Η χώρα σε λειτουργία «συμψηφισμού» – Επισκόπηση Τύπου 16/12

Η Ελλάδα μπαίνει σε μια περίοδο όπου τίποτα δεν είναι πια μεμονωμένο. Οι αγρότες στους δρόμους, ο ΟΠΕΚΕΠΕ που μετακομίζει στην ΑΑΔΕ, το στεγαστικό που «σκάει» την τελευταία μέρα του Προϋπολογισμού, τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο που ρυθμίζονται “γενναία αλλά με όρους”. Όλα συνδέονται. Όχι σε επίπεδο επικοινωνίας, σε επίπεδο πολιτικής μηχανικής.

Η κυβέρνηση δεν κυβερνά απλώς. Συμψηφίζει.

Συμψηφίζει κοινωνικές εντάσεις με πακέτα ανακούφισης, θεσμικές εκκρεμότητες με μεταρρυθμίσεις ταχύτητας, πολιτικό κόστος με τεχνοκρατική γλώσσα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι το κάνει. Το πρόβλημα είναι ότι το κάνει σε μια κοινωνία που έχει μάθει πια να διαβάζει πίσω από τις λέξεις.

Οι αγρότες δεν είναι απλώς ένα ακόμα μπλοκάρισμα εθνικών οδών. Είναι η πιο καθαρή έκφραση του χάσματος περιφέρειας-κέντρου. Δεν διαμαρτύρονται μόνο για το κόστος παραγωγής ή τις επιδοτήσεις. Διαμαρτύρονται γιατί νιώθουν ότι το κράτος τους βλέπει πια όχι ως παραγωγούς, αλλά ως μεταβλητές σε ένα σύστημα συμμόρφωσης. Και εδώ ακριβώς έρχεται η ΑΑΔΕ.

Η μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ παρουσιάζεται ως εξυγίανση. Και, σε διοικητικό επίπεδο, πιθανότατα είναι. Αλλά πολιτικά είναι κάτι άλλο: είναι η μετατόπιση της σχέσης κράτους-αγρότη από την έννοια της στήριξης στην έννοια του ελέγχου. Από την πολιτική διαπραγμάτευση στον αυτοματισμό. Από το «σε ακούω» στο «συμψηφίζω».

Αυτό δεν το καταλαβαίνει η κυβέρνηση ως πρόβλημα. Το θεωρεί πλεονέκτημα. Και εδώ κάνει το πρώτο στρατηγικό λάθος: μπερδεύει τη διοικητική αποτελεσματικότητα με τη κοινωνική νομιμοποίηση.

Στο ίδιο μοτίβο κινείται και το στεγαστικό. Ανακοινώνεται ως κοινωνική πολιτική, αλλά χρονίζεται και πλαισιώνεται ως πολιτική αντιστάθμιση. Δεν έρχεται γιατί “ωρίμασε”. Έρχεται γιατί πιέζει το κλίμα. Και αυτό το καταλαβαίνουν όλοι: ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, αγορά. Το ερώτημα δεν είναι αν τα μέτρα έχουν νόημα. Το ερώτημα είναι αν θα παράξουν αποτέλεσμα ή απλώς headline. Γιατί αν η γραφειοκρατία φρενάρει, αν οι τιμές απορροφήσουν τις επιδοτήσεις, τότε το πολιτικό κόστος δεν μηδενίζεται, επιστρέφει πολλαπλασιασμένο.

Το ίδιο ισχύει και για το ελβετικό φράγκο. Η ρύθμιση είναι ουσιαστική. Αλλά το framing είναι επικίνδυνο. Διότι όταν η κοινωνία πιστεύει, σωστά ή λάθος, ότι το κράτος διαπραγματεύεται με όρους τραπεζών και funds, τότε κάθε λύση μοιάζει με συμβιβασμό ισχύος, όχι με αποκατάσταση αδικίας. Και εδώ η κυβέρνηση χάνει το ηθικό πλεονέκτημα που είχε κερδίσει τα προηγούμενα χρόνια.

Στο βάθος όλων αυτών υπάρχει ένα πιο σκοτεινό ρεύμα: η μετατόπιση της πολιτικής σύγκρουσης από το επίπεδο της διακυβέρνησης στο επίπεδο της λογοδοσίας. Όταν επανέρχονται με σοβαρό τρόπο, και όχι περιθωριακά, συζητήσεις για ποινικές ευθύνες υπουργών, για ευρωπαϊκό δίκαιο που “δεν παρακάμπτεται”, για θεσμικά αδιέξοδα τύπου Τεμπών και ΟΠΕΚΕΠΕ, τότε κάτι αλλάζει. Η πολιτική παύει να είναι μόνο αφήγημα. Γίνεται θεσμικό ρίσκο.

Και εδώ είναι το σημείο που μας διαφεύγει: η κυβέρνηση δεν απειλείται άμεσα από την αντιπολίτευση. Απειλείται από τη συσσώρευση μικρών, τεχνοκρατικά ορθών, αλλά πολιτικά ψυχρών επιλογών. Από ένα κράτος που λειτουργεί ως μηχανή, αλλά αδυνατεί να εμπνεύσει ως συλλογικό σχέδιο.

Τι προμηνύεται; Ένα 2026 όπου η κεντρική πολιτική σύγκρουση δεν θα είναι «σταθερότητα ή χάος», αλλά «αποτελεσματικότητα ή δικαιοσύνη». Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο δίλημμα. Γιατί δεν λύνεται με δείκτες, ούτε με dashboards, ούτε με success stories.

Λύνεται μόνο αν η κυβέρνηση θυμηθεί κάτι απλό, αλλά ξεχασμένο: ότι η πολιτική δεν είναι συμψηφισμός λογαριασμών, αλλά επένδυση εμπιστοσύνης. Και η εμπιστοσύνη, όταν χαθεί, δεν επιστρέφει με καμία ΑΑΔΕ.

Βήμα-βήμα αξιολόγηση αποκομμάτων (τι “γράφει” η μέρα)

Η μέρα κουμπώνει πάνω σε ένα τρίγωνο πίεσης: αγροτικά μπλόκα (κλιμάκωση/σύγκρουση με “πραγματική οικονομία”), ΟΠΕΚΕΠΕ → ΑΑΔΕ (μεταρρύθμιση vs καχυποψία-πειθαρχία) και πακέτο “αντιστάθμισης” της κυβέρνησης (στεγαστικό + ελβετικό φράγκο) που ανακοινώνεται πάνω στον Προϋπολογισμό.

Τα αποκόμματα χωρίζονται σε δύο βασικές γραμμές:

• Γραμμή “management/σταθερότητα”: κάνει framing με εργαλεία πολιτικής (στεγαστικό, ρυθμίσεις) και προσπαθεί να μετατρέψει κρίσεις σε “μεταρρυθμιστικό αφήγημα”.
• Γραμμή “θεσμική κρίση/κοινωνική σύγκρουση”: βλέπει αυταρχισμό, συγκάλυψη ή/και θεσμική σήψη (Τέμπη–ΟΠΕΚΕΠΕ) και πάει την κουβέντα από πολιτική διαχείριση σε λογοδοσία.

1) Αγρότες: από “κλαδικό” σε πολιτικό σύμβολο

Η εικόνα που δίνεται είναι κλιμάκωση και ενοποίηση: μπλόκα σε εθνικές οδούς και τελωνεία, αυξημένες ώρες αποκλεισμών, ουρές φορτηγών και συζήτηση ακόμη και για πλήρη αποκλεισμό.
Παράλληλα, η ποινικοποίηση (δίκες/διώξεις, τρακτέρ έξω από δικαστήρια, αίτημα “να σταματήσουν οι διώξεις”) λειτουργεί σαν επιταχυντής θυμού: το μήνυμα γίνεται “δεν μας ακούτε – μας κυνηγάτε”.

Το πιο πολιτικά επικίνδυνο για την κυβέρνηση εδώ είναι ότι το αγροτικό παύει να είναι μόνο αγροτικό: μετατρέπεται σε αφήγημα περιφέρειας vs κράτους-μηχανής. Και αυτό “δένει” με τον φόβο για την ΑΑΔΕ.

2) ΟΠΕΚΕΠΕ → ΑΑΔΕ: μεταρρύθμιση ή μηχανή συμμόρφωσης;

Στη φιλοκυβερνητική ανάγνωση, η μεταφορά στην ΑΑΔΕ παρουσιάζεται ως “εξυγίανση” και πρώτο βήμα για σοβαρή μεταρρύθμιση του πρωτογενούς τομέα.
Στην απέναντι ανάγνωση, η ΑΑΔΕ δεν είναι “ουδέτερη τεχνοκρατία”: είναι φοροεισπρακτικός μηχανισμός. Άρα η μεταφορά χτίζει την πεποίθηση ότι θα ενισχυθούν συμψηφισμοί/παρακρατήσεις και ότι τα ευρωπαϊκά πρόστιμα/παρατυπίες θα ξαναπληρωθούν, άμεσα ή έμμεσα, από τους ίδιους τους αγρότες

Τι μας διαφεύγει εδώ: η κυβέρνηση δεν παίζει μόνο επικοινωνία. Παίζει θεσμική αρχιτεκτονική: μετακινεί το “κόστος λάθους” (σκάνδαλα/πρόστιμα/αστοχίες) προς ένα σύστημα που έχει αυτοματισμούς είσπραξης. Αυτό είναι αποτελεσματικό διοικητικά, αλλά πολιτικά δηλητηριάζει την εμπιστοσύνη.

3) Ελβετικό φράγκο: ανακούφιση, αλλά με μεγάλο πολιτικό ρίσκο framing

Η ρύθμιση που περιγράφεται κινείται σε μετατροπή σε ευρώ και έμμεσο “κούρεμα” μέσω ισοτιμίας, με κλιμάκωση (π.χ. έως ~20% για πολλούς, έως 50% για χαμηλά εισοδήματα, επιτόκια ~2,3%–2,9%) και εκτίμηση ζημιάς τραπεζών ~0,5 δισ. ευρώ.
Αλλά το πιο “κοφτερό” πολιτικό σημείο είναι η κατηγορία ότι η κυβέρνηση “κλείνει το μέτωπο” με τους όρους τραπεζών/servicers/funds.

Αν αυτό επικρατήσει ως αφήγημα, μια ρύθμιση που θα έπρεπε να φέρει κοινωνική αποσυμπίεση μπορεί να μετατραπεί σε μπούμερανγκ “εκλεκτικής δικαιοσύνης”.

4) Στεγαστικό: η “τελευταία μέρα” του Προϋπολογισμού ως πολιτική αντεπίθεση

Στην Καθημερινή το στεγαστικό εμφανίζεται ως έκτακτο πακέτο με επιδότηση ενοικίου/ανακαίνισης και στόχο να βγουν κλειστά ακίνητα στην αγορά, με αναφορά σε 500 εκατ. ευρώ από ΕΣΠΑ για επιδότηση δαπανών ανακαίνισης.

Το ρίσκο: αν δεν “γράψει” γρήγορα σε πραγματικές κατοικίες (γραφειοκρατία, ιδιοκτήτες, κόστος εργασιών), μένει μόνο το headline. Αν “γράψει” χωρίς φίλτρα, μπορεί να γίνει επιδότηση της αύξησης τιμών.

5) Βενιζέλος: μεταφορά της σύγκρουσης από την πολιτική στην ποινική λογοδοσία

Στην Εστία, η συζήτηση πηγαίνει στο πιο εκρηκτικό σημείο: ευθύνη υπουργών για Τέμπη και ΟΠΕΚΕΠΕ, ακόμη και με επίκληση ενωσιακού δικαίου/παράκαμψη του φίλτρου του νόμου περί ευθύνης υπουργών.
Αυτό αλλάζει επίπεδο παιχνιδιού: από “αφήγημα-διαχείριση” σε “ποινικός κίνδυνος-θεσμική κρίση”.

Συνολικό αποτύπωμα πολιτικού κλίματος της ημέρας

Ο τόνος είναι σφιγμένος, συγκρουσιακός, με αίσθηση απονομιμοποίησης: δρόμος (μπλόκα), θεσμοί (ΟΠΕΚΕΠΕ/Τέμπη), καθημερινότητα (στεγαστικό/δάνεια). Η κυβέρνηση επιχειρεί “αντιστάθμιση” με πακέτα πολιτικής, αλλά η αντι-γραμμή προσπαθεί να κλειδώσει το ερμηνευτικό πλαίσιο: “κράτος-μηχανή + σκάνδαλα + καταστολή”.