αλλά δεν κλονίζεται, αυτό δεν είναι σταθερότητα. Είναι πρόβλημα δημοκρατίας».

Εδώ μετατοπίζει το πεδίο σύγκρουσης:

• όχι «καλύτερη διαχείριση»
• αλλά ποιότητα δημοκρατίας, κράτος δικαίου, λογοδοσία

Αυτό δεν είναι αντιπολίτευση τύπου ΣΥΡΙΖΑ 2019–2023. Είναι πλατφόρμα ηγεσίας ευρύτερου μετώπου.

γ) Πατριωτισμός χωρίς εθνικισμό

Επενδύει ξανά στη Συμφωνία των Πρεσπών, όχι αμυντικά αλλά επιθετικά:

• πατριωτισμός = επίλυση προβλημάτων
• θνικό συμφέρον > πολιτικό κόστος

Το λέει γιατί ξέρει ότι εκεί χάνει κόσμο, αλλά επιλέγει να το ξανακάνει σημαία. Αυτό δείχνει ότι δεν ψάχνει απλώς «επιστροφή», αλλά επανεγγραφή της πολιτικής του ταυτότητας.

2. Τι ΔΕΝ λέει (οι ηχηρές σιωπές)

α) Δεν λέει τι ακριβώς θα είναι ο ίδιος

Δεν λέει:

• αν θα ηγηθεί κόμματος
• αν θα ιδρύσει νέο φορέα
• αν θα είναι «ενοποιητής» τύπου Πρόντι ή Σάντερς (μπορεί και να μην έχει ιδέα για αυτά τα πολιτικά μοντέλα)

Αυτή η ασάφεια δεν είναι αδυναμία. Είναι συνειδητή αναμονή ωρίμανσης του πολιτικού κενού.

β) Δεν μιλά καθόλου για τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ

Αυτό είναι ίσως το πιο εκκωφαντικό στοιχείο.

• Καμία αναφορά στην τωρινή ηγεσία
• Καμία υπεράσπιση οργανωτικής συνέχειας
• Καμία αναφορά σε εσωκομματικές συγκρούσεις

Στην πράξη λέει: ο φορέας είναι ανοιχτό ζήτημα.

γ) Δεν αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη του 2015 (ούτε την αποποιείται)

Μιλά για:

• εντιμότητα
• δύσκολες αποφάσεις
• αναγκαστικούς συμβιβασμούς

Αλλά δεν μπαίνει στην καρδιά του τραύματος:
– αν υπήρχε άλλος δρόμος
– αν εξαπατήθηκαν προσδοκίες
– αν το δημοψήφισμα ήταν λάθος εργαλείο

Αυτό δείχνει ότι δεν θέλει ακόμη να ξανανοίξει τη μεγάλη πληγή, γιατί ξέρει ότι εκεί διχάζει και όχι ενώνει.

3. Τι κρύβεται πίσω από τα επιχειρήματά του

α) Φόβος διάσπασης πριν την ανασύνθεση

Ο Τσίπρας φοβάται, και σωστά,ότι:

• αν μιλήσει πρόωρα ως «ηγέτης»
• θα προκαλέσει αντανακλαστικά άμυνας σε ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, μικρότερους χώρους
• θα καεί πριν καν σχηματιστεί κοινωνικό αίτημα

Γι’ αυτό μιλά για κοινωνία, όχι για κόμματα.

β) Φόβος ακροδεξιάς μετάλλαξης της κοινωνικής οργής

Η συνεχής αναφορά:

• στη δυτική Θεσσαλονίκη
• στις «κόκκινες συνοικίες που μαύρισαν»

δείχνει πραγματικό άγχος: αν δεν υπάρξει προοδευτική διέξοδος, η οργή θα πάει δεξιά, ή πιο δεξιά.

γ) Φόβος ότι η Ιστορία θα γραφτεί χωρίς αυτόν

Η φράση:

«Δεν έχω το δικαίωμα να αφήσω την ιστορία σε όσους θεωρούν ότι τους ανήκει»

είναι υπαρξιακή, όχι απλώς πολιτική.
Ο Τσίπρας φοβάται:

• να παγιωθεί το αφήγημα «2015 = καταστροφή, τέλος»
• α μείνει ως υποσημείωση και όχι ως ιστορικός κόμβος

Το βιβλίο είναι εργαλείο πολιτικής υστεροφημίας, όχι αυτοβιογραφία.

4. Συνολικό συμπέρασμα (ωμά και καθαρά)

• Ο Τσίπρας δεν επιστρέφει ακόμη.
• Ο Τσίπρας προετοιμάζει επιστροφή.
• Δεν ψάχνει ρόλο αρχηγού κόμματος.
• Ψάχνει ρόλο καταλύτη ανασύνθεσης.

Φοβάται τρία πράγματα:

1. Να επιστρέψει πρόωρα και να καεί.
2. Να χαθεί η κοινωνική δυσαρέσκεια προς αντιδημοκρατικές κατευθύνσεις.
3. Να κλείσει ο ιστορικός κύκλος του χωρίς να έχει πει την τελευταία λέξη.

Η «Ιθάκη» δεν είναι προορισμός.
Είναι δικαιολογία για νέο απόπλου.