Ο κατά φαντασίαν ηγέτης της δημοκρατικής παράταξης – Επισκόπηση Τύπου 04/12

Πολιτική Θεώρηση

Κάποιες μέρες ο δημόσιος λόγος μοιάζει με καθρέφτη που ραγίζει από την ένταση των αντιφάσεων. Σήμερα, οι εφημερίδες, από τις σοβαρές μέχρι τις ταμπλόιντ, απλώνουν μπροστά μας ένα σκηνικό όπου η κοινωνία πνίγεται σε χρέη, οι αγρότες σηκώνουν τις μπάρες των εθνικών δρόμων, η Κεντροαριστερά ξαναψάχνει το πρόσωπό της σε παλιές φωτογραφίες, και η κυβέρνηση επιμένει πως «όλα βαίνουν καλώς», αρκεί να μη σηκώσει κανείς το βλέμμα από τους δείκτες. Η εικόνα είναι τόσο γνώριμη που αρχίζει να φθείρεται: μια Ελλάδα που λειτουργεί, αλλά δεν αναπνέει.

Ο θόρυβος από τις περιοδείες του βιβλίου του Αλέξη Τσίπρα δεν είναι πολιτιστικό γεγονός τελικά, είναι τεστ πρόθεσης. Όσοι παρακολουθούν τις κινήσεις του με το άγχος του Ανδρουλάκη και τη νευρικότητα της Χαριλάου Τρικούπη ξέρουν ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν γράφει πια σημειώσεις, προθερμαίνεται. Κι όμως, κανείς στον χώρο δεν μπαίνει στον κόπο να απαντήσει στο ερώτημα που καίει τις εφημερίδες αλλά όχι τους κομματικούς επιτελείς: τι ακριβώς υπόσχεται η Κεντροαριστερά σε έναν πολίτη που βλέπει το εισόδημά του να υποχωρεί 15% κάτω από το 2009; Πώς μπορεί να διεκδικείς ηγεμονία όταν δεν μιλάς ούτε για τη γεωγραφία της αγανάκτησης;

Γιατί εκεί βρίσκεται σήμερα το πραγματικό μέτωπο: στα χωριά, στα μπλόκα, στους αγρότες που δεν ζητούν απλώς καλύτερες τιμές, αλλά μια στοιχειώδη λογική σε μια πολιτεία που θυμάται τον πρωτογενή τομέα μόνο όταν η Ευρώπη ανακοινώνει κονδύλια. Όχι στο Παλλάς. Οι εφημερίδες το καταγράφουν καθαρά: το κόστος παραγωγής έχει ξεπεράσει την αντοχή, οι επιδοτήσεις χάνονται στη μετάφραση των Βρυξελλών, και η κυβέρνηση μοιάζει να συμπεριφέρεται σαν να έχει να λύσει ένα πρόβλημα Excel, όχι μια κοινωνική δυναμίτιδα. Δεν χρειάζεται μεγάλη σοφία για να δεις πως ό,τι αρχίζει στα χωράφια συχνά τελειώνει στην κάλπη.

Την ίδια ώρα, τα πρωτοσέλιδα με τα χρέη, 7,2 δισ. σε απλήρωτους φόρους σε δέκα μήνες, δεν είναι απλώς λογιστικά νέα. Είναι η απόδειξη ότι το «δημοσιονομικό success story» γρατζουνάει κάθε μέρα την εμπιστοσύνη όσων έχουν ήδη εξαντλήσει την αντοχή τους. Μια κοινωνία τρέχει σε κυλιόμενο διάδρομο, ενώ η πολιτική τάξη της δείχνει πόσο ωραία φωτίζεται το γυμναστήριο. Η απόσταση μεταξύ κυβερνητικού αφηγήματος και πραγματικότητας είναι πια εμφανής στα πιο ήσυχα μέσα, όχι μόνο στους εύκολους λαϊκισμούς.

Και μέσα σε όλα αυτά, η εξωτερική πολιτική συνεχίζει να αιωρείται πάνω από τον εσωτερικό διάλογο σαν σκιά που δεν ακουμπά στο έδαφος. Η διαρκής απειλή από την Τουρκία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι πιέσεις των Βρυξελλών, οι αμυντικές δαπάνες, όλα αντιμετωπίζονται ως «ανελαστικά δεδομένα», λες και η κοινωνία δεν πληρώνει τον λογαριασμό. Η γεωπολιτική χρησιμοποιείται ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ για να δικαιολογούνται δημοσιονομικά μέτρα, αλλά ποτέ δεν εντάσσεται σε έναν συνολικό σχεδιασμό που να συνδέει εξωτερική στρατηγική με εσωτερική συνοχή.

Η εικόνα που αναδύεται από τον ημερήσιο Τύπο δεν είναι απλώς πολυφωνική, είναι αποκαλυπτική. Η χώρα πορεύεται με δύο αφηγήσεις: η μία, κυβερνητική, λέει ότι «προχωράμε σταθερά». Η άλλη, κοινωνική, ψιθυρίζει ότι «δεν αντέχουμε άλλο». Ανάμεσα τους, η αντιπολίτευση παλεύει να αποκτήσει νόημα, όχι δύναμη, νόημα. Γιατί χωρίς αυτό, οι εναλλαγές προσώπων μοιάζουν με αλλαγές σκηνικού σε θέατρο όπου το έργο παραμένει το ίδιο: «Ο κατά φαντασίαν ασθενής» του Μολιέρου, σε διασκευή «Ο κατά φαντασίαν ηγέτης της δημοκρατικής παράταξης».

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα από τα σημερινά αποκόμματα, είναι αυτό: το πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε κρίσιμη στιγμή πριν το σεισμό. Δεν είμαστε στην ανατροπή, είμαστε στη μετατόπιση των πλακών. Οι εφημερίδες το νιώθουν, η κοινωνία το ζει, και η κυβέρνηση δείχνει να πιστεύει πως όλα διορθώνονται με «επικοινωνιακές ενέσεις».

Το πρόβλημα δεν είναι η εικόνα.
Το πρόβλημα είναι ότι η πραγματικότητα ζητά πολιτική, και παίρνει διαχείριση.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (04 Δεκεμβρίου 2025)

1. Η Κεντροαριστερά σε φάση ανασχεδιασμού: Τσίπρας vs ΠΑΣΟΚ

Τι λένε οι εφημερίδες

• Καθημερινή μιλά ανοιχτά για «rebranding Τσίπρα με πολύ ΣΥΡΙΖΑ» και «σήμα για νέο κόμμα», παρουσιάζοντας την παρουσίαση της «Ιθάκης» ως κίνηση αποδόμησης της σημερινής αντιπολίτευσης και προετοιμασία νέου φορέα με τον ίδιο στο τιμόνι.
• Το Ποντίκι βλέπει την «κάθοδο στην κοινωνία» μέσω περιοδειών του βιβλίου ως επόμενο βήμα προς την πολιτική επιστροφή, με προσπάθεια να ξαναστηθεί το παλιό δίπολο Τσίπρας-Μητσοτάκης και να παρουσιαστεί ο ίδιος ως κυρίαρχος πόλος της Κεντροαριστεράς.
• Το Μανιφέστο το πάει πιο επιθετικά, με τίτλο «Είμαι ο Τσίπρας, ηλίθιοι» και κείμενο που περιγράφει την εκδήλωση στο Παλλάς ως πρώτο καθαρό «στίγμα επανόδου», με αιχμηρή επίθεση στην κυβέρνηση και σαφή στόχευση επαναφοράς του προσωπικού διπόλου με τον πρωθυπουργό.
• Στον αντίποδα, Το Ποντίκι και άλλα φύλλα αναδεικνύουν την τακτική Ανδρουλάκη: κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες (άρθρο 86, ευθύνη υπουργών), πρόσκληση σε «προοδευτικές δυνάμεις», αλλά με καθαρή γραμμή αυτόνομης πορείας, επιστροφή στελεχών και ενίσχυση οργανωτικής παρουσίας, ειδικά στην Αττική.

Τι μας διαφεύγει

Παρά τον θόρυβο γύρω από το βιβλίο, σχεδόν κανείς δεν αγγίζει το βασικό: ο χώρος της Κεντροαριστεράς δεν έχει ιδεολογικό αφήγημα για την οικονομική συμπίεση μεσαίων στρωμάτων και την αγροτική/περιφερειακή οργή, ακριβώς εκεί που «γράφουν» τα μπλόκα και τα χρέη στην Εφορία. Η συζήτηση μένει στο branding προσώπων, όχι στο περιεχόμενο πολιτικής.

Τι προμηνύεται

Μπαίνουμε σε μακρά προεκλογική περίοδο στον χώρο του κέντρου-κεντροαριστερά: νέο κόμμα Τσίπρα σχεδόν προεξοφλείται, ΠΑΣΟΚ παλεύει να κατοχυρωθεί ως «μόνος σοβαρός αντίπαλος» της ΝΔ. Το ρίσκο: εσωτερικός εμφύλιος για την ηγεμονία, με την κοινωνία να καίγεται από φόρους και ακρίβεια.

2. Αγροτικά μπλόκα και κοινωνική κόπωση: η σύγκρουση μεταφέρεται στους δρόμους

Τι λένε οι εφημερίδες

• Το Ποντίκι στο πρωτοσέλιδο «Μπλόκα και θυμός» συνδέει ευθέως τις κινητοποιήσεις με το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ και τη μείωση αγροτικών κονδυλίων υπέρ τεράστιων αμυντικών δαπανών της ΕΕ. Μιλά για «εξίσωση χωρίς λύση» για την κυβέρνηση: κόστος παραγωγής στα ύψη, αγρότες σε υπαρξιακό αδιέξοδο.
• Η Ναυτεμπορική χαρτογραφεί ψύχραιμα τα μπλόκα σε εθνικούς δρόμους, τελωνεία και κεντρικούς κόμβους (Νίκαια, Προμαχώνας, Κήποι, Ε65, Μάλγαρα κ.ά.), δείχνοντας κλιμάκωση με χαρακτηριστικά πανελλαδικού συντονισμού.
• Άλλες εφημερίδες αναφέρονται στις κινητοποιήσεις κυρίως ως θέμα «κυκλοφοριακού χάους» και κόστους για την οικονομία, χωρίς να μπαίνουν βαθιά στο γιατί ο αγρότης θεωρεί ότι χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του.

Τι μας διαφεύγει

Το υπόστρωμα: χρόνια συσσώρευσης χρέους, εξάρτηση από επιδοτήσεις, κλιματικός κίνδυνος και αίσθηση ότι η πράσινη μετάβαση γίνεται εις βάρος του πρωτογενούς τομέα. Ο Τύπος, με ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν μπαίνει στην ουσία της παραγωγικής δομής, μένει στο ερώτημα «μπλόκα ναι ή όχι;», σαν να είναι αυτό το πραγματικό διακύβευμα.

Τι προμηνύεται

Αν δεν «κλειδώσει» πολιτική λύση, τα μπλόκα θα γίνουν μόνιμο εργαλείο πίεσης, όχι μόνο αγροτικό αλλά και για άλλες επαγγελματικές ομάδες (ταξί, φορτηγά κ.λπ.). Το αγροτικό μπορεί να εξελιχθεί σε μεγάλο αντικυβερνητικό μέτωπο, διαθέσιμο προς αξιοποίηση από όποιον στον χώρο της αντιπολίτευσης μιλήσει πειστικά για «δίκαιη μετάβαση».

3. Φόροι, χρέη και εισόδημα: η σιωπηλή κρίση των νοικοκυριών

Τι λένε οι εφημερίδες

• Δημοκρατία ανεβάζει στο πρωτοσέλιδο το «Βουνό τα χρέη – 7,2 δισ. απλήρωτοι φόροι το πρώτο 10μηνο», με έμφαση στο σοκ των αριθμών.
• Καθημερινή σε κεντρικό οικονομικό θέμα μιλά για 7,8 δισ. νέα ληξιπρόθεσμα, εκ των οποίων 7,2 δισ. αφορούν φόρους που δεν πληρώθηκαν, αναλύοντας τρεις λόγους που «φουσκώνουν» τις οφειλές, αλλά και το πώς μόνο το 3,87% των πραγματικών χρεών βρίσκεται σε ρύθμιση.
• Παράλληλα, Τα Νέα, Καθημερινή και Εστία επισημαίνουν ότι το διαθέσιμο εισόδημα παραμένει περίπου 15% χαμηλότερο από το 2009, παρά την ανάκαμψη του ΑΕΠ, ενώ η Ελλάδα εμφανίζεται «ακριβή» σε ίντερνετ και σταθερή τηλεφωνία.
• Η Εστία βάζει την Ελλάδα ως «εξαίρεση στις δημοσιονομικές πιέσεις του 2026», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η δημοσιονομική εικόνα είναι καλύτερη από άλλες χώρες, σε αντίστιξη με το μικροοικονομικό αδιέξοδο των νοικοκυριών.

Τι μας διαφεύγει

Το puzzle: ταυτόχρονα «δημοσιονομικό success story» και κοινωνία με πιεσμένο εισόδημα, βουνό χρεών και περιορισμένη δυνατότητα ρύθμισης. Ο Τύπος καταγράφει τους δείκτες, αλλά σπάνια κάνει το βήμα να πει ότι αυτό είναι το υλικό υπόβαθρο για πολιτική αποσταθεροποίηση: μια μεσαία τάξη που αισθάνεται ότι τρέχει σε κυλιόμενο διάδρομο.

Τι προμηνύεται

Αν η κυβέρνηση συνεχίσει να παίζει στο γήπεδο των δεικτών και όχι της καθημερινότητας, αυτό το χάσμα αφήγησης-πραγματικότητας θα γίνει το βασικό όπλο της αντιπολίτευσης. Κάθε κρίση (αγροτικό, υγεία, φυσικές καταστροφές) θα λειτουργεί σαν σπίθα πάνω σε σωρό ξηρής κοινωνικής ύλης.

4. Εξωτερική πολιτική, Ουκρανία και Τουρκία: κούραση και μόνιμη απειλή

Τι λένε οι εφημερίδες

• Στα διεθνή, πολλά φύλλα ασχολούνται με την Ουκρανία: αποζημιώσεις από ρωσικά κεφάλαια, δάνεια της ΕΕ με εγγύηση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, και κριτική στις Βρυξέλλες για καθυστέρηση σε πυρομαχικά και στρατιωτική βοήθεια.
• Παράλληλα, αναλύσεις στη Δημοκρατία και άλλες συντηρητικές εφημερίδες βλέπουν την Ευρώπη ως «βολικό εχθρό του Πούτιν» και μιλούν για «ενεργειακή αυτοκτονία» της ΕΕ, προσδίδοντας έντονο δραματικό τόνο.
• Στα Νέα δημοσιεύεται εκτενές άρθρο για «Ελλάδα-Τουρκία: η αίσθηση απειλής», όπου τονίζεται η παρατεταμένη, ιστορική «ανταγωνιστική δυάδα» και η σχεδόν υπνωτιστική προσήλωση της ελληνικής κοινής γνώμης στον «εξ Ανατολών κίνδυνο».
• Τα ίδια φύλλα παρακολουθούν και τις εσωτερικές περιπέτειες της ΕΕ: σκάνδαλο Μογκερίνι, κατηγορίες για διαφθορά, συζητήσεις για στρατηγική αυτονομία και σπάνιες γαίες, όλα σε ένα κάδρο γεωπολιτικού χειμώνα.

Τι μας διαφεύγει

Σχεδόν κανένα φύλλο δεν συνδέει ευθέως την εξωτερική πολιτική με τα εσωτερικά κοινωνικοοικονομικά ρήγματα. Η αίσθηση απειλής από Τουρκία και ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτουργούν ως μόνιμο άλλοθι για υψηλές αμυντικές δαπάνες, που όμως εμφανίζονται ξανά στο αγροτικό ρεπορτάζ ως «κομμένα κονδύλια» για την περιφέρεια. Η γεωπολιτική και η κοινωνική πολιτική γράφονται σε διαφορετικές σελίδες, λες και δεν μιλούν η μία με την άλλη.

Τι προμηνύεται

Εφόσον η ένταση με Τουρκία κρατηθεί ελεγχόμενη, το μεγάλο θέμα θα είναι η «κούραση» της κοινής γνώμης με την Ουκρανία και τα κόστη της. Αυτό ανοίγει χώρο για πολιτικές δυνάμεις που θα ζητούν λιγότερο «ευρω-στρατιωτισμό» και περισσότερο εθνικό κοινωνικό κράτος – από τα δεξιά και από τα αριστερά.

5. Εκκλησία, ταυτότητα και παραπολιτικά σήματα

Τι λένε οι εφημερίδες

• Θέματα Πατριαρχείου, εσωτερικών εκκλησιαστικών ισορροπιών (Κρήτη, Μητρόπολη Χανίων, Αγία Σοφία, «game of thrones» στην Εκκλησία) έχουν αξιοσημείωτη κάλυψη σε Εστία, Τα Νέα και άλλα συντηρητικά φύλλα, συνδέοντας εκκλησιαστική πολιτική με γεωπολιτικά παίγνια.
• Παράλληλα, Kontra News αναδεικνύει τον Ανδρουλάκη σε κοινωνικό προφίλ, «η ειδική αγωγή είναι θέμα όλης της κοινωνίας», δείχνοντας ότι ο αγώνας για την ηγεμονία στην Κεντροαριστερά περνά και μέσα από δικαιωματικά/κοινωνικά θέματα.
• Τα παραπολιτικά κομμάτια (Κιμπέρλι Γκίλφοιλ, Κακλαμάνης, Λατινοπούλου με Ιερώνυμο κ.ά.) δείχνουν ότι το δίκτυο σχέσεων δεξιάς, εκκλησίας, αμερικανικού trumpισμού παραμένει ζωντανό και δουλεύει επικοινωνιακά.

Τι μας διαφεύγει

Η Εκκλησία δεν εμφανίζεται μόνο ως θεσμός παράδοσης, αλλά ως παράγοντας ήπιας ισχύος σε μια συγκυρία γεωπολιτικών ζυμώσεων. Αυτό το πεδίο μπορεί να γίνει πεδίο πολιτικού ανταγωνισμού (ποιος «εκπροσωπεί» τα εθνικά και θρησκευτικά αντανακλαστικά), ειδικά αν ο δημόσιος διάλογος πολωθεί γύρω από ταυτότητα και ασφάλεια.

Τι προμηνύεται

Περισσότερη εκκλησιαστική πολιτική στην ατζέντα, ειδικά όσο ο διεθνής παράγων (ΗΠΑ, Ρωσία, Πατριαρχεία) προσπαθεί να κερδίσει επιρροή στο εσωτερικό σκηνικό. Τα ταμπλόιντ και τα «παραπολιτικά» στήνουν ήδη το αφήγημα.

6. Συνολικό αποτύπωμα κλίματος

• Ο άξονας αγροτικά μπλόκα, φορολογικά χρέη, -15% εισόδημα χτίζει εικόνα κοινωνίας κουρασμένης και εξαντλημένης, όχι όμως (ακόμα) σε φάση έκρηξης. Τα «σοβαρά» φύλλα κρατούν τεχνοκρατική γλώσσα, τα λαϊκά έντυπα διογκώνουν την αγανάκτηση.
• Πολιτικά, η μέρα γράφει ως η αρχή του πολέμου για την ηγεμονία στην Κεντροαριστερά: Τσίπρας δείχνει καθαρά την πρόθεση για νέο κόμμα, ΠΑΣΟΚ επιλέγει στρατηγική «μόνος μας απέναντι στη ΝΔ», ενώ μικρότερα μέσα (Kontra, political τύπος) προσπαθούν να τονώσουν το προφίλ Ανδρουλάκη.
• Στο διεθνές–γεωπολιτικό επίπεδο το μήνυμα είναι «χειμώνας που κρατάει»: Ουκρανία, ΕΕ, ενεργειακές-αμυντικές ισορροπίες, Τουρκία ως μόνιμη απειλή. Η Ελλάδα εμφανίζεται ταυτόχρονα ως «καλή μαθήτρια» στα δημοσιονομικά και ως κοινωνία υπό πίεση.

Με μια φράση:
Η ημέρα προμηνύει σκλήρυνση του κοινωνικού κλίματος, βαθύτερηαναδιάταξη στην Κεντροαριστερά και ένα 2026 όπου η κυβέρνηση θα πρέπει να διαχειριστεί ταυτόχρονα δημοσιονομικούς κανόνες, γεωπολιτικό ρίσκο και μια κοινωνία που δεν αντέχει άλλα «success stories» χωρίς χειροπιαστή ανακούφιση.