Mercosur: Αμάξια για Μπριζόλες και δάκρυα στη Θεσσαλία

Ας μιλήσουμε έξω από τα δόντια. Τις τελευταίες μέρες ακούτε παντού για τη συμφωνία EU-Mercosur. Για τους περισσότερους ακούγεται σαν άλλο ένα βαρετό γραφειοκρατικό έγγραφο των Βρυξελλών. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι ένα οικονομικό «Survivor» όπου η Ελλάδα καλείται να παλέψει με δεμένα χέρια.

Η συμφωνία ανάμεσα στην Mercosur και την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ούτε «σωτηρία» ούτε «καταστροφή». Είναι κάτι πιο επικίνδυνο: είναι καθρέφτης. Δείχνει τι οικονομία έχουμε, τι κράτος διαθέτουμε και πόσο σοβαρά παίρνουμε τον ίδιο μας τον παραγωγικό ιστό.

Το Deal: Αμάξια για Μπριζόλες

Στο χαρτί, η Mercosur είναι win–win. Λιγότεροι δασμοί, περισσότερη πρόσβαση σε αγορές 260+ εκατομμυρίων ανθρώπων, προστασία κάποιων ευρωπαϊκών ΠΟΠ προϊόντων, νέες ευκαιρίες για εξαγωγές. Η λογική της συμφωνίας είναι απλή, σχεδόν κυνική: Η Ευρώπη (κυρίως η Γερμανία) θέλει να στέλνει στη Λατινική Αμερική αυτοκίνητα, μηχανήματα και τεχνολογία χωρίς δασμούς. Σε αντάλλαγμα, ανοίγει την πόρτα για να πλημμυρίσει η αγορά μας με αγροτικά προϊόντα από τη Βραζιλία και την Αργεντινή.

Εδώ ακριβώς αρχίζει το πρόβλημα. Γιατί στην Ελλάδα δεν παράγουμε BMW, παράγουμε λάδι, κρέας και φρούτα.

Η Ευρώπη το πουλά ως γεωπολιτική αναγκαιότητα: να μη μείνει πίσω απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα. Και έχει δίκιο. Το παγκόσμιο εμπόριο δεν περιμένει κανέναν, ειδικά μικρές χώρες σαν την Ελλάδα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το γενικό ευρωπαϊκό όφελος μεταφράζεται αυτόματα ως εθνικό κέρδος. Εκεί κάπου ξεκινά το παραμύθι.

Γιατί ο αγρότης μας «βγάζει σπυράκια»;

Για τον Έλληνα αγρότη, η Mercosur δεν είναι θεωρία. Είναι αριθμητική. Κρέας από τη Βραζιλία, πουλερικά από την Αργεντινή, αγροτικά προϊόντα από χώρες με χαμηλότερα κόστη, χαλαρότερους ελέγχους, άλλες κλίμακες παραγωγής. Όταν εσύ παράγεις ακριβά, όχι από πολυτέλεια αλλά από φόρους, ενέργεια, γραφειοκρατία, και ο άλλος φθηνά, η «ελεύθερη αγορά» δεν είναι ουδέτερη. Είναι άνιση.

Δεν είναι θέμα τεμπελιάς, είναι θέμα maths.

1. Κόστος Παραγωγής: Πώς να χτυπήσει ο κτηνοτρόφος από τη Θεσσαλία ή την Ήπειρο το κρέας από τη Βραζιλία, όταν εκεί οι εκτάσεις είναι αχανείς και τα εργατικά χέρια κοστίζουν ψίχουλα;
2. Κανόνες δύο ταχυτήτων: Εδώ είναι η μεγάλη αδικία. Ο Έλληνας παραγωγός υποχρεούται από την ΕΕ να ακολουθεί αυστηρούς κανόνες για το περιβάλλον και τα φυτοφάρμακα (και καλά κάνει). Όμως, η Mercosur θα φέρει προϊόντα που έχουν ψεκαστεί με ουσίες που εμείς έχουμε απαγορέψει εδώ και δεκαετίες.

Είναι σαν να τρέχεις κατοστάρι με βαρίδια στα πόδια και ο διπλανός σου να κάνει πατίνια.

Και εδώ έρχεται το κρίσιμο ερώτημα που κανείς δεν απαντά καθαρά: Θέλει η Ελλάδα αγρότες ή απλώς αγροτικό τοπίο για Instagram και Tik Tok;

Στο ράφι του Σούπερ Μάρκετ: Το τυράκι και η φάκα

Ο καταναλωτής ίσως δει χαμηλότερες τιμές σε κάποια προϊόντα. Αλλά το φθηνότερο κρέας δεν αντισταθμίζει:

• την απώλεια τοπικού εισοδήματος
• τη συρρίκνωση της ελληνικής παραγωγής
• τη μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές

Το φθηνό ράφι είναι πρόσκαιρο. Η αποδιάρθρωση της παραγωγής είναι μόνιμη.

Για εμάς, τους καταναλωτές λοιπόν, η υπόσχεση είναι φτηνότερο κρέας, ζάχαρη και καφές. Ακούγεται καλό, ειδικά με την ακρίβεια που μας έχει γονατίσει. Αλλά ας σκεφτούμε λίγο πιο μακριά:

• Ποιότητα: Θέλουμε στο τραπέζι μας μοσχάρι που έχει μεγαλώσει με ορμόνες;
• Εθνική Οικονομία: Αν κλείσουν οι δικοί μας παραγωγοί επειδή δεν αντέχουν τον ανταγωνισμό, η επαρχία θα ερημώσει. Και όταν μείνουμε μόνο με τα εισαγόμενα, ποιος μας εγγυάται ότι οι τιμές θα μείνουν χαμηλές;

Το «φωτεινό» σημείο (;)

Η μόνη ελπίδα είναι η προστασία των προϊόντων ΠΟΠ. Η συμφωνία λέει ότι δεν θα μπορούν να βαφτίζουν «Φέτα» το λευκό τυρί της Ουρουγουάης. Είναι μια νίκη, αλλά μοιάζει με παυσίπονο σε άνθρωπο που χρειάζεται χειρουργείο.

Ναι, υπάρχουν και κερδισμένοι.
Όποιος έχει brand, ποιότητα, πιστοποιήσεις, δίκτυα, logistics, marketing. Όποιος μπορεί να παίξει στο γήπεδο των premium προϊόντων.

Αλλά ας μη γελιόμαστε: η Ελλάδα δεν έχει μαζικά τέτοιες δομές. Έχει νησίδες αριστείας, όχι παραγωγική κανονικότητα. Χωρίς κρατική υποστήριξη, clusters, εξαγωγική διπλωματία, η Mercosur θα γίνει πάρτι για λίγους, και στατιστική απώλεια για πολλούς.

Το δια τάυτα

Η συμφωνία Mercosur είναι ο ορισμός του «τα μεγάλα ψάρια τρώνε τα μικρά». Η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει η «παράπλευρη απώλεια» για να πουλήσουν οι Βόρειοι μερικές χιλιάδες παραπάνω αμάξια.

Αν δεν μπουν ρήτρες που να υποχρεώνουν τους Λατινοαμερικάνους να τηρούν τους ίδιους ακριβώς κανόνες με τους δικούς μας, τότε δεν μιλάμε για ελεύθερο εμπόριο, αλλά για ελεύθερη πτώση της ελληνικής αγροτικής οικονομίας.

Η Mercosur δεν είναι το πρόβλημα.
Το πρόβλημα είναι ότι η Ελλάδα μπαίνει σε τέτοιες συμφωνίες χωρίς σχέδιο, χωρίς προετοιμασία, χωρίς πολιτική ειλικρίνεια.

Αν η χώρα θέλει να παίξει στο παγκόσμιο εμπόριο, πρέπει πρώτα να απαντήσει σε κάτι απλό:

Θέλουμε παραγωγή με ταυτότητα ή απλώς κατανάλωση με εκπτώσεις;

Αν η απάντηση είναι το πρώτο, τότε η Mercosur μπορεί να γίνει ευκαιρία.
Αν είναι το δεύτερο, τότε απλώς θα επιταχύνει αυτό που ήδη συμβαίνει: μια οικονομία που αγοράζει φθηνά, παράγει λίγο και διαμαρτύρεται αργά.

Και τότε, όπως πάντα, θα φταίει η παγκοσμιοποίηση, ποτέ η απουσία στρατηγικής.