Πολιτικές καριέρες πάνω στα ερείπια της κοινής λογικής – Βηματοδότης, Dark Room, Big Mouth 08/01

(Συνδυαστική θεώρηση online στηλών Dark Room, Big Mouth 07/01)

Βρισκόμαστε σε εκείνο το γνώριμο σημείο της ελληνικής περιπέτειας όπου η πραγματικότητα παύει να είναι ένα σύνολο γεγονότων και μετατρέπεται σε μια άσκηση ψυχολογικού θορύβου. Είναι αυτή η στιγμή που το «Dark Room» της πολιτικής μας σκηνής συναντά την υπαρξιακή αγωνία μιας χώρας που αρνείται πεισματικά να ενηλικιωθεί, προτιμώντας την ασφάλεια του θυμού από την ευθύνη της λύσης.

Το πολιτικό σύστημα δεν μοιάζει με μηχανισμό εξουσίας, αλλά με καφενείο επαρχιακού ΚΤΕΛ: όλοι μιλάνε ταυτόχρονα, κανείς δεν ακούει, και στο τέλος κάποιος φεύγει θυμωμένος χωρίς να ξέρει ακριβώς γιατί. Αυτές τις μέρες ζούμε. Και μάλιστα με αυτοπεποίθηση.

Ο Αγροτικός «Αταβισμός»

Την ίδια στιγμή, οι αγρότες παίζουν τον ρόλο του μόνιμου κομπάρσου που ξαφνικά βγαίνει μπροστά στη σκηνή και χαλάει το πλάνο. Μπλόκα, αιτήματα, επιδοτήσεις, “τελευταίες ευκαιρίες”. Το έργο γνωστό. Η διαφορά είναι ότι πλέον κανείς δεν προσποιείται πως πρόκειται για στρατηγικό διάλογο. Είναι μια διαχείριση κόπωσης: ποιος θα κουραστεί πρώτος; Η κυβέρνηση από τις πιέσεις ή οι αγρότες από την αναμονή;

Εδώ το κράτος εμφανίζεται στοργικό αλλά αποφασισμένο. Δίνει, αλλά υπενθυμίζει ότι δίνει. Υπόσχεται, αλλά με όρους. Θέλει να κλείσει το θέμα χωρίς νικητές. Διότι ο χειρότερος εφιάλτης της εξουσίας δεν είναι η διαμαρτυρία, αλλά η διαμαρτυρία που φαίνεται να κερδίζει. Αυτό δημιουργεί προηγούμενο. Και τα προηγούμενα είναι επικίνδυνα πράγματα σε μια χώρα που έχει κακή σχέση με τη μνήμη της.

Τα τρακτέρ στις εθνικές οδούς δεν είναι απλώς ένα διεκδικητικό κίνημα. Είναι η επιστροφή του «συλλογικού ασυνειδήτου» της υπαίθρου που διεκδικεί το δικαίωμα να παραμείνει στην εποχή των επιδοτήσεων, την ίδια στιγμή που ο παγκόσμιος χάρτης αλλάζει με ταχύτητα κβαντικής φυσικής. Η κυβέρνηση τους «χαϊδεύει» με όρους επικοινωνιακού μάρκετινγκ («γούτσου-γούτσου»), αλλά η αλήθεια είναι πιο σκληρή: κανένα επίδομα δεν μπορεί να θεραπεύσει την έλλειψη δομικού οράματος.

Η Μετατροπή του Πένθους σε Κόμμα

Το πιο ανησυχητικό φαινόμενο, ωστόσο, είναι η διολίσθηση της ηθικής αγανάκτησης σε πολιτικό προϊόν. Όταν το πένθος και η δίκαιη οργή, όπως στην περίπτωση των Τεμπών, εργαλειοποιούνται για να χτιστεί ένας νέος λαϊκισμός, τότε η δημοκρατία διολισθαίνει στον συναισθηματικό εκβιασμό. Η άρνηση της λογικής επεξεργασίας και η αντικατάστασή της από την κραυγή είναι το σίγουρο μονοπάτι προς έναν νέο διχασμό. Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι ποτέ η έλλειψη πόρων, αλλά η πλεονάζουσα έλλειψη «νοήματος». Χτίζουμε πολιτικές καριέρες πάνω στα ερείπια της κοινής λογικής και αναρωτιόμαστε γιατί η σκεπή στάζει.

Η υπόθεση Καρυστιανού λειτούργησε σαν καθρέφτης. Όχι γιατί έφερε κάτι καινούργιο, αλλά γιατί αποκάλυψε πόσο ανέτοιμο είναι το σύστημα να διαχειριστεί μια πολιτική που δεν υπακούει στους γνωστούς κανόνες. Όταν ο πόνος μπαίνει στο πολιτικό λεξιλόγιο, οι επαγγελματίες της εξουσίας παθαίνουν αλλεργία. Δεν ξέρουν αν πρέπει να τον σεβαστούν, να τον αγκαλιάσουν ή να τον αποδομήσουν προληπτικά πριν τους ξεφύγει.

Κάπως έτσι βλέπουμε το παράδοξο: από τη μία, κυβερνητικά στελέχη να δηλώνουν ότι «δεν φοβούνται τίποτα», από την άλλη να εξηγούν με επιμονή γιατί αυτό το «τίποτα» δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκτήσει πολιτική υπόσταση. Όταν χρειάζεσαι τόση επιχειρηματολογία για κάτι που υποτίθεται δεν σε απειλεί, μάλλον σε απειλεί.

Η Κυβέρνηση σε ρυθμούς “Slow Motion”

Παρακολουθούμε μια εξουσία που μοιάζει να έχει καταπιεί το «ελιξίριο της αυταρέσκειας». Στο Μαξίμου πίνουν το τσάι τους με την ηρεμία εκείνου που πιστεύει ότι το 41% είναι ένα ισόβιο διαβατήριο για το απυρόβλητο. Όμως, η «ψυχραιμία» που διαφημίζεται στα παραπολιτικά δεν είναι πάντα ένδειξη δύναμης, συχνά είναι η παγωμένη έκφραση κάποιου που βλέπει το τρένο να έρχεται και ελπίζει ότι οι ράγες θα λυγίσουν από σεβασμό στην ιστορία του.

Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι δημοσκοπήσεις παίζουν τον ρόλο του καφέ φίλτρου: τις διαβάζουμε όπως μας βολεύει. Άλλος βλέπει σταθερότητα, άλλος φθορά, άλλος προειδοποίηση. Το ίδιο νούμερο, τρεις αναγνώσεις. Η πολιτική έχει μετατραπεί σε τέχνη ερμηνείας, όχι πραγματικότητας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι το σύστημα φοβάται τον λαϊκισμό. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά τον προκαλεί. Όταν η πολιτική μιλάει μόνο θεσμικά σε μια κοινωνία που βιώνει συναισθηματικά, δημιουργεί κενό. Και τα κενά, στην πολιτική, δεν μένουν ποτέ άδεια. Κάποιος τα γεμίζει.

Δεν ζούμε προεπαναστατικές συνθήκες. Ζούμε όμως προειδοποιητικές. Και η προειδοποίηση δεν έρχεται με κραυγές, αλλά με αντιφάσεις: πανηγυρίζουμε ενώ αμυνόμαστε, δίνουμε ενώ φοβόμαστε, εξηγούμε, ενώ δεν πείθουμε.

Η πολιτική δεν κινδυνεύει από τον πόνο. Κινδυνεύει από την ανικανότητά της να τον ενσωματώσει χωρίς να τον εργαλειοποιήσει ή να τον ακυρώσει. Κινδυνεύει όταν αντιμετωπίζει την κοινωνία σαν πρόβλημα προς διαχείριση αντί για συνομιλητή.

Στο φόντο όλων αυτών, η διοίκηση δίνει τον δικό της ρεσιτάλ αμηχανίας. Επιτροπές που ερευνούν τον εαυτό τους, blackout ευθυνών, αρμοδιότητες που χάνονται σαν αποσκευές σε ανταπόκριση. Δεν πρόκειται για σκάνδαλο. Πρόκειται για κάτι χειρότερο: κανονικότητα. Ένα σύστημα που λειτουργεί με τη λογική «έτσι γίνεται», «πάμε και όπου βγει», μέχρι να μη γίνεται, να μη βγαίνει πια.

Το Διακύβευμα

Η χώρα δεν χρειάζεται άλλους «πιανίστες» της επικοινωνίας ούτε άλλους «λογαριασμούς» που μένουν απλήρωτοι στις πλάτες των επόμενων γενεών. Χρειάζεται μια επώδυνη ειλικρίνεια. Όσο η πολιτική διεξάγεται με όρους “Dark Room” και διαρροών κάτω από το τραπέζι, τόσο ο πολίτης θα νιώθει θεατής σε μια παράσταση όπου το εισιτήριο είναι ακριβό και το σενάριο προδιαγεγραμμένο.

Αν δεν καταφέρουμε να παντρέψουμε την ορθολογική διακυβέρνηση με την κοινωνική ενσυναίσθηση, θα παραμείνουμε εγκλωβισμένοι σε μια αέναη μετάβαση. Και ως γνωστόν, στην Ελλάδα, τίποτα δεν είναι πιο μόνιμο από το προσωρινό. Δεν είναι μακρυά οι σειρήνες των αγορών που θα διακρύνουν τον υφέρποντα λαϊκισμό και την αδυναμία της κυβέρνησης να ανταπεξέλθει πολιτικά, πριν αρχίσει ξανά ο κύκλος του “πως το τρίβουν το πιπέρι” στην πάνω και κάτω πλατεία. Θέλουμε κάτι τέτοιο;

Και κάπου εδώ, το καφενείο του ΚΤΕΛ αρχίζει να γεμίζει ξανά. Οι φωνές ανεβαίνουν, οι καρέκλες τρίζουν. Το ερώτημα δεν είναι ποιος θα φύγει πρώτος. Είναι αν κάποιος θα πληρώσει τελικά τον λογαριασμό. Και όπως πάντα, αυτός μάλλον δεν θα είναι μέσα στην αίθουσα.

Βήμα-Βήμα “ανάγνωση” των τριών στηλών

1) Τι λέει η κάθε στήλη (και με τι εργαλεία το περνάει)

A. Newmoney – Dark Room

Θέματα που σηκώνει

• “Ο λογαριασμός της Μαρίας”: παρουσιάζει το “κόμμα Καρυστιανού” ως φυσικό επακόλουθο του κλίματος/λαϊκισμού που “έστρωσε” η αντιπολίτευση (αναλογίες με 2012–2015).
• Φαραντούρης: αφήγηση “οικειοθελούς αποχώρησης” με σαρκασμό/προσωποποίηση (“ο πιανίστας”), σαν opportunism-arc.
• Αγρότες/μπλόκα: framing “πολύ γούτσου-γούτσου” για το κυβερνητικό πακέτο, αλλά και σαφής γραμμή “να τελειώνει η πλάκα με τα μπλόκα”.
• Παράλληλα ρίχνει και αγορά/τράπεζες/ΟΠΑΠ ως “σήμα” ότι μιλάει σε κοινό που βλέπει πολιτική σαν pipeline στην οικονομία.

Τεχνική γραφής

• “Punchlines + παραδείγματα + κοινωνικό θυμικό”: κάνει πολιτική σαν pop αφήγηση, για να σπρώξει ερμηνεία (όχι απλή είδηση).

B. ToVima.gr – Βηματοδότης

Θέματα που σηκώνει

• Σουρεαλισμός/blackout στο FIR Αθηνών: το κάνει “φάρσα” τύπου ερευνούν τον εαυτό τους (επιτροπή με πρόεδρο τον διοικητή της ΥΠΑ).
• Κόμμα Καρυστιανού: λέει ότι η κυβέρνηση πανηγυρίζει αλλά ταυτόχρονα επιτίθεται, άρα κάτι δεν της κολλάει, άρα υπάρχει άγχος.
• Άδωνις-Βαρουφάκης, “τι πίνουν”: χτίζει σκηνικό υπερβολής/σύγχυσης (κατηγορίες για ναρκωτικά, εισαγγελία, κβαντική φυσική).
• Διπλωματία/Τραμπ–Βενεζουέλα + ευρωπαϊκές υπογραφές: “φοβάται τον Λευκό Οίκο το Μαξίμου” και μπαίνει ερώτημα αν δεν κλήθηκε ή απέφυγε.
• ΠΑΣΟΚικά μικρο-μυστήρια (Φανάρι, συνοδείες, “ρεπορτάζ instagram”) σαν εσωτερικό πολιτικό life-style.

Τεχνική γραφής

• “Σοβαρό θέμα, κωμική αποδόμηση” για να περάσει ότι το σύστημα δυσλειτουργεί και οι αντιφάσεις είναι δομικές, όχι ατύχημα.

C. Powergame – Big Mouth

Θέματα που σηκώνει

• Αγρότες: δείχνει δύο “ισοβαρείς” τάσεις (σκληροί vs όσοι θέλουν συνάντηση με Μητσοτάκη), άρα πάει σε διαχείριση εξόδου κρίσης.
• Καρυστιανού – “κυβερνητική γραμμή”: ξεκάθαρη τοποθέτηση Μαρινάκη (σε Ευαγγελάτο): “ο πόνος δεν πρέπει να γίνει βατήρας πολιτικής ανέλιξης” + “ο πόνος δεν είναι άλλοθι να καταλύσουμε θεσμούς”
• Παρεμπιπτόντως, πετάει και μιντιακές/επιχειρηματικές κινήσεις (Αλαφούζος–ΣΚΑΪ κ.λπ.) σαν “εσωτερικό ραντάρ” της αγοράς.

Τεχνική γραφής

• “Insider voice + τηλεοπτικές αναφορές + ‘οι εγκέφαλοι δεν κατάλαβαν’” → στοχεύει σε κοινό που θέλει γραμμή, όχι γκρίζες ζώνες.

2) Τα κοινά σημεία που κάνουν “κλικ” (και δείχνουν ατζέντα)

Κοινό σημείο #1: Καρυστιανού = πολιτικό προϊόν-κίνδυνος

Και οι τρεις, με διαφορετικό ντεσιμπέλ, την αντιμετωπίζουν ως πολιτικό φαινόμενο που πρέπει να “εξηγηθεί” γρήγορα:

• Newmoney: “έρχεται ο λογαριασμός” του αντισυστημικού κλίματος.
• ToVima: κυβέρνηση “πανηγυρίζει αλλά επιτίθεται” → άρα δεν είναι τόσο άνετη.
• Powergame: κλειδώνει το framing “πόνος ≠ πολιτική άδεια” (θεσμικό ανάχωμα)

Πιθανή ατζέντα πίσω από αυτό: να κοπεί εγκαίρως η “ηθική υπεροχή” του πένθους ως πολιτικό κεφάλαιο και να μη γίνει ο νέος πόλος του αντι-συστήματος.

Κοινό σημείο #2: Αγρότες = κρίση που πρέπει να “κλείσει” χωρίς να νικήσει το μπλόκο

• Newmoney: σχεδόν κλείσιμο ματιού “τέλος η πλάκα με τα μπλόκα”, ενώ αποδομεί και την υπερ-στοργή της κυβέρνησης.
• Powergame: το κάνει διαπραγμάτευση-σκάκι (“δύο τάσεις”, “όροι Μητσοτάκη”, έξοδος προς συνάντηση).

Κοινός στόχος: να φανεί ότι το κράτος δίνει, αλλά δεν εκβιάζεται. (Και να μη γενικευτεί το “κάνε κι εσύ μια απεργία, μπορείς” που ήδη ακουμπά ως κλίμα στο Newmoney).

Κοινό σημείο #3: “Διοίκηση σε mode μπέρδεμα”

• ToVima.gr: blackout/FIR και “επιτροπή που ερευνά τον εαυτό της”.
• Powergame: αντίστοιχο mood με αρμοδιότητες/μπερδέματα (υπαινιγμός δυσλειτουργίας).

Γιατί μπαίνει αυτό: κρατάει ζεστό το αφήγημα “μεταρρυθμίσεις/ικανότητα” ως ζητούμενο, ειδικά όταν το πολιτικό κέντρο νιώθει πίεση από αντι-συστημικά κύματα.

3) Πιθανές “πηγές ενημέρωσης” που φαίνονται από τον τρόπο γραφής

• Κυβερνητικά/Μαξίμου + τηλεοπτικός δίαυλος: Powergame πατάει πάνω σε συγκεκριμένη δημόσια διατύπωση Μαρινάκη (Ευαγγελάτος) και την κάνει “γραμμή”.
• Market + πολιτικό ρεπορτάζ: Newmoney μπλέκει πολιτική με χρηματιστηριακό/τραπεζικό pulse.
• Διπλωματικό/ευρωπαϊκό παρασκήνιο: ToVima.γρ ανοίγει μέτωπο “υπογραφές-Λευκός Οίκος-θέση χώρας”, που συνήθως θέλει πηγές σε ΥΠΕΞ/διπλωματικούς κύκλους ή καλά “ακονισμένο” ρεπορτάζ.

4) Ποιον θέλουν να επηρεάσουν και γιατί (η ουσία)

Ο τρόπος που γράφονται αυτά τα κείμενα (μίξη παραπολιτικών, κουτσομπολιού και «έγκυρης» πληροφόρησης) εξυπηρετεί τρεις στόχους:

1. Το Πολιτικό Προσωπικό: Στέλνουν μηνύματα «πειθαρχίας» σε υπουργούς και βουλευτές (ποιος είναι «ψύχραιμος», ποιος «εκτίθεται»).
2. Το Σκεπτόμενο/Επιχειρηματικό Κοινό: Θέλουν να πείσουν ότι η κατάσταση είναι «υπό έλεγχο» (παρά τα μπλόκα και τα blackouts), ώστε να μην υπάρξει νευρικότητα στην αγορά.
3. Την Κοινή Γνώμη (μέσω του “framing”): Προσπαθούν να «πλαισιώσουν» τις νέες πολιτικές απειλές (Καρυστιανού, αγρότες) ως κάτι το παράλογο, το ακραίο ή το υποκινούμενο, ώστε να αποτρέψουν τη μαζική μετακίνηση ψηφοφόρων.

Οι παραπολιτικές στήλες λειτουργούν ως ο «προθάλαμος» της επίσημης πολιτικής. Χρησιμοποιούν χιούμορ και ειρωνεία για να «μαλακώσουν» τις δύσκολες ειδήσεις και να «δηλητηριάσουν» τους πολιτικούς αντιπάλους πριν αυτοί βγουν στο προσκήνιο, στοχεύοντας κυρίως στη διατήρηση της κυβερνητικής ηγεμονίας.