Οι αγρότες δεν είναι φύλακες γης, αλλά φύλακες της Δημοκρατίας – Επισκόπηση Τύπου 07/12

Κάθε Κυριακή ο Τύπος μοιάζει με έναν μεγάλο καθρέφτη: άλλος τον κοιτά και βλέπει πρόοδο, άλλος αποσύνθεση, κι άλλος απλώς την αντανάκλαση των δικών του επιθυμιών. Όμως αυτή τη φορά ο καθρέφτης ράγισε. Γιατί από τη Μακεδονία μέχρι την Καθημερινή και από το Documento μέχρι το Πρώτο Θέμα, ό,τι κι αν διαβάσεις, ένα πράγμα φωσφορίζει κάτω από τις λέξεις: η χώρα επιστρέφει στην πρώτη ύλη της πολιτικής, στην πάλη για τον έλεγχο του κράτους.

Η φετινή αγροτική κινητοποίηση υπό το πρίσμα αυτού του νέου τύπου πάλης έχει μια διαφορά: επιχειρεί να σπάσει έναν μύθο δεκαετιών. Τον μύθο ότι οι αγρότες είναι «οι φύλακες της γης». Ότι αρκεί να κρατούν τη θέση τους στο χωράφι, κι εμείς στην πόλη θα τους θυμόμαστε με ευγνωμοσύνη κάθε φορά που πέφτει η τιμή της ντομάτας. Η πραγματικότητα του 2025 είναι πιο σκληρή και πιο απαιτητική: ο αγρότης δεν είναι φύλακας, είναι λειτουργός του παραγωγικού μοντέλου. Και όταν το μοντέλο είναι σπασμένο, το πρόβλημα γίνεται πολιτικό, όχι απλώς συνδικαλιστικό. Τα αγροτικά μπλόκα δεν είναι μόνο τρακτέρ, είναι η υλική μορφή μιας γεωγραφίας που επί δεκαετίες επιδοτείται για να επιβιώσει, αλλά δεν προσκαλείται ποτέ σε συζήτηση για το μέλλον της. Η ύπαιθρος, παραζαλισμένη από τις υποσχέσεις και τους αριθμούς που αλλάζουν χέρια σαν χάντρες κομπολογιού, ξαναβρίσκεται στο προσκήνιο. Τα δημοσιεύματα της ημέρας παλεύουν να εξηγήσουν την οργή με όρους «καθυστερήσεων πληρωμών», «ελέγχων του ΟΠΕΚΕΠΕ» ή «δισταγμών της κυβέρνησης». Κι όμως, το βαθύτερο: οι αγρότες ζητούν δικαίωση ύπαρξης σε μια χώρα που τους θυμάται μόνο όταν κλείνουν δρόμους.

Και μέσα σε αυτή τη σκηνή, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ εμφανίζεται ως το τέλειο σύμβολο. Όχι μόνο για τη διαφθορά, αυτή είναι παλιά είδηση. Αλλά για τη χαοτική συνάρθρωση κράτους, μηχανισμών και κομματικών αντανακλαστικών που κανείς δεν μπορεί ή δεν θέλει να ξεμπερδέψει. Είναι σαν να έχει στηθεί ένας μηχανισμός που παράγει ταυτόχρονα το πρόβλημα και τη δικαιολογία του: από τη μία εκατομμύρια σε λάθος χέρια, από την άλλη μια «μεγάλη μεταρρύθμιση» που υπόσχεται να τερματίσει τις παθογένειες παραδίδοντάς τες εντέλει σε ένα πιο συγκεντρωτικό σύστημα. Το κράτος «2030» που προωθείται από φιλοκυβερνητικά μέσα μοιάζει άλλοτε υπόσχεση και άλλοτε προειδοποίηση, μια τεχνοκρατική κάθαρση που κινδυνεύει να γίνει πολιτική υπερσυγκέντρωση.

Αυτό το διπλό βλέμμα: θρίαμβος και παρακμή ταυτόχρονα, διατρέχει ολόκληρο το φάσμα των εφημερίδων. Άλλοι δείχνουν τον Πρωθυπουργό να μιλά στο Λονδίνο για επενδύσεις και ευκαιρίες. Άλλοι βλέπουν στην ίδια εικόνα μια Ελλάδα που απευθύνεται στους ξένους για να πει ότι «η κονόμα εδώ είναι καλή». Η αλήθεια ίσως βρίσκεται κάπου στη μέση: το αφήγημα της ανάπτυξης χρειάζεται πράγματι έναν κόσμο που να το πιστεύει, αλλά για να γίνει πειστικό στο εσωτερικό, πρέπει πρώτα να υπάρξει μια καθαρή εικόνα για το τι είδους κοινωνικό συμβόλαιο θέλουμε.

Η αντιπολίτευση από την πλευρά της μοιάζει σαν να περπατά πάνω σε λεπτό πάγο. Το Documento και η Αυγή καταγγέλλουν, μερικές φορές με δίκαιο βάρος, άλλες με υπερβολή, τη θεσμική οσμή της εποχής. Κι όμως, δεν καταφέρνουν να προτείνουν τον ισοδύναμο θετικό μύθο: αυτόν που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πυξίδα για έναν πολίτη κουρασμένο από σκάνδαλα, φόρους, μπλοκαρίσματα και μια Ευρώπη που τρίζει. Είναι σαν να γράφεται στην αριστερά ένα νέο αφήγημα, αλλά ακόμη ψάχνει το συντακτικό του.

Στο βάθος όλων αυτών υπάρχει η εξωτερική πίεση: Τουρκία, Μεσόγειος, πόλεμος, ρευστότητα διεθνών συμμαχιών. Οι εφημερίδες μιλούν γι’ αυτά σαν σκηνές σε μια ταινία που κανείς δεν έχει δει από την αρχή. Οι εντάσεις γίνονται πρωτοσέλιδα όχι γιατί είναι καινούριες, αλλά γιατί ο εσωτερικός πολιτικός θόρυβος κάνει το εξωτερικό περιβάλλον να ακούγεται πιο απειλητικό. Είναι εύκολο να βλέπεις φαντάσματα όταν έχεις χάσει τον σταθερό βηματισμό σου.

Το κυριακάτικο συμπέρασμα είναι ωμό: η χώρα βρίσκεται σε μια στιγμή όπου το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «ποιος έχει δίκιο» αλλά «ποιος μπορεί να δώσει νόημα». Μπροστά μας δεν έχουμε μόνο μια διαχείριση κρίσεων, έχουμε μια κρίση νοήματος. Οι εφημερίδες την περιγράφουν από διαφορετικές πλευρές, αλλά το μοτίβο μένει κοινό: αν δεν υπάρξει ένα νέο πλαίσιο, μια νέα αφήγηση που να δίνει συνοχή στην εμπειρία των πολιτών, τότε κάθε μεταρρύθμιση θα μοιάζει με μισή απόπειρα, κάθε σκάνδαλο με προαναγγελθέν ατύχημα, και κάθε «success story» με διαφημιστικό σποτ.

Σε τέτοιες εποχές, το στοίχημα δεν είναι να επιλέξεις μεταξύ ελπίδας ή απαισιοδοξίας. Είναι να αντέξεις να κοιτάξεις τον καθρέφτη χωρίς να φοβηθείς τι θα δεις. Και να μπορείς, έστω με τρεμάμενο χέρι, να χαράξεις πάνω του μια νέα γραμμή προσανατολισμού. Γιατί μια χώρα που κοιτά τον εαυτό της μόνο μέσα από τις ρωγμές, κάποια στιγμή θα ξεχάσει ότι το γυαλί μπορεί και να ενώνει, όχι μόνο να σπάει.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (07 Δεκεμβρίου 2025)

Κεντρική εικόνα: η Κυριακή είναι «μπαρούτι». Οι αγρότες, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, ο ανασχηματισμός και το «κράτος 2030» γίνονται ο καμβάς πάνω στον οποίο κάθε εφημερίδα ζωγραφίζει τη δική της εκδοχή για το ποιος ελέγχει το κράτος και για λογαριασμό ποίου.

1. Αγροτικά μπλόκα: από κοινωνική διαμαρτυρία σε stress test της κυβέρνησης

• Μακεδονία Κυριακής: «Γόρδιος δεσμός τα μπλόκα των αγροτών» με φωτογραφία ουράς φορτηγών σε αυτοκινητόδρομο, προειδοποίηση ότι «απειλούν να πνίξουν τις γιορτές». Το framing είναι οικονομικό-κοινωνικό: κίνδυνος για αγορά, κίνηση, περιφέρεια.
• Καθημερινή: πάει στη ρίζα: «Πού πήγαν 180 δισ. επιδοτήσεων, γιατί συρρικνώνεται ο αγροτικός τομέας παρά τις ενισχύσεις», συν αυτοψία στο μπλόκο της Νίκαιας και τις παρενέργειες στην αγορά της Λάρισας. Δεν στήνει απλώς δράμα, αλλά καταγγέλλει διαχρονική πολιτική αποτυχία και συνδέει την «κατάρρευση» του ΟΠΕΚΕΠΕ με το τωρινό ξέσπασμα.
• Ο Λόγος / περιφερειακά φύλλα δίνουν έμφαση στο ότι «έρχονται νέες δράσεις των αγροτών καθώς σκληραίνουν τη στάση τους», άρα διαβάζουν κλιμάκωση.
• Real News βάζει καθαρά κυβερνητικό κάδρο: «Εκτόνωση μόνο με διάλογο και πληρωμές»,παρουσιάζει στρατηγική Μαξίμου με χρονοδιάγραμμα εξόφλησης υποχρεώσεων έως τέλος του έτους.
• Αυγή: «Δεν κάνουν πίσω οι αγρότες», δείχνει τα μπλόκα ως κοινωνική σύγκρουση και όχι απλώς οικονομική διαμαρτυρία, συνδέοντάς τα με ευρύτερη κριτική στο παραγωγικό μοντέλο και στην κυβερνητική πολιτική.

Πολιτικό νόημα:
Όλο το φάσμα συμφωνεί ότι το αγροτικό είναι το πρώτο μεγάλο τεστ αντοχής της κυβέρνησης μετά τις ευρωεκλογές. Η κεντρώα/φιλοκυβερνητική αφήγηση (Καθημερινή, Real) ψάχνει λύση μέσω “ορθολογισμού” και πληρωμών,αναγνωρίζοντας αστοχίες αλλά προτάσσοντας σταθερότητα. Η αντιπολίτευση (Αυγή, Documento, Kontra) βλέπει ευκαιρία για ρήξη με το αφήγημα του success story. Η επαρχιακή Μακεδονία δείχνει το άγχος της τοπικής κοινωνίας που γίνεται όμηρος ανάμεσα σε αγρότες και κράτος.

2. ΟΠΕΚΕΠΕ, διαφθορά και «κράτος 2030»: ποιος ελέγχει το ταμείο

• Κυριακάτικη Δημοκρατία ανοίγει με «όργιο απευθείας συμβάσεων, 4,6 δισ. σε ένα έτος», στηριγμένη σε έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου: 12.856 συμβάσεις, παρακάμψεις διαγωνισμών, «λάθη, διπλοκαταχωρίσεις» και καταργημένες διαδικασίες.
• Documento χτίζει βαρύ κατηγορητήριο: «Εκατομμύρια σε καταδικασμένο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ», «Εμπλεκόμενοι στο σκάνδαλο μοιράζουν και τώρα τις επιδοτήσεις», «Πρωταθλήτρια η Ελλάδα στην παιδική φτώχεια» και «Αφάντα; 28 εκατ. στον Δήμο Φυλής». Το μήνυμα: το σύστημα είναι δομικά διεφθαρμένο και ταξικά μεροληπτικό.
• Kontra News: «Ανασχηματισμός επιβίωσης για Μητσοτάκη – καταλύτης η νέα δικογραφία για ΟΠΕΚΕΠΕ». Δηλαδή, το σκάνδαλο δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και πολιτικό όπλο.
• Ελεύθερος Τύπος Κυριακής απαντά με «Επιχείρηση κράτος 2030»: συνταγματική αναθεώρηση (άρθρο 86, 94, 16), άρση μονιμότητας, αξιολόγηση ΔΥ, ιδιωτικά ΑΕΙ, μεταφορά πολεοδομιών και ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, «βραχιολάκι» και εφημερίες στο ΕΣΥ. Η γραμμή: το πρόβλημα είναι το «βαθύ κράτος» που η κυβέρνηση θεραπεύει με θεσμικό shock.
• Καθημερινή Οικονομική μιλά για «το μεγαλύτερο σκάνδαλο» και «ρυθμίσεις ραμμένες στα μέτρα των…», άρα κριτικάρει πρακτικές χωρίς να γκρεμίζει το συνολικό κυβερνητικό αφήγημα.

Υποκείμενα & κίνητρα:
Η δεξιά αντιπολίτευση (Δημοκρατία, Kontra) και η αριστερή (Documento, Αυγή) ανταγωνίζονται ποιος θα ηγεμονεύσει στην οργή για την διαφθορά. Η κυβέρνηση, μέσω Ελεύθερου Τύπου και εν μέρει Καθημερινής, μεταφράζει το σκάνδαλο σε άλλοθι για ένα μεγάλο θεσμικό rebranding («κράτος 2030»). Εδώ παίζεται το πραγματικό παιχνίδι ισχύος: θα καταγραφεί στην κοινή γνώμη ως κάθαρση ή ως επιχείρηση συγκέντρωσης εξουσίας στο Μαξίμου;

3. Πολιτικό σκηνικό: Μητσοτάκης, ανασχηματισμός, Τσίπρας «ρεμπράντ»

• Πρώτο Θέμα και Βήμα επενδύουν στη γραμμή «ανάπτυξη-επενδύσεις-Eurogroup»: νέες επενδύσεις 2 δισ. στο RRF, επεκτάσεις στο Ελληνικό, Fourlis, «Eurogroup Airlines», νέο ευρωπαϊκό μοντέλο. Η εικόνα: ο Μητσοτάκης ως manager της ευημερίας.
• Documento αντιστρέφει το πλάνο: «Μητσοτάκης: ελάτε Ελλάδα, στη χώρα της… κονόμας», ειρωνευόμενο την παρουσίαση του “success story” στο Λονδίνο, αμφισβητώντας την αύξηση 22% του καθαρού εισοδήματος μέσα σε ακρίβεια και φτώχεια.
• Ελεύθερος Τύπος παρουσιάζει το «κράτος 2030» ως προσωπικό σχέδιο Μητσοτάκη με ορίζοντα συνταγματικής θητείας και αναθεώρησης – μια απόπειρα να επανεκκινήσει την ατζέντα πέρα από σκάνδαλα.
• Kontra και Το Παρόν μιλούν για «ανασχηματισμό επιβίωσης» και αποτυχημένα πειράματα τύπου Snappi, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η φθορά είναι πιο βαθιά.
• Αυγή ασχολείται με την αντιπολίτευση: «Στόχος η ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου», «Ο διμέτωπος του Ανδρουλάκη», «Τα μηνύματα του ριμπράντεντ Τσίπρα». Δηλαδή, ο πόλεμος ηγεμονίας στο κέντρο–αριστερά είναι ανοιχτός, με φόντο την παρουσίαση της «Ιθάκης» που ήδη έχουν σχολιάσει άλλα μέσα τις προηγούμενες μέρες.

Συμπέρασμα:
Ο κυριακάτικος Τύπος δείχνει μια κυβέρνηση που προσπαθεί να αλλάξει σελίδα με θεσμικό αφήγημα και επενδυτική αισιοδοξία, ενώ γύρω της συσσωρεύονται αφηγήματα φθοράς (ΟΠΕΚΕΠΕ, ανάγκη ανασχηματισμού) και μια αντιπολίτευση που ακόμη στήνει σκηνικό νέου δικομματισμού αλλά δεν έχει καταλήξει σε κεντρική πρόταση.

4. Κοινωνικό κράτος & υγεία: από ΤΕΠ Λαμίας μέχρι παιδική φτώχεια

• Μπαμ της Κυριακής καταγγέλλει ότι «αποθηκεύουν ανθρώπους στα Επείγοντα του νοσοκομείου Λαμίας μέχρι να καταλήξουν», με διπλή ΕΔΕ για θάνατο 56χρονου.
• Documento βάζει παιδική φτώχεια και φιάσκο «50.000 θέσεων χωρίς ασφάλιση» στο ίδιο πλαίσιο κοινωνικής ανασφάλειας.
• Real αναδεικνύει οικονομίες των χωρών του Νότου, πιέσεις στις κοινωνίες, ενώ φιλοξενεί και συνεντεύξεις κυβερνητικών και αντιπολιτευόμενων στελεχών (Παπαθανάσης, Μάντζος).

Εδώ βλέπουμε κενό στρατηγικής: οι περισσότερες εφημερίδες καταγράφουν περιστατικά – φτώχεια, ΕΣΥ, εργασιακή ανασφάλεια – αλλά καμία δεν πάει σε σοβαρή συζήτηση για το πώς ανασχεδιάζεται το κοινωνικό κράτος σε περίοδο πληθωρισμού και δημοσιονομικών κανόνων.

5. Εξωτερική πολιτική & γεωπολιτική: πίεση σε πολλά μέτωπα

• Κυριακάτικη Δημοκρατία: καταγγέλλει ότι «η Τουρκία ακυρώνει το FIR Αθηνών ανατολικά της Ρόδου», παρουσιάζοντας εικόνα ελληνικής αδράνειας και τουρκικής κλιμάκωσης.
• Το Παρόν μιλά για όσους «σπρώχνουν σε διαμεσολάβηση των ‘εκπαιδευόμενων μάγων’ του Τραμπ στα ελληνοτουρκικά».
• Real έχει «Φτιάχνουν κλίμα κατά της Ελλάδας» και μεγάλο κομμάτι για τον «πόλεμο των drones».
• Αυγή δουλεύει σε τρία επίπεδα: «Ευρώπη vs Ρωσία – πόλεμος λέξεων ή πόλεμος…», κείμενο για ΑΟΖ, εξορύξεις και Αιγαίο, και ανάλυση για το πώς big tech καταπίνουν το Χόλιγουντ ως κομμάτι του νέου παγκόσμιου συσχετισμού.
• Εστία γράφει για «γεωπολιτικό κίνδυνο που αυξάνεται» και συνδέει Ανατολική Μεσόγειο, ενέργεια και επενδύσεις σε υποδομές, όπως σιδηρόδρομοι υψηλών ταχυτήτων.

Ο αναγνώστης βομβαρδίζεται με σήματα κινδύνου, αλλά λείπει ένα συνεκτικό αφήγημα για το πού θέλει να τοποθετηθεί η χώρα στη νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική – κάθε μέσο τραβά ένα κομμάτι (ΝΑΤΟ, ΗΠΑ, Τουρκία, Ρωσία) προς τη δική του ιδεολογική προτίμηση.

6. Τι μας διαφεύγει: τι προμηνύεται

Τι λείπει από το σημερινό παζλ

1. Συνεκτικό παραγωγικό σχέδιο για την ύπαιθρο
   Όλοι μιλούν για επιδοτήσεις, μπλόκα, ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά σχεδόν κανείς δεν περιγράφει πώς θα μοιάζει ο αγροτικός τομέας το 2030: ποια προϊόντα, ποια αλυσίδα αξίας, ποια δημογραφία. Η συζήτηση παραμένει στο δίπολο «πληρωμές vs οργή».
2. Θεσμικές δικλίδες στο “κράτος 2030”
   Ο Ελεύθερος Τύπος παρουσιάζει εντυπωσιακό σχέδιο συνταγματικών αλλαγών, όμως ο Τύπος συνολικά δεν ανοίγει σοβαρά τη συζήτηση για checks & balances: ποιος θα ελέγχει την υπερσυγκέντρωση εξουσίας στο κέντρο, τι σημαίνει άρση μονιμότητας χωρίς θεσμικές εγγυήσεις, πώς θα αποτραπεί η κομματικοποίηση της Δικαιοσύνης.
3. Η σύγκρουση για την ηγεμονία στον προοδευτικό χώρο
   Βλέπουμε scattered κομμάτια: «διμέτωπος Ανδρουλάκη», «ανασύνθεση προοδευτικού χώρου», «ριμπράντεντ Τσίπρας», αλλά η πραγματική στρατηγική μάχη (κέντρο–αριστερά, αυτοδιοίκηση, συνδικάτα) μένει υπόγεια.
4. Σχέδιο για ΕΣΥ και κοινωνικό κράτος
   Μπαμ και Documento δίνουν σκληρές εικόνες, αλλά ο υπόλοιπος Τύπος τις αντιμετωπίζει αποσπασματικά. Δεν εμφανίζεται κάποιος να προτείνει σοβαρό, κοστολογημένο, διακομματικό πλάνο για Υγεία, Πρόνοια, φτώχεια.

Τι προμηνύεται πολιτικά

• Κύμα θεσμικών συγκρούσεων: το project «κράτος 2030» οδηγεί νομοτελειακά σε μετωπική σύγκρουση με συνδικάτα ΔΥ, πανεπιστημιακή κοινότητα και αντιπολίτευση (ιδιωτικά ΑΕΙ, άρθρο 86, μονιμότητα). Αν προχωρήσει, θα γίνει το νέο κεντρικό μέτωπο.
• Ανασχηματισμός ως βαλβίδα ασφαλείας: Kontra, Παρόν, Documento και Δημοκρατία πιέζουν επικοινωνιακά προς αυτή την κατεύθυνση, δένοντας τον με ΟΠΕΚΕΠΕ και σκάνδαλα. Αυτό αυξάνει το πολιτικό κόστος οποιασδήποτε καθυστέρησης.
• Αγροτικό ως πρώτο «μέτωπο δρόμου»: αν η κυβέρνηση καταφέρει να κλείσει το θέμα με πληρωμές και έναν οδικό χάρτη για τις επιδοτήσεις, κερδίζει χρόνο. Αν όχι, τα μπλόκα γίνονται πρόβα για ευρύτερη κοινωνική κινητοποίηση (δασκάλους, γιατρούς, ΟΤΑ).
• Ευρωπαϊκή διάσταση σκανδάλων (Μογκερίνι, «1 στους 4 ευρωβουλευτές εμπλέκεται»): τροφοδοτεί αντισυστημική διάθεση απέναντι όχι μόνο στην ελληνική αλλά και στην ευρωπαϊκή ελίτ. Αυτό μπορεί να ευνοήσει δυνάμεις που παίζουν με αντι-ΕΕ ρητορική, σε δεξιά και αριστερά.

Συνολικό αποτύπωμα κλίματος

• Τόνος: βαρύς, επιθετικός, μείγμα καταγγελίας (διαφθορά, ΕΣΥ, ΕΕ) και success story (επενδύσεις, Eurogroup, κράτος 2030).
• Κυρίαρχη θεματική: ποιος ελέγχει το κράτος και τα λεφτά – από τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τις επιδοτήσεις, μέχρι τις συνταγματικές αλλαγές και τα funds του Λονδίνου.
• Γραμμή κυβέρνησης: σταθερότητα, ανάπτυξη, θεσμική αναθεώρηση, επενδυτική εικόνα στο εξωτερικό.
• Γραμμή αντιπολίτευσης: διαφθορά, κοινωνική ανασφάλεια, αποσάθρωση επαρχίας, κίνδυνος θεσμικής εκτροπής.
• Διακύβευμα: αν ο δημόσιος διάλογος θα μείνει στο επίπεδο «σκάνδαλα vs success story» ή αν θα περάσει σε ουσιαστική συζήτηση για παραγωγικό μοντέλο, κοινωνικό κράτος και θέση της Ελλάδας σε μια Ευρώπη που τρίζει.

Με απλά λόγια: ο κυριακάτικος Τύπος δείχνει μια χώρα που δεν έχει χάσει μόνο τον δρόμο της υπαίθρου, αλλά και το νήμα της στρατηγικής της. Και αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό ρίσκο των επόμενων μηνών.