Το παράδοξο της Ελληνικής κανονικότητας – Επισκόπηση Τύπου 13/01

Το πολιτικό εκκρεμές της χώρας μοιάζει να έχει κολλήσει σε μια παράδοξη ισορροπία, όπου η στατιστική κυριαρχία της κυβέρνησης αναμετράται καθημερινά με την πνευματική και θεσμική μας αρρυθμία. Διαβάζοντας κανείς τα πρωτοσέλιδα της ημέρας, διακρίνει το κλασικό ελληνικό δράμα: από τη μία πλευρά, οι δείκτες μιας οικονομίας που πασχίζει να γίνει «ευρωπαϊκή» με ξένες επενδύσεις στις τράπεζες και αναπτυξιακά προγράμματα, και από την άλλη, η εικόνα των τρακτέρ στους δρόμους και της εσωστρέφειας στα κόμματα.

Η κυβέρνηση, οχυρωμένη πίσω από το 32,4%, φαίνεται να διαχειρίζεται την πραγματικότητα με μια τεχνοκρατική αυτοπεποίθηση που συχνά αγγίζει τα όρια της αλαζονείας. Επιχειρεί να «αποσυναρμολογήσει» τις κοινωνικές αντιδράσεις, όπως αυτές των αγροτών, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της κατάτμησης και των επιλεκτικών διαλόγων. Όμως, η πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση ροών και πόρων, είναι πρωτίστως η παραγωγή νοήματος για τη συλλογική μας συμβίωση. Όταν η εξουσία αντιμετωπίζει τον πολίτη ως απλό «δικαιούχο επιδόματος» ή ως «στατιστικό μέγεθος», αποστεώνει τον δημόσιο βίο από κάθε ίχνος ηθικού έρματος.

Στην αντιπολίτευση, το σκηνικό θυμίζει αρχαία τραγωδία χωρίς κάθαρση. Το ΠΑΣΟΚ, αντί να αρθρώσει έναν λόγο που θα αποτελούσε τον εναλλακτικό πόλο ορθολογισμού, αναλώνεται σε εσωτερικές διενέξεις που θυμίζουν παλιές κομματικές γραφειοκρατίες. Η κριτική του Δούκα προς τον Ανδρουλάκη για τη Θράκη δεν είναι παρά ένα σύμπτωμα μιας ευρύτερης αδυναμίας: της έλλειψης ενός οράματος που να υπερβαίνει τη διαχείριση της εσωκομματικής ισχύος.

Την ίδια στιγμή, ο διεθνής ορίζοντας σκοτεινιάζει. Η κρίση στη Γροιλανδία και οι τριγμοί στο ΝΑΤΟ δεν είναι «εξωτικά» θέματα. Είναι η υπενθύμιση ότι ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι σταθερές του 20ού αιώνα καταρρέουν. Η δική μας ανταπόκριση παραμένει εγκλωβισμένη σε μια βαλκανική μικροκλίμακα, με συναντήσεις κορυφής που συχνά στερούνται στρατηγικού βάθους.

Το επεισόδιο με τους αγρότες δεν είναι «διαπραγμάτευση». Είναι άσκηση ελέγχου εικόνας. Όταν το κράτος συζητά περισσότερο για το πόσοι θα μπουν στο δωμάτιο παρά για το τι θα δοθεί στο χωράφι, τότε δεν έχουμε σύγκρουση συμφερόντων αλλά σύγκρουση αφηγήσεων. Η κυβέρνηση θέλει έναν διάλογο διαχειρίσιμο, χωρίς εκπλήξεις και φωνές. Οι αγρότες θέλουν να μη μετατραπούν σε κομπάρσους μιας προσεκτικά σκηνοθετημένης συνάντησης. Το αποτέλεσμα; Ο διάλογος παγώνει πριν καν ξεκινήσει, και το πολιτικό κόστος συσσωρεύεται αθόρυβα.

Στο ίδιο μοτίβο, το «νέο τρένο μετά από 22 χρόνια» εμφανίζεται ως σύμβολο προόδου, την ώρα που τα Τέμπη παραμένουν ανοιχτή πληγή. Εδώ η πολιτική παγιδεύεται στο πιο επικίνδυνο σημείο της: προσπαθεί να απαντήσει σε μια υπαρξιακή απαίτηση δικαιοσύνης με τεχνικές αναβαθμίσεις. Δεν είναι ότι οι πολίτες υποτιμούν την ανάγκη για καλύτερες υποδομές, είναι ότι έχουν καταλάβει πως η τεχνολογία δεν υποκαθιστά την ευθύνη. Όσο αυτό δεν γίνεται σαφές, κάθε «βελτίωση» θα μοιάζει με αντιπερισπασμό.

Και μέσα σε αυτό το τοπίο, εμφανίζεται ξανά το φάντασμα του 2012, όχι ως οικονομική κατάρρευση, αλλά ως ψυχική. Η συζήτηση για ένα νέο κόμμα με ηθικό φορτίο, γεννημένο από την τραγωδία και την αίσθηση αδικίας, δεν είναι απλώς μια ακόμη πολιτική πρωτοβουλία. Είναι ένδειξη ότι ένα κομμάτι της κοινωνίας δεν πιστεύει πια ότι οι υπάρχοντες μηχανισμοί μπορούν να μεταφράσουν την οργή σε λύση. Το ρίσκο εδώ είναι διπλό: είτε θα προκύψει μια νέα μορφή εκπροσώπησης, είτε η οργή θα ανακυκλωθεί, πιο αποσπασματική και πιο επιθετική.

Στο εξωτερικό πεδίο, τα ελληνοτουρκικά κινούνται σε γνώριμες ράγες: ανοιχτό κανάλι, χαμηλές προσδοκίες, υψηλή καχυποψία. Τα ραντεβού κορυφής πια δεν γεννούν ελπίδα, αλλά ανακούφιση ότι «δεν έγινε κάτι χειρότερο». Αυτή η χαμηλή πολιτική θερμοκρασία είναι επικίνδυνη, γιατί κανονικοποιεί την ιδέα ότι η στασιμότητα είναι επιτυχία. Και η στασιμότητα, αργά ή γρήγορα, παράγει κρίση.

Την ίδια στιγμή, η επίθεση της Ρωσίας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και το κυπριακό video-gate θυμίζουν ότι η περιοχή δεν είναι απομονωμένη από τον παγκόσμιο πόλεμο επιρροής. Θεσμοί, σύμβολα και πρόσωπα γίνονται εργαλεία σε ένα παιχνίδι που δεν ελέγχεται από τις τοπικές κοινωνίες. Και όταν η εμπιστοσύνη κλονίζεται, το κενό το γεμίζουν θεωρίες, φόβοι και εξωτερικοί παίκτες.

Όλα αυτά πατούν πάνω σε ένα κοινωνικό υπόστρωμα που δεν αντέχει άλλο. Τα δύο τρίτα των νοικοκυριών ζουν σε καθεστώς μόνιμης ανασφάλειας, χωρίς αποταμίευση, χωρίς ορατότητα για το αύριο. Εδώ βρίσκεται η πραγματική πολιτική βόμβα: όχι στα ποσοστά των δημοσκοπήσεων, αλλά στο χάσμα ανάμεσα στους δείκτες που «βελτιώνονται» και στην καθημερινότητα που στενεύει. Όταν αυτό το χάσμα μεγαλώνει, η πολιτική παύει να είναι επιλογή και γίνεται τιμωρία.

Το πραγματικό έλλειμμα της χώρας δεν είναι δημοσιονομικό, αλλά πολιτισμικό και θεσμικό. Η επιμονή μας να λειτουργούμε με όρους «μπλόκων», είτε αυτά είναι αγροτικά είτε πνευματικά, δείχνει μια βαθιά άρνηση να ενηλικιωθούμε ως κοινωνία. Προτιμάμε τον θόρυβο των παραπολιτικών και τη σκιά των σκανδάλων από την επίπονη προσπάθεια της μεταρρύθμισης των δομών.

Αυτό που προμηνύεται δεν είναι μια θεαματική ανατροπή, αλλά μια αργή φθορά της εμπιστοσύνης. Όταν το «στίγμα της ημέρας» είναι η αποσπασματικότητα, τότε το αύριο κινδυνεύει να είναι απλώς μια ανακύκλωση των ίδιων αδιεξόδων. Χρειαζόμαστε μια πολιτική που δεν θα φοβάται την αλήθεια, ούτε θα την κρύβει πίσω από επικοινωνιακά τεχνάσματα. Χρειαζόμαστε, εν τέλει, να ξαναβρούμε το χαμένο «εμείς» μέσα στον κυκεώνα των ατομικών συμφερόντων και των κομματικών σκοπιμοτήτων.

Βήμα-βήμα Αξιολόγηση Πολιτικών & Παραπολιτικών Ειδήσεων

• Παραπολιτικά & Σκάνδαλα: Αναφορές σε «εμφύλιο» στην εταιρεία Μάρμαρα Παυλίδης και ερωτήματα για τη διαχείριση κεφαλαίων, καθώς και το ενδεχόμενο ίδρυσης κόμματος από την Μαρία Καρυστιανού που προκαλεί ανησυχία στο πολιτικό σύστημα.
• Δημοσκοπική Κυριαρχία και Εσωστρέφεια: Η Νέα Δημοκρατία διατηρεί ισχυρό προβάδισμα με 32,4%, την ώρα που το ΠΑΣΟΚ αναλώνεται σε εσωκομματικές αντιπαραθέσεις (π.χ. Δούκας κατά Ανδρουλάκη για Θράκη και Παππά).
• Αγροτικό Μέτωπο: Υπάρχει σαφής προσπάθεια της κυβέρνησης να διασπάσει το αγροτικό κίνημα, με το Μαξίμου να επιδιώκει ξεχωριστές συναντήσεις με «πρόθυμα» μπλόκα. Οι αγρότες καταγγέλλουν εμπαιγμό, ενώ ο ΟΠΕΚΕΠΕ βρίσκεται στο επίκεντρο κριτικής για «συγκάλυψη» στην Εξεταστική Επιτροπή.
• Διεθνής Αποσταθεροποίηση: Η κρίση στη Γροιλανδία (απειλή προσάρτησης από ΗΠΑ) και η ένταση Ιράν-Ισραήλ δημιουργούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Η επικοινωνία Γεραπετρίτη-Φιντάν χαρακτηρίζεται από μέρος του τύπου ως «χωρίς ουσία».

Θεματικές σύνθεσης (τι ενώνει τα φύλλα)

1. Αγρότες = όχι μόνο χρήματα, αλλά νομιμοποίηση/εκπροσώπηση.
   Η KONTRA μιλά για “διάσπαση”, η Καθημερινή/άλλα πιο θεσμικά το βλέπουν ως πρόβλημα διαχείρισης, ενώ το POLITICAL κάνει pivot: “φταίει η αντιπολίτευση στην Ευρώπη”.
2. Καρυστιανού = ηθικό κεφάλαιο που απειλεί να γίνει κομματική γεωμετρία.
   Καθημερινή το θεσμικοποιεί ως σενάριο 2012/“γεννητούρια”.
   Εφ.Συν. ζητά ταυτότητα/συνεργάτες.
   Μανιφέστο το “απο-ηρωοποιεί” με το θέμα της προεδρίας/ασυμβατότητας.
   Δημοκρατία το ηρωοποιεί: “όλο το σύστημα απέναντι”.
3. Ελληνοτουρκικά/Κύπρος/Πατριαρχείο = εξωτερική πίεση, άρα ανάγκη θεσμικής ψυχραιμίας.
   Ναυτεμπορική δίνει “κανάλια ανοικτά”.
   Εστία το βάζει “εν μέσω προκλήσεων”.
   Εφ.Συν./Ελ.Τύπος δείχνουν την Κύπρο ως θεσμικό σοκ.
   Τα Νέα/Εστία σηκώνουν SVR–Βαρθολομαίο ως πόλεμο επιρροής.

Συγκριτική αποτίμηση κινήτρων/προθέσεων

• Θεσμικά-σταθεροποιητικά (Καθημερινή, Ναυτεμπορική, Τα Νέα): μιλούν για ρίσκο ρευστότητας και κρατούν το κοινό “μέσα στο θεσμικό παιχνίδι”.
• Αντισυστημικά-καταγγελτικά (KONTRA, ONE VOICE, Δημοκρατία): χτίζουν θυμό, καχυποψία, αφήγημα συγκάλυψης/διάσπασης.
• Κεντροδεξιά “πειθαρχία” (Μανιφέστο, POLITICAL): το πρώτο χτυπά τον “συναισθηματικό πειρασμό” των νέων σχημάτων, το δεύτερο κάνει πολιτική άμυνα για την κυβέρνηση με επίθεση στην αντιπολίτευση (Mercosur/αγρότες).
• Προοδευτικό/θεσμική κριτική (Εφ.Συν.): δεν αρκείται σε καταγγελία, ζητά ταυτότητα/συνεργασίες και επιμένει στην ανθεκτικότητα θεσμών (Κύπρος).

Περίληψη ανά Θεματική

1) Αγρότες: από «διάλογο» σε σκληρό παζάρι ισχύος

Η κεντρική εσωτερική είδηση δεν είναι (ακόμα) τα μέτρα, αλλά το format της συνάντησης. Το Μαξίμου εμφανίζεται να αποδέχεται συγκεκριμένο αριθμό εκπροσώπων (20) από την Πανελλαδική Επιτροπή Μπλόκων, ενώ οι αγρότες ζητούν μεγαλύτερη και πιο «αντιπροσωπευτική» σύνθεση. Το αποτέλεσμα είναι να μεταφέρεται η σύγκρουση από το τι δίνεις στο ποιοι μπαίνουν μέσα.

Στα αποκόμματα φαίνεται και η δεύτερη στρώση: προσπάθεια «διεύρυνσης» της σύνθεσης ώστε να χωρέσουν και άλλοι φορείς/ομάδες, που όμως οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι/μελισσοκόμοι/αλιείς δεν αποδέχονται έτσι όπως σερβίρεται. Αυτό δεν είναι οργανωτική λεπτομέρεια, είναι μάχη νομιμοποίησης.
Συναίσθημα κοινού: αγανάκτηση και το κλασικό «πάλι επικοινωνία αντί λύσεων».

2) Τέμπη ως μόνιμος σεισμός: νέο τρένο μετά 22 χρόνια, αλλά το πολιτικό χρέος μένει

Η «Κ» δίνει καθαρά το πολιτικό πλαίσιο: έρχεται για δοκιμές στις 26 Ιανουαρίου η πρώτη νέα αμαξοστοιχία μετά από 22 χρόνια, σε χρονισμό που «κουμπώνει» με την επέτειο των Τεμπών και την ανάγκη της κυβέρνησης να βελτιώσει το κλίμα.
Το ίδιο το ρεπορτάζ, όμως, το λέει: ο συμβολισμός δεν αρκεί, υπάρχουν στόχοι σε εκκρεμότητα.

Συναίσθημα κοινού: δυσπιστία. Το “22 χρόνια” λειτουργεί σαν κατηγορητήριο για το κράτος.

3) «Κόμμα Καρυστιανού»: από ηθικό κεφάλαιο σε νέο παίχτη αναδιάταξης

Η «Κ» το βάζει σε σενάριο τύπου 2012: πρώτα τιμωρητική ψήφος, μετά δεύτερη κάλπη που “βγάζει” κυβέρνηση/αντιπολίτευση, με «γεννητούρια» κομμάτων το 2026. Η «Εφ.Συν.» το πιάνει αλλιώς: «δείξε μου τους συνεργάτες σου…» και ανοίγει κουβέντα για ιδεολογικό/οργανωτικό στίγμα και “οριζόντια” διείσδυση.

Καταγράφεται και εσωτερική ένταση στον Σύλλογο συγγενών θυμάτων (αίτημα παραίτησης από προεδρία λόγω ασυμβατότητας), που δείχνει πόσο δύσκολο είναι το πέρασμα από κίνημα δικαιοσύνης σε κομματική μηχανή.

Τι απειλεί; Στα αποκόμματα εμφανίζεται η εκτίμηση πως θα ανταγωνιστεί κυρίως κόμματα διαμαρτυρίας (Ελληνική Λύση/Πλεύση) και όχι ευθέως τη ΝΔ.

4) Ελληνοτουρκικά: «κλειδώνει» ραντεβού, αλλά η ποιότητα των επαφών πέφτει

Το θέμα «Γεραπετρίτης-Φιντάν» επανέρχεται: τηλεφωνική επικοινωνία, σενάρια για ΑΣΣ και συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στην Άγκυρα, με χρονισμό που “παίζει” προς Φεβρουάριο.

Το ζουμί: κρατάμε ανοικτό κανάλι για να μη σκάσει κρίση, αλλά το κλίμα δείχνει πιο ψυχρό σε σχέση με προηγούμενες φάσεις.

Συναίσθημα κοινού: κόπωση/καχυποψία (“ραντεβού κορυφής” = “να μη γίνει στραβή”).

5) Ρωσία vs Πατριαρχείο: επίθεση SVR στον Βαρθολομαίο ως μήνυμα ισχύος

Η επίθεση της ρωσικής SVR στον Οικουμενικό Πατριάρχη εμφανίζεται με βαριά γλώσσα και γεωπολιτικό υπόβαθρο (Βαλτική, αυτοκεφαλίες, «δυτικές υπηρεσίες»).

Για την Ελλάδα, το Πατριαρχείο είναι soft power: όταν χτυπιέται τόσο ωμά, δεν είναι “εκκλησιαστικό νέο” αλλά μέρος του πολέμου επιρροής.

Συναίσθημα κοινού: ανησυχία και αίσθηση ότι «ο πόλεμος ακουμπάει και εδώ».

6) Κύπρος: Video-gate = κρίση εμπιστοσύνης με διεθνείς προεκτάσεις

Καταγράφονται παραιτήσεις στο περιβάλλον Χριστοδουλίδη λόγω του video-gate (συζήγος/φορέας, διευθυντής γραφείου).

Σε άλλο απόκομμα η υπόθεση παίρνει «διεθνείς διαστάσεις» και μπαίνει στο κάδρο το παιχνίδι υποψιών/διαρροών/υπηρεσιών, δηλαδή το χειρότερο δυνατό κοκτέιλ για ένα μικρό κράτος σε δύσκολη γειτονιά.

7) Οικονομία/κοινωνία: «κοινωνία των δύο τρίτων» και μόνιμη ανασφάλεια

Η «Εφ.Συν.» σηκώνει πολύ ψηλά την έρευνα ΙΟΒΕ: 59% “μόλις τα βγάζει πέρα”, 85% χωρίς αποταμίευση, 58,1% δεν μπορεί να προβλέψει την οικονομική του κατάσταση, 40% βλέπει άνοδο ανεργίας.

Παράλληλα, υπάρχει και το μοτίβο «διπλή εικόνα»: βελτίωση δεικτών, αλλά οι καταναλωτές παραμένουν απαισιόδοξοι

Αυτό είναι το καύσιμο για νέα κύματα διαμαρτυρίας/πολυδιάσπασης: οι δείκτες λένε «σταθερότητα», το στομάχι λέει «δεν βγαίνει».