Ο λαϊκισμός είναι πιο γρήγορος από τα spreads

Η ελληνική οικονομία βιώνει σήμερα μια παράδοξη στιγμή «χρυσής ισορροπίας» στις διεθνείς αγορές, την ώρα που το εγχώριο πολιτικό σκηνικό θυμίζει κινούμενη άμμο. Τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα: το spread του ελληνικού 10ετούς ομολόγου κατέρριψε κάθε ρεκόρ, αγγίζοντας τις 58-60 μονάδες βάσης στις αρχές του 2026. Πρόκειται για ένα χαμηλό 17ετίας που τοποθετεί την Ελλάδα σε πλεονεκτικότερη θέση δανεισμού ακόμα και από τη Γαλλία ή την Ιταλία.

Ωστόσο, πίσω από τους πανηγυρικούς αριθμούς των οθονών του Bloomberg, αρχίζει να σχηματίζεται μια πολιτική καταιγίδα που απειλεί να τινάξει στον αέρα αυτό το κεκτημένο. Ο κίνδυνος δεν είναι πλέον μια εξωγενής κρίση, είναι η εσωτερική ανακύκλωση της αβεβαιότητας μέσω ενός νέου, πιο «εκλεπτυσμένου» λαϊκισμού: λιγότερο κραυγαλέου, περισσότερο συναισθηματικού, ντυμένου με τον μανδύα της κοινωνικής ευαισθησίας και της ηθικής αγανάκτησης. Δεν υπόσχεται ρήξη με το ευρώ. Υπόσχεται «διόρθωση αδικιών». Δεν μιλά για σκίσιμο μνημονίων. Μιλά για «επαναφορά της αξιοπρέπειας». Αλλά το υπόβαθρο είναι το ίδιο: υποτίμηση των περιορισμών της οικονομίας και καχυποψία απέναντι σε θεσμούς, αγορές και κανόνες.

Το Πολιτικό Παζλ της Αστάθειας

Η σημερινή εικόνα της αντιπολίτευσης και των νέων κομματικών σχηματισμών δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα:

• Η ρευστοποίηση της Αριστεράς: Η συρρίκνωση του ΣΥΡΙΖΑ και η τελμάτωση του ΠΑΣΟΚ δημιουργούν ένα τεράστιο πολιτικό κενό.
• Το «Πείραμα» Τσίπρα: Μια ενδεχόμενη νέα κίνηση από τον Αλέξη Τσίπρα απειλεί να αναδιατάξει τον χώρο με όρους που οι αγορές θυμούνται ακόμα με σκεπτικισμό.
• Η Δεξιά Πολυδιάσπαση: Η κίνηση του Αντώνη Σαμαρά και η ίδρυση κόμματος από την πλευρά της Καρυστιανού (με τη συναισθηματική φόρτιση που φέρει) δημιουργούν πόλους που θα μπορούσαν να εγκλωβίσουν την κυβέρνηση σε μια ατέρμονη εσωστρέφεια ή να την εξαναγκάσουν σε παροχές που θα πλήξουν τη δημοσιονομική πειθαρχία.

Η Οικονομία στο Απόσπασμα

Οι αγορές είναι ένας «πιστός αλλά άγριος» σύμμαχος. Το spread μειώθηκε στις 59 μβ επειδή η Ελλάδα παρουσίασε πρωτογενές πλεόνασμα 2,4% και πολιτική σταθερότητα. Αν αυτή η σταθερότητα κλονιστεί από έναν νέο κύκλο λαϊκιστικών υποσχέσεων ή κυβερνητικής αδυναμίας, οι συνέπειες θα είναι αλυσιδωτές.

Η οικονομία, όμως, δεν λειτουργεί με προθέσεις. Λειτουργεί με προσδοκίες. Και οι προσδοκίες είναι το πρώτο θύμα της πολιτικής ασάφειας. Πριν ανέβουν τα spreads, παγώνουν οι αποφάσεις. Πριν ακριβύνει ο δανεισμός του Δημοσίου, ακριβαίνει ο χρόνος των επιχειρήσεων. Πριν ανησυχήσουν οι αγορές ομολόγων, ανησυχούν οι μικρομεσαίοι που αναβάλλουν επενδύσεις, οι εργαζόμενοι που βλέπουν την αγορά να «μαγκώνει», οι τράπεζες που σφίγγουν ανεπαίσθητα τη στρόφιγγα της ρευστότητας.

Τα εισοδήματα είναι ο πρώτος αδύναμος κρίκος. Όχι επειδή θα μειωθούν άμεσα, αλλά επειδή θα σταματήσουν να αυξάνονται. Η πραγματική απώλεια δεν είναι το ονομαστικό ποσό, αλλά η χαμένη δυναμική. Μια οικονομία που μπαίνει σε καθεστώς πολιτικής αβεβαιότητας παύει να παράγει προσδοκία προόδου. Και χωρίς προσδοκία, δεν υπάρχει ούτε κατανάλωση, ούτε επένδυση, ούτε κοινωνική κινητικότητα.

Η αγορά αντιλαμβάνεται τον λαϊκισμό πριν τον μετρήσουν οι δημοσκοπήσεις. Το καταλαβαίνει στον τόνο. Στις αμφίσημες δηλώσεις. Στην αποφυγή καθαρών δεσμεύσεων. Στη ρητορική που μετατρέπει κάθε περιορισμό σε «συνωμοσία» και κάθε αριθμό σε «πολιτική επιλογή». Εκεί αρχίζει να ανεβαίνει το ασφάλιστρο κινδύνου, όχι απαραίτητα στα κρατικά ομόλογα, αλλά στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας.

Και όταν τελικά χτυπήσουν τα spreads, δεν θα είναι κεραυνός εν αιθρία. Θα είναι ο λογαριασμός. Ένας λογαριασμός που δεν πληρώνεται μόνο από το κράτος, αλλά από όλους: με ακριβότερα στεγαστικά, με λιγότερη πίστωση στην αγορά, με πίεση στις μικρές επιχειρήσεις, με νέα ανισορροπία στα εισοδήματα. Τότε, συνήθως, ο λαϊκισμός δείχνει τον επόμενο ένοχο: τις αγορές, τις τράπεζες, τους «ξένους». Ποτέ τον εαυτό του. Αυτό που έκανε το 2010 και ο Αντώνης Σαμαράς που ως αντιμνημονίακός κατήγγειλε την τότε κυβέρνηση Παπανδρέου και έθρεψε το κύμα του λαϊκισμού που φούσκωσε τα πανιά του ΣΥΡΙΖΑ, πριν κάνει κωλοτούμπα το 2011 μπαίνοντας στην μεταβατική κυβέρνηση για την επικύρωση της σύμβασης του πρώτου μνημονίου.

Το Τίμημα της Σοβαρότητας

Η σύγκλιση με τη Γερμανία (spread <0,6%) είναι το απόλυτο πιστοποιητικό κανονικότητας. Όμως, ο λαϊκισμός τρέφεται από την κούραση των πολιτών και τα κενά του πολιτικού συστήματος. Η ίδρυση νέων κομμάτων με προσωποπαγή ή διαμαρτυρόμενο χαρακτήρα ενδέχεται να προσφέρει προσωρινή εκτόνωση, αλλά κινδυνεύει να επαναφέρει τη χώρα στον θάλαμο των «ειδικών περιπτώσεων» της Ευρώπης.

Η ειρωνεία είναι ότι η σημερινή σχετική ηρεμία στα spreads είναι προϊόν πολιτικής κανονικότητας, όχι ιδεολογικής σύγκρουσης. Είναι αποτέλεσμα προβλεψιμότητας. Και αυτή η προβλεψιμότητα είναι εύθραυστη. Δεν χρειάζεται δραματική ανατροπή για να χαθεί. Αρκεί μια παρατεταμένη περίοδος πολιτικού θολώματος, όπου κανείς δεν ξέρει ποια είναι η πραγματική γραμμή της χώρας.

Αν υπάρχει ένα μάθημα από την προηγούμενη δεκαετία, είναι αυτό: η οικονομία δεν τιμωρεί τις προθέσεις, αλλά την αβεβαιότητα. Και ο λαϊκισμός, σε όποια μορφή κι αν επανεμφανιστεί, είναι πρωτίστως μηχανή παραγωγής αβεβαιότητας. Όχι γιατί υπόσχεται πολλά, αλλά γιατί αμφισβητεί τα λίγα που κρατούν όρθιο το σύστημα.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν «αντέχουμε» λίγο λαϊκισμό. Το ερώτημα είναι αν αντέχουμε να ξαναπαίξουμε με την εμπιστοσύνη. Γιατί αυτή, όταν χαθεί, δεν επιστρέφει με συνθήματα. Επιστρέφει με κόστος. Και συνήθως, το πληρώνουν πρώτοι αυτοί που υποτίθεται ότι ο λαϊκισμός θέλει να προστατεύσει.