Όταν η πολιτική γεννιέται από το τραύμα – Δημοσκόπηση κόμμα Καρυστιανού

Η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ για το ενδεχόμενο κόμμα της Μαρία Καρυστιανού δεν μετρά απλώς πρόθεση ψήφου. Μετρά κάτι πιο δύσκολο, πιο άβολο και πολιτικά πιο επικίνδυνο: το μέγεθος του κενού εκπροσώπησης σε μια κοινωνία που νιώθει ότι η δικαιοσύνη δεν την ακούει, ότι η πολιτική μιλά άλλη γλώσσα και ότι οι θεσμοί λειτουργούν, αλλά όχι για όλους.

Αν διαβάσει κανείς τα ευρήματα μηχανικά, θα καταλήξει σε ένα εύκολο συμπέρασμα: «δεν είναι έτοιμο κόμμα», «δεν έχει πρόγραμμα», «δεν πείθει ως κυβερνητική λύση». Όλα αυτά είναι αληθινά. Αλλά είναι και δευτερεύοντα. Γιατί η δημοσκόπηση δεν ρωτά αν το κόμμα Καρυστιανού μπορεί να κυβερνήσει, ρωτά, εμμέσως, αν το υπάρχον πολιτικό σύστημα μπορεί ακόμα να πείσει ότι εκπροσωπεί.

Το πρώτο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η απήχηση του ενδεχόμενου κόμματος δεν είναι ιδεολογική. Δεν έχει σαφή χρώμα, δεν κουμπώνει σε παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές, δεν μιλά τη γλώσσα της Αριστεράς ή της Δεξιάς. Μιλά τη γλώσσα του πένθους, της αδικίας, της ηθικής αγανάκτησης. Αυτό από μόνο του είναι πολιτικό γεγονός πρώτης γραμμής. Σημαίνει ότι ένα κομμάτι της κοινωνίας δεν ψάχνει λύσεις πολιτικής, ψάχνει αναγνώριση ηθικού τραύματος.

Εδώ βρίσκεται και η δύναμη και η αδυναμία του φαινομένου. Δύναμη, γιατί η ηθική νομιμοποίηση είναι το πιο σπάνιο νόμισμα στη σύγχρονη πολιτική. Αδυναμία, γιατί η ηθική από μόνη της δεν συγκροτεί διακυβέρνηση. Η δημοσκόπηση δείχνει καθαρά ότι πολλοί πολίτες δεν απορρίπτουν το εγχείρημα, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι έτοιμοι να του εμπιστευθούν εξουσία. Τους αφορά ως σύμβολο, τους φοβίζει ως κόμμα.

Αυτό το δίπολο είναι αποκαλυπτικό. Δεν δείχνει αναποφασιστικότητα, δείχνει ωριμότητα κοινωνικού ενστίκτου. Ο κόσμος αναγνωρίζει το δίκαιο του αιτήματος, αλλά δεν θέλει να το δει να μετατρέπεται σε πολιτικό προϊόν χωρίς φίλτρα, δομή και όρια. Με άλλα λόγια: σέβεται την πληγή, αλλά δεν θέλει να κυβερνηθεί από αυτήν.

Εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα για το πολιτικό σύστημα. Γιατί το κόμμα Καρυστιανού δεν αφαιρεί ψήφους με τον κλασικό τρόπο. Δεν «κλέβει» από τη Νέα Δημοκρατία. Δεν απορροφά απευθείας ποσοστά. Αυτό που κάνει είναι πιο ύπουλο: αφαιρεί νομιμοποίηση. Μετακινεί τη συζήτηση από το «ποιος κυβερνά καλύτερα» στο «ποιος δικαιούται να μιλά εξ ονόματος της κοινωνίας».

Γι’ αυτό και η πίεση πέφτει κυρίως στην αντιπολίτευση. Όχι επειδή χάνει εκλογικά ποσοστά, αλλά επειδή χάνει το ηθικό της πλεονέκτημα. Όταν η αγανάκτηση δεν εκφράζεται από κόμματα, αλλά από πρόσωπα που δεν ανήκουν στην πολιτική τάξη, τότε τα κόμματα μοιάζουν είτε ανήμπορα είτε κυνικά. Και αυτή είναι η πιο επικίνδυνη εικόνα για τη δημοκρατία.

Το πιο σκληρό ερώτημα που αφήνει πίσω της η δημοσκόπηση είναι ένα ερώτημα χωρίς εύκολη απάντηση: μπορεί το πένθος να μετατραπεί σε πολιτική χωρίς να εργαλειοποιηθεί; Αν η απάντηση είναι όχι, τότε κάθε τέτοιο εγχείρημα είναι καταδικασμένο να καεί γρήγορα, αφήνοντας πίσω του μεγαλύτερο κυνισμό. Αν η απάντηση είναι ναι, τότε το πολιτικό σύστημα βρίσκεται μπροστά σε μια αλλαγή παραδείγματος που δεν είναι έτοιμο να διαχειριστεί.

Σε κάθε περίπτωση, η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ δεν προαναγγέλλει ανατροπή. Προαναγγέλλει φθορά νοήματος. Δείχνει μια κοινωνία που δεν πιστεύει ότι η πολιτική της μιλά με ειλικρίνεια, αλλά ακόμα δεν είναι έτοιμη να εμπιστευθεί κάτι εντελώς καινούργιο. Αυτό το «ανάμεσα» είναι το πιο επικίνδυνο πολιτικό έδαφος: δεν γεννά επαναστάσεις, γεννά σιωπηρή αποσύνδεση.

Και η σιωπή, ιστορικά, ήταν πάντα πιο απειλητική από την κραυγή.

Τι πραγματικά δείχνει η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ για το «κόμμα Καρυστιανού»

Η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ για το ενδεχόμενο πολιτικό σχήμα της Μαρία Καρυστιανού δεν μετρά ένα κόμμα. Μετρά ένα πολιτικό τραύμα που δεν έχει βρει θεσμική διέξοδο. Και αυτό είναι κρίσιμο.

1. Δεν μετριέται πρόθεση ψήφου – μετριέται ανάγκη εκπροσώπησης

Το πρώτο και πιο σημαντικό εύρημα (όπως το αποτυπώνουν τα ΝΕΑ) δεν είναι το «πόσοι θα ψήφιζαν», αλλά:

• πόσοι θεωρούν θεμιτό ένα κόμμα Καρυστιανού
• πόσοι το ακούνε χωρίς απόρριψη
• πόσοι το αντιμετωπίζουν ως «φωνή αδικημένων», όχι ως πολιτικό σχέδιο

Αυτό σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: το κοινό δεν αναζητά πρόγραμμα, αναζητά ηθική αποκατάσταση.

Αυτό είναι δύναμη, αλλά είναι και παγίδα.

2. Η δεξαμενή δεν είναι ιδεολογική, είναι συναισθηματική

Η δημοσκόπηση δείχνει ότι η απήχηση:

• δεν περιορίζεται σε έναν κομματικό χώρο
• αντλεί κυρίως από:
  • αποστασιοποιημένους ψηφοφόρους
  • πολίτες που δηλώνουν «κανέναν»
  • θυμικό που δεν εμπιστεύεται θεσμούς

Αυτό μεταφράζεται πολιτικά ως εξής:

Το κόμμα Καρυστιανού δεν απειλεί κάποιο κόμμα άμεσα.
Απειλεί τη συνοχή του συστήματος εκπροσώπησης συνολικά.

Γι’ αυτό και αντιμετωπίζεται με νευρικότητα, όχι με αδιαφορία.

3. Το όριο: από το σύμβολο στο κόμμα

Η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ βγάζει και κάτι πιο δύσκολο:

• υψηλή αναγνωρισιμότητα
• υψηλή συναισθηματική αποδοχή
• χαμηλή εμπιστοσύνη κυβερνησιμότητας

Με απλά λόγια:

• ο κόσμος σέβεται τη φιγούρα
• αλλά δεν είναι βέβαιος ότι θέλει να της παραδώσει πολιτική εξουσία

Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο: αν το εγχείρημα δεν μετακινηθεί από το «ηθικό σύμβολο» στο «συλλογικό πολιτικό σχέδιο», θα μείνει κόμμα διαμαρτυρίας με ημερομηνία λήξης.

4. Ποιοι πραγματικά χάνουν αν προχωρήσει

Η δημοσκόπηση δείχνει έμμεσα και κάτι άλλο:

• δεν αιμορραγεί άμεσα η ΝΔ
• ο ΣΥΡΙΖΑ χάνει χώρο ηθικής εκπροσώπησης
• το ΠΑΣΟΚ χάνει μονοπώλιο θεσμικού αντισυστημισμού

Άρα:

• το κόμμα Καρυστιανού δεν είναι «αντιδεξιό» ή «αντι-κάτι»
• είναι αντισυμβατικό ως προς το πώς παράγεται η πολιτική νομιμοποίηση

Και αυτό είναι πολύ πιο επικίνδυνο για το σύστημα.

5. Το κρίσιμο ερώτημα που η δημοσκόπηση ΔΕΝ απαντά

Η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ αφήνει αναπάντητο το πιο σκληρό ερώτημα:

Μπορεί η πολιτική να χτιστεί πάνω στο πένθος χωρίς να το εργαλειοποιήσει;

Αν η απάντηση είναι όχι, το εγχείρημα θα καταρρεύσει ηθικά.
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε μιλάμε για νέα μορφή πολιτικής, και εκεί αλλάζουν όλα.

Πολιτική πρόγνωση

• Βραχυπρόθεσμα: το κόμμα Καρυστιανού λειτουργεί ως καθρέφτης απονομιμοποίησης
• Μεσοπρόθεσμα: ή θα θεσμοποιηθεί ή θα καεί
• Μακροπρόθεσμα: αν αποτύχει, θα αφήσει πίσω του χειρότερο κυνισμό

Η δημοσκόπηση των ΝΕΩΝ δεν δείχνει άνοδο ή πτώση.
Δείχνει μια κοινωνία που ψάχνει δικαιοσύνη έξω από τα κόμματα.

Και αυτό, πολιτικά, είναι πολύ πιο ανησυχητικό από οποιοδήποτε ποσοστό.