Ανάπτυξη χωρίς αύξηση εισοδήματος – Επισκόπηση Τύπου 06/12

Πολιτική Θεώρηση

Κάποιες ημέρες η δημόσια ζωή της χώρας θυμίζει παλιό μηχανισμό προβολής: αλλάζουν τα καρέ, όχι όμως και η ταινία. Η σημερινή ειδησεογραφία, ένα μωσαϊκό από γεωπολιτικές αγωνίες, οικονομικές εντάσεις και εσωτερικές αναμετρήσεις, αναδύει τη γνώριμη αίσθηση μιας κοινωνίας που δεν ξέρει αν πρέπει να φοβηθεί ή να ελπίσει. Κάπου ανάμεσα στους τίτλους, τους ψιθύρους και τις υποδόριες διαρροές, η Ελλάδα ψάχνει ξανά τον πραγματικό της εαυτό, κι αυτό είναι ίσως το μόνο γνήσιο δράμα της εποχής.

Στο μέτωπο της εξωτερικής πολιτικής, η χώρα μοιάζει να πατάει πάνω στην αγωνία του άλλου: της Ουάσιγκτον, της Άγκυρας, των Βρυξελλών. Το αφήγημα περί «στρατηγικής αναβάθμισης» ανακυκλώνεται με τη βεβαιότητα ανθρώπων που έχουν πειστεί πως η Ιστορία λειτουργεί με κουπόνια: δίνεις υποστήριξη, παίρνεις σταθερότητα. Η πραγματικότητα, όμως, δεν υπακούει σε τέτοιες λογιστικές. Οι ΗΠΑ κοιτούν τη δική τους σκακιέρα, η Τουρκία διεκδικεί ρόλο περιφερειακού δεσμοφύλακα και η Ευρώπη σέρνει τα βήματά της στη σκιά μιας ταυτότητας που καταρρέει πιο γρήγορα από όσο μπορεί να ανανεωθεί. Η Ελλάδα, σε αυτό το πλαίσιο, συχνά μοιάζει να κάνει τον ηθοποιό που περιμένει την ατάκα κάποιου άλλου για να συνεχίσει.

Στην οικονομία, η χώρα ταλαντεύεται σε έναν παράξενο δυϊσμό: τα μακροοικονομικά λένε «μπράβο», τα πορτοφόλια λένε «αρκετά». Η ανάπτυξη στο 2% δεν είναι καταστροφή, αλλά ούτε και επιτυχία που αλλάζει ζωές. Η επίμονη ακρίβεια, η μειωμένη κατανάλωση, οι καμπάνες για επενδύσεις που παγώνουν δείχνουν μια κοινωνία που ζει σε συνεχή σύσπαση. Οι συνταξιούχοι διαβάζουν για επιδόματα που έρχονται και λογαριασμούς που δεν κλείνουν, οι εργαζόμενοι ακούν για ρεκόρ τουρισμού και βλέπουν την τσέπη τους να μένει στάσιμη. Το κράτος υπόσχεται ότι «θα πέσουν έξι δισεκατομμύρια μέχρι τα Χριστούγεννα», σαν να ήταν τα χρήματα μαγικό φίλτρο που θα γιατρέψει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την απουσία εμπιστοσύνης.

Και μέσα σε όλα αυτά, η πολιτική σκηνή επιστρέφει στις γνώριμες παλινδρομήσεις της. Ο Τσίπρας σε replay, ένα έργο που έχει παιχτεί πολλές φορές, με τον ίδιο ηθοποιό να φωνάζει τα ίδια λόγια, ενώ το κοινό έχει αρχίσει να κοιτάει το ρολόι. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί διμέτωπο, σαν δρομέας που θέλει να τρέξει σε δύο διαδρομές ταυτόχρονα, με φιλοδοξία, αλλά και με το άγχος ότι η ιστορία δεν περιμένει κανέναν. Η ΝΔ από την άλλη, παίζει το παιχνίδι της σταθερότητας προς τα έξω, ενώ στο παρασκήνιο οι φιλοδοξίες για την εποχή «μετά» ωριμάζουν γνώριμα, σχεδόν τελετουργικά: δεν χρειάζεται καν να ειπωθούν για να καταλάβει κανείς πως υπάρχουν.

Το κράτος, κουρασμένο και γραφειοκρατικά εξαντλημένο, εμφανίζεται συνεχώς στα ρεπορτάζ ως ένας οργανισμός που προσπαθεί να λειτουργήσει σε ημιφωτισμένα δωμάτια. Τα 6.000 ιατρικά λάθη τον χρόνο, οι πλημμύρες που επαναλαμβάνονται σαν ανεπιθύμητο μοτίβο, η εγκληματικότητα, η ανασφάλεια στα ΜΜΜ, όλα δείχνουν μια χώρα που ακόμη διαπραγματεύεται με το παρελθόν της αν θα μπει επιτέλους στον 21ο αιώνα. Ο πολίτης έχει κουραστεί να ακούει για ψηφιακές μεταρρυθμίσεις, όταν οι βασικές δημόσιες λειτουργίες μοιάζουν με δοκιμαστικά επεισόδια μιας σειράς που δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί.

Αν κάτι ενώνει όλες τις εφημερίδες, από τις πιο σοβαρές έως τις πιο κραυγαλέες, είναι η αίσθηση ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια παρατεταμένη αναμονή. Όχι για εκλογές, για αυτές είμαστε μονίμως έτοιμοι, αλλά για μια νέα αφήγηση που θα πείσει τον πολίτη πως αξίζει να προσπαθήσει ξανά. Το πολιτικό σύστημα λειτουργεί συχνά σαν μηχανή παραγωγής μικρών εντυπώσεων, όχι σαν φορέας προσανατολισμού. Γι’ αυτό και οι εφημερίδες, ξανά σήμερα, δεν περιγράφουν απλώς γεγονότα: περιγράφουν το κενό ανάμεσά τους.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι ποιος θα κερδίσει τον διμέτωπο, ποιος θα είναι ο επόμενος ισχυρός υπουργός ή πόσο θα αγγίξει η ανάπτυξη το 2025. Το αληθινό ερώτημα είναι αν η χώρα μπορεί να πάψει να καθρεφτίζεται μόνο στον φόβο και να χρησιμοποιήσει τη λογική, την αυτοκριτική και την ωριμότητά της για να βρει έναν νέο προσανατολισμό. Γιατί η σταθερότητα δεν είναι απλώς πολιτική επιτυχία, είναι ψυχική κατάσταση ενός λαού που νιώθει ότι το μέλλον του δεν είναι πια προϊόν τύχης ή ξένων αποφάσεων, αλλά δική του επιλογή.

Αυτό μας λείπει σήμερα. Κι αυτό, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, φαίνεται σε κάθε πρωτοσέλιδο.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (06 Δεκεμβρίου 2025)

Το σημερινό τοπίο του Τύπου μοιάζει με παζλ όπου η ίδια εικόνα, Ελλάδα σε μεταιχμιακή φάση, στήνεται με εντελώς διαφορετικά χρώματα ανάλογα με τη γραμμή κάθε εφημερίδας.

1. Γεωπολιτική σκακιέρα: «Έρχονται οι Αμερικάνοι;»

Στα Νέα ο Πρετεντέρης, με αφορμή τις δηλώσεις του πρέσβη Μπάρακ ότι η Τουρκία πλησιάζει στην επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35 και τη «μεγάλη στρατηγική» του Τραμπ, ξανανοίγει το ερώτημα αν η Ουάσιγκτον μπορεί όντως να παίξει ρόλο «κονιάματος» ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα. Η απάντηση είναι μάλλον σκεπτική: η εποχή που η Ελλάδα περίμενε τον εκάστοτε Κάρτερ «να λύσει το Κυπριακό» παρουσιάζεται ως σαφώς παρωχημένη.

Η Ναυτεμπορική αναδεικνύει ευρύτερα το «δόγμα Τραμπ για τη γηραιά ήπειρο» και τονίζει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζεται πια ως προβληματικός εταίρος, όχι ως στρατηγική προτεραιότητα. Παράλληλα, άρθρα για τη ζωτική σημασία της Βόρειας Ελλάδας για τις ΗΠΑ, τις αμερικανικές πιέσεις στην ενεργειακή πολιτική της Κομισιόν και τις συμφωνίες Πούτιν-Μόντι, δείχνουν ότι η Ανατολική Μεσόγειος και η ενέργεια είναι το πραγματικό πεδίο σύγκρουσης.

Η Εστία βάζει πιο ωμά το θέμα: προαναγγελία πώλησης F-35 στην Τουρκία και δηλώσεις Μητσοτάκη στο συνεδριο του Βήματος, ότι «αν βρούμε φυσικό αέριο, αλλάζουν τα πάντα». Εδώ το συναίσθημα είναι ανησυχία: η Ελλάδα παρουσιάζεται ως χώρα που πρέπει να προλάβει να κλειδώσει ρόλο πριν κριθούν οριστικά οι ισορροπίες.

Πολιτικό βάρος:

• Εμπεδώνεται ότι η επόμενη φάση των ελληνοτουρκικών θα παιχτεί με φόντο την αμερικανική στρατηγική και την προεδρία Τραμπ, όχι σε ευρωπαϊκό αυτόματο πιλότο.
• Υπονοείται ότι η κυβέρνηση επενδύει πολύ στον ρόλο «σταθερού συμμάχου», με ρίσκο να βρεθεί εκτεθειμένη αν η Ουάσιγκτον αλλάξει γραμμή.

Τι προμηνύεται: αύξηση διπλωματικής κινητικότητας (λιμάνια, Β. Ελλάδα, Ελευσίνα) και πιο έντονη αντιπολίτευση στο αφήγημα «στρατηγικής αναβάθμισης» όταν γίνουν ορατά τα ανταλλάγματα που ζητούν οι ΗΠΑ.

2. Οικονομία: ανάπτυξη 2%, χαμηλές προσδοκίες, υψηλή κόπωση

Η Εστία μιλά για «πονοκέφαλο» από το 2% αύξηση του ΑΕΠ στο γ’ τρίμηνο και ξεψαχνίζει τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ: μέση επίδοση 2% στο εννιάμηνο, όταν ο στόχος για το 2025 είναι 2,2%, άρα το δ’ τρίμηνο πρέπει να τρέξει κοντά στο 3% για να βγει ο λογαριασμός.

Η Καθημερινή κινείται πιο τεχνοκρατικά, «Πώς πάει η οικονομία», «Ανάπτυξη 2% στο τρίτο τρίμηνο», «Πληρωμές άνω των 6 δισ. μέχρι τα Χριστούγεννα», τονίζοντας ανθεκτικότητα αλλά και φρένο σε επενδύσεις και ακίνητα. Η Ναυτεμπορική προσθέτει καμπανάκια: μείωση ξένων επενδύσεων σε ακίνητα, μαύρο χρήμα άνω των 4 δισ., επιχείρηση ΑΑΔΕ–ΔΕΔΔΗΕ για εντοπισμό ρευματοκλοπών, καθώς και απογοήτευση της αγοράς από την Black Friday.

Στο κοινωνικό υπόβαθρο, το ένθετο 60+ Εφημερίδα Συνταξιούχων είναι ένα μικρό πολιτικό θερμόμετρο: αυξήσεις ορίων ηλικίας, εργαζόμενοι συνταξιούχοι, επιδόματα, επιστροφές ενοικίου, πληρωμές πριν τις γιορτές. Το βασικό συναίσθημα είναι ανησυχία για το αν «βγαίνει ο μήνας», όχι για τους δείκτες του ΑΕΠ.

Συναίσθημα κοινού: μείγμα συγκρατημένης αισιοδοξίας και βαθιάς κόπωσης. Ο «καλός μαθητής της Ευρωζώνης» στα macro δεν μεταφράζεται σε αίσθηση ευμάρειας στα micro.

Πιθανές συνέπειες:

• πολιτικός χώρος για αντιπολίτευση να χτυπήσει στην ακρίβεια και την «ανάπτυξη χωρίς αύξηση εισοδήματος»,
• πίεση σε κυβέρνηση να στηρίξει στοχευμένα συνταξιούχους και εργαζόμενους χαμηλού εισοδήματος πριν αρχίσουν να φαίνονται δημοσκοπικές φθορές.

3. Εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι: Τσίπρας σε replay, ΠΑΣΟΚ σε διμέτωπο, ΝΔ σε προεκλογικό mode

Τα Νέα γράφουν «Τσίπρας σε replay», υπονοώντας ότι η περιοδεία-παρουσίαση της «Ιθάκης» είναι επανάληψη παλιού έργου και όχι νέο πολιτικό κεφάλαιο. Η Καθημερινή μιλά για «μπάχαλο Τσίπρα στην πολυκατοικία» και για «σκληρή απάντηση από τον Εξώστη», δηλαδή από το εκσυγχρονιστικό, κεντρώο κομμάτι της παράταξης.

Η Βραδυνή βλέπει «Το κόμμα Τσίπρα φέρνει γαλάζια στελέχη» και το ΠΑΣΟΚ «να ανοίγει διμέτωπο» απέναντι σε ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, προσπαθώντας να πλασαριστεί ως σοβαρός πόλος εξουσίας. Παράλληλα, Παραπολιτικά και Παρασκήνιο καταγράφουν:

• ισχυρή υποψηφιότητα Πιερρακάκη,
• «μάχη των Αθηνών»,
• γενικούς γραμματείς που «ετοιμάζονται για κάλπες»,
• την Καρυστιάνου να λανσάρει «κίνημα πολιτών».

Στη ΝΔ, οι ίδιες εφημερίδες, φιλικές ως επί το πλείστον, δείχνουν μια ήπια αλλά υπαρκτή συζήτηση διαδοχής/επόμενης μέρας πίσω από τον θρίαμβο: Πιερρακάκης, Πιερρακάκης, Πιερρακάκης, το όνομα επαναλαμβάνεται ύποπτα συχνά.

Συναίσθημα:

• Για τον ΣΥΡΙΖΑ: ειρωνεία και κούραση, «ο Τσίπρας ξαναζεσταίνει το ίδιο σενάριο».
• Για το ΠΑΣΟΚ: ελαφρά αναθέρμανση ενδιαφέροντος, αλλά με ερωτηματικό αν αντέχει σε διμέτωπο.
• Για τη ΝΔ: σταθερότητα στην κορυφή, αλλά έντονο παρασκήνιο για την επόμενη πίστα.

Τι προμηνύεται: παρατεταμένη προεκλογική βολή για τις εθνικές αλλά και τις δημοτικές/περιφερειακές και υπόγεια συζήτηση για τη μετα-Μητσοτάκη εποχή, όσο κι αν αυτό δεν λέγεται φωναχτά.

4. Κράτος, υποδομές, κοινωνία – πλημμύρες, τρολέι, υγεία

Σε Καθημερινή, Ελεύθερο Τύπο και Βραδυνή επανέρχεται το τρίπτυχο «πλημμύρες – αντιπλημμυρικά στα όριά τους, Μόρνος που δεν γεμίζει». Προστίθενται καταγραφές για την κακοκαιρία «Byron» και τις ζημιές, ενώ ειδικά η Βραδυνή σημειώνει ότι ο Μόρνος παραμένει σε χαμηλά επίπεδα παρά τις βροχοπτώσεις.

Το κράτος εμφανίζεται κουρασμένο:

• 6.000 ιατρικά λάθη τον χρόνο, σύμφωνα με ρεπορτάζ στα Νέα,
• ξήλωμα του δικτύου τρολέι στην Αθήνα,
• παράπονα επιβατών για ΜΜΜ,
• μαζικές επιχειρήσεις για «μαύρο χρήμα» και ρευματοκλοπές.

Τα πιο λαϊκά φύλλα (Δημοκρατία, Μακελειό, Espresso, Star Press) φορτίζουν συναισθηματικά το σκηνικό με ιστορίες απάτης, σκάνδαλα, lifestyle και οργή κατά «κυβέρνησης Πινόκιο», όρος που εμφανίζεται στο έντυπο των συνταξιούχων για να περιγράψει την εξουσία που «δουλεύει τον κόσμο».

Πολιτικό μήνυμα: η εμπιστοσύνη στο κράτος παραμένει εύθραυστη. Ο πολίτης νιώθει ότι πληρώνει πολλά (φόρους, εισφορές, ακρίβεια) για ένα σύστημα που δεν μπορεί να εγγυηθεί ούτε ασφάλεια από πλημμύρες, ούτε αξιοπρεπείς υπηρεσίες υγείας και μεταφορών.

5. Διεθνές περιβάλλον – Ευρώπη σε κρίση ταυτότητας

Η Καθημερινή μιλά για «πολιτισμική αποσύνθεση της Ευρώπης», για δύσκολο πολιτικό χρόνο της οικονομίας και για Ευρωπαίους που προτιμούν την αποταμίευση από την κατανάλωση. Άλλα φύλλα καταγράφουν τη «διμέτωπη επίθεση» Ρωσίας και Τραμπ στην Ευρώπη, τη συζήτηση για νέες κυρώσεις G7, τις κινήσεις Στάρμερ για στενότερους δεσμούς με την ΕΕ.

Το κοινό νιώθει ότι ζει σε μια ήπειρο που γερνάει, φοβάται και δυσκολεύεται να συμφωνήσει στο βασικό: ποιος είναι ο ρόλος της σε έναν κόσμο ΗΠΑ-Κίνας-Ρωσίας. Η Ελλάδα παρουσιάζεται είτε ως «ανθεκτικός κρίκος» είτε ως χώρα που απλώς προσπαθεί να επιβιώσει μέσα στη δίνη.

Συνολικό πολιτικό κλίμα της ημέρας

1. Τόνος: συγκρατημένη ανησυχία. Δεν υπάρχει αίσθηση άμεσης κατάρρευσης, αλλά παντού εμφανίζεται ένα «ναι μεν, αλλά»: ναι, έχουμε ανάπτυξη, αλλά κάτω από τον στόχο. Ναι, έχουμε στρατηγικό ρόλο, λλά εξαρτάται από τις ΗΠΑ. Ναι, το πολιτικό σύστημα είναι σταθερό, αλλά όλοι κοιτούν ήδη την επόμενη μέρα.
2. Κεντρικές γραμμές αντιπαράθεσης:
   • Οικονομία της καθημερινότητας vs μακροοικονομικά success stories.
   • Σχέση με ΗΠΑ και διαχείριση Τουρκίας.
   • Αναδιάταξη του κεντροαριστερού χώρου και προεξόφληση μελλοντικής μάχης διαδοχής στη ΝΔ.
3. Αποκλίσεις εφημερίδων:
   • Ο οικονομικός Τύπος και η Καθημερινή κρατούν πιο ψυχρό, τεχνοκρατικό ύφος.
   • Οι κομματικά τοποθετημένες εφημερίδες (φιλοκυβερνητικές και αντιπολιτευόμενες) φορτίζουν συναισθηματικά την ίδια ύλη, άλλοι μιλούν για «success story», άλλοι για «πολιτική κλεψιά».
   • Τα λαϊκά φύλλα σπρώχνουν προς αγανάκτηση και κουτσομπολιό, λειτουργώντας ως βαλβίδα εκτόνωσης παρά ως χώρος ενημέρωσης.