Τραμπ εν υαλοπωλείο: Η Γεωπολιτική της «Ελευθερίας» του Ιράν

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν κάνει ποτέ «φιλανθρωπία». Δήλωσε, με τρία θαυμαστικά, γιατί αλλιώς δεν πιάνει, ότι «η Αμερική είναι έτοιμη να βοηθήσει τους Ιρανούς». Όταν γράφει στο Truth Social ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να«βοηθήσουν» τον ιρανικό λαό, δεν αναφέρεται σε ανθρωπιστικά δέματα, αλλά σε μια γεωπολιτική αναδιάταξη που μοιάζει με παρτίδα πόκερ υψηλού ρίσκου. Μετά τα πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν τον περασμένο Ιούνιο και την επιχείρηση στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ επιχειρεί να επιβάλει το δικό του “Pax Americana” μέσω ενός υβριδικού μοντέλου: μέγιστη πίεση από έξω,υποδαύλιση της έκρηξης από μέσα.

Η φράση από μόνη της ακούγεται σχεδόν ανθρωπιστική. Στην πραγματικότητα, όμως, στη Μέση Ανατολή τέτοιες δηλώσεις δεν μεταφράζονται σε κουβέρτες και ανθρωπιστικούς διαδρόμους, αλλά σε νευρικά δάχτυλα πάνω σε σκανδάλες. Το Ιράν δεν άκουσε «βοήθεια». Άκουσε «παρέμβαση». Και το καθεστώς έκανε αυτό που ξέρει καλύτερα: έσφιξε τον κλοιό, ύψωσε το αφήγημα της ξένης συνωμοσίας και βάφτισε κάθε διαδηλωτή πράκτορα της Ουάσιγκτον.

Εδώ είναι το πρώτο παράδοξο: ο Τραμπ, που υποτίθεται μιλά στο όνομα της ελευθερίας των Ιρανών, τους δυσκολεύει. Γιατί σε αυταρχικά καθεστώτα, η εξωτερική “στήριξη” είναι το καλύτερο άλλοθι για εσωτερική καταστολή. Κάθε tweet από την Ουάσιγκτον γίνεται ένα ακόμη κλομπ στο δρόμο της Τεχεράνης.

Το δεύτερο παράδοξο είναι βαθύτερο. Ο Τραμπ δεν μιλά ως θεσμός, μιλά ως persona. Δεν προτείνει πολιτική, προτείνει ατμόσφαιρα. Και η ατμόσφαιρα που δημιουργεί είναι αυτή της απόλυτης ρευστότητας: λίγο επανάσταση, λίγο στρατιωτική απειλή, λίγο “αν πυροβολήσετε, θα πυροβολήσουμε κι εμείς”. Όλα αυτά χωρίς σαφές σχέδιο, χωρίς συμμαχικό πλαίσιο, χωρίς κόκκινες γραμμές που να μην αλλάζουν κάθε τρεις αναρτήσεις.

Η Μέση Ανατολή, ήδη ένα σύστημα σε μόνιμη αστάθεια, δεν χρειάζεται άλλον έναν παίκτη που παίζει μπριτζ χωρίς να κοιτά τα φύλλα. Χρειάζεται προβλεψιμότητα. Και αυτή είναι ακριβώς η λέξη που λείπει από το λεξιλόγιο Τραμπ.

Η Ελλάδα στο κάδρο: Ευκαιρίες και Νάρκες Για την Αθήνα, αυτό το ρευστό τοπίο είναι δίκοπο μαχαίρι.

• Από τη μία, η αναβάθμιση: Ως ο βασικός πυλώνας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ, η Ελλάδα βλέπει τον ρόλο της να ενισχύεται. Αν το Ιράν υποχωρήσει, οι ενεργειακοί δρόμοι και οι συμμαχίες (όπως με το Ισραήλ και την Αίγυπτο) θωρακίζονται.
• Από την άλλη, η αστάθεια: Μια κατάρρευση του Ιράν ή μια παρατεταμένη σύγκρουση θα πυροδοτούσε νέα μεταναστευτικά κύματα που η Ευρώπη, και ειδικά η Ελλάδα, δεν είναι έτοιμη να διαχειριστεί. Επιπλέον, η αυξημένη αμερικανική παρουσία στην περιοχή απαιτεί από την ελληνική διπλωματία λεπτούς χειρισμούς, ώστε να μην βρεθεί εγκλωβισμένη στις συμπληγάδες μιας σύγκρουσης μεγάλων δυνάμεων.
• Αν το Ιράν ανοίξει ξανά τις κάνουλες: οι τιμές πέφτουν και όλοι χαμογελούν.

Υπάρχει και κάτι ακόμη, πιο λεπτό αλλά κρίσιμο. Η Ελλάδα έχει επενδύσει, σωστά, στο προφίλ της σταθερότητας. Σε μια περιοχή που βράζει, το να είσαι «ο ήρεμος» έχει αξία. Όμως αυτό προϋποθέτει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν παίζουν ρωσική ρουλέτα με αναρτήσεις. Γιατί τότε η σταθερότητα γίνεται εύθραυστο προϊόν, όχι στρατηγικό πλεονέκτημα.

Ο Τραμπ δεν κάνει εξωτερική πολιτική. Κάνει πολιτική αφήγησης. Μόνο που στη Μέση Ανατολή τα αφηγήματα σκοτώνουν πιο γρήγορα από τις αποφάσεις. Και όσο η Ουάσιγκτον μιλά με συνθήματα αντί για σχέδια, τόσο η περιοχή θα απαντά με χάος αντί για μεταρρυθμίσεις. Υπόσχεται«MAGA» (Make Iran Great Again), αλλά το ερώτημα παραμένει: Η «βοήθεια» που προσφέρει είναι το κλειδί για τη απελευθέρωση των Ιρανών ή η σπίθα για ένα ολοκαύτωμα που θα κάψει ολόκληρη την περιοχή;

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν οι ΗΠΑ «θα βοηθήσουν τους Ιρανούς». Το ερώτημα είναι ποιος πληρώνει κάθε φορά το τίμημα αυτής της βοήθειας. Και, όπως συνήθως, δεν είναι αυτοί που γράφουν τα posts. Είναι αυτοί που ζουν μέσα στις συνέπειες.

Στη γεωπολιτική σκακιέρα του 2026, η Ελλάδα οφείλει να είναι ο παίκτης που βλέπει τρεις κινήσεις μπροστά, την ώρα που οι άλλοι απλώς αναποδογυρίζουν το τραπέζι.

Ανάλυση της αμφιλεγόμενης ανάρτησης

Στις 10 Ιανουαρίου 2026 ο Ντόναλντ Τραμπ ανάρτησε στο Truth Social: «Το Ιράν αναζητά την ελευθερία, ίσως όπως ποτέ άλλοτε. Οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να βοηθήσουν!!!». Η δήλωση αυτή ήρθε εν μέσω μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν (λόγω οικονομικής κρίσης και κυρώσεων) και ακολούθησε προηγούμενες απειλές του Τραμπ ότι αν οι ιρανικές αρχές “εκτελέσουν ειρηνικούς διαδηλωτές, οι ΗΠΑ θα επέμβουν”.

Διεθνή ΜΜΕ (αναφέρουν το Truth Social) μετέφεραν απ’ ευθείας τα λόγια του: π.χ. η Anadolu Agency έκανε λόγο για «ψήγμα ελευθερίας» στο Ιράν με την έτοιμη στήριξη των ΗΠΑ, και το Guardian τόνισε ότι ο Τραμπ υποστήριξε πως η «ΗΠΑ είναι έτοιμες να βοηθήσουν» τους διαδηλωτές. Αντίστοιχα, η Times of Israel μετέδωσε επί λέξει το σχόλιο του Τραμπ: “Το Ιράν κοιτάζει προς την ελευθερία, ίσως όπως ποτέ άλλοτε. Η Αμερική είναι έτοιμη να βοηθήσει!!!”.

Ανταπόκριση διεθνών μέσων και πολιτική ερμηνεία

Τα διεθνή μέσα είδαν το μήνυμα ως σαφή υποστήριξη των διαδηλωτών και έμμεση απειλή προς την ηγεσία του Ιράν. Η Daily Sabah σημειώνει ότι ο Τραμπ «απειλεί και πάλι το Ιράν» λέγοντας πως οι ΗΠΑ θα βοηθήσουν «αυτούς που αναζητούν την ελευθερία». Το CBS News επισημαίνει πως τέτοιες δηλώσεις «τρομοκρατούν τους αξιωματούχους» ενώ εμπνέουν τους εξεγερμένους, καθώς οι διαδηλωτές αισθάνονται ότι ηγετική υπερδύναμη στηρίζει την υπόθεσή τους.

Περιφερειακά σχόλια (π.χ. Reuters, Guardian) τονίζουν ότι η ρητορική αυτή μπορεί να ενισχύσει τόσο την αντιπολίτευση όσο και τους σκληρούς κύκλους της ηγεσίας στο Ιράν. Σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (CFR), οι απειλές στρατιωτικής επέμβασης από Τραμπ και συμμάχους (π.χ. Ισραήλ) «είναι νέες και επικίνδυνες», καθώς τόσο οι Αμερικανοί όσο και οι Ισραηλινοί «είναι πεπεισμένοι ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη στρατιωτική ισχύ τους ατιμώρητα», παρότι είναι αβέβαιο αν μια τέτοια επέμβαση θα πραγματοποιηθεί. Συγκεκριμένα, οι συντάκτες της CFR εκτιμούν ότι η υποστήριξη Τραμπ «ενεργοποιεί» την αντιπολίτευση και καθιστά το καθεστώς πιο επιφυλακτικό, όμως το ζήτημα παραμένει «καθαρά εσωτερικό» για το Ιράν.

Ανάλογη οπτική είχαν και Έλληνες σχολιαστές: το Πρώτο Θέμα σημειώνει ότι «η αναφορά Τραμπ για επέμβαση των ΗΠΑ διαφοροποιεί την τρέχουσα κατάσταση» και επισημαίνει ότι η όποια αλλαγή στην ενεργειακή σκακιέρα (π.χ. άρση κυρώσεων στο Ιράν) θα έχει άμεσες επιπτώσεις στην Ελλάδα.

Γεωπολιτικές επιπτώσεις και επόμενα βήματα

Η ρητορική Τραμπ αυξάνει την ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, αλλά η πρακτική της συνέχεια είναι αβέβαιη. Αναλυτές της CFR τονίζουν ότι, παρά τις απειλές, σε πρώτη φάση το ζήτημα παραμένει εσωτερικό για το Ιράν. Ωστόσο, η μεγάλη απειλή για το Ιράν είναι το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης με ΗΠΑ/Ισραήλ, κάτι που έγινε από μέρους του Χαμενεΐ σημαντικό μέρος της επίσημης ρητορικής. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι θα χτυπήσει ιρανικές υποδομές (ακόμα και πυρηνικές) αν το θεωρήσει αναγκαίο. Όπως όμως σημειώνει η Guardian, η Κίνα και η Ρωσία πιθανόν να αντιδράσουν σε οποιαδήποτε επέμβαση στη Μέση Ανατολή ως παραβίαση διεθνούς Δικαίου, υποστηρίζοντας το Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Οι διεθνείς ισορροπίες επηρεάζονται επίσης στην ενέργεια: ειδικοί προβλέπουν ότι εφόσον αρθούν οι κυρώσεις και το Ιράν επανέλθει στις εξαγωγές πετρελαίου, οι διεθνείς τιμές θα πιεστούν καθοδικά. Αυτό οδηγεί σε πιο φτηνή ενέργεια, έναν άμεσο θετικό παράγοντα για την Ελλάδα. Αντίθετα, η Ελλάδα ανησυχεί ότι οποιαδήποτε στρατιωτική κλιμάκωση ίσως επηρεάσει την ευρύτερη περιφέρεια και τις σχέσεις στο ΝΑΤΟ. Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα, ως μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, θα ευθυγραμμιστεί με τις αποφάσεις της Συμμαχίας και των Ευρωπαίων εταίρων (οι οποίοι καλούν στην αποκλιμάκωση και στο σεβασμό ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν).

Επιπτώσεις για την Ελλάδα

Το σημαντικότερο οικονομικό αντίκτυπο για την Ελλάδα αφορά τις τιμές ενέργειας. Όπως αναφέρει ελληνική ανάλυση, η πλήρης επαναφορά του Ιράν στην αγορά πετρελαίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε «επιπλέον πτωτική πίεση» στις τιμές το 2026. Χαμηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα ελαφρύνουν το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, μειώνοντας τον πληθωρισμό. Από την άλλη, σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Ελλάδα παρακολουθεί με προσοχή: οποιαδήποτε ένταση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα τη Μεσόγειο (π.χ. μεταναστευτικές ροές, ναυτιλία). Ωστόσο, προς το παρόν, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει σχολιάσει επίσημα το συγκεκριμένο θέμα, επικεντρώνοντας την προσοχή της σε γενικότερη σταθερότητα και ανθρωπιστικούς όρους.