Επισκόπηση Τύπου 27/11 – Το να κάνεις οικογένεια δεν είναι πράξη ηρωισμού αλλά καθημερινότητας

Πολιτική Θεώρηση

Τις τελευταίες ημέρες, καθώς ξετυλίγονται τα πρωτοσέλιδα, σχηματίζεται μια παράξενη αντίθεση: από τη μία η κυβέρνηση επιχειρεί να επιβάλει έναν τόνο «κανονικότητας», από την άλλη, ο Τύπος, συστημικός και μη, καταγράφει μια πραγματικότητα που μοιάζει να εκτροχιάζεται από παλιές και νέες πιέσεις. Τα πρωτοσέλιδα της σημερινής ημέρας, από τα σοβαρά οικονομικά έντυπα έως τα σκληροπυρηνικά ταμπλόιντ, ξετυλίγουν μια εικόνα που δεν είναι απλώς πολιτική, είναι ψυχολογική. Σαν να διαπλέκεται η δημόσια συζήτηση με μια εθνική κόπωση. Και μέσα σε αυτή την κόπωση, η πολιτική τάξη, κυβέρνηση και αντιπολίτευση εξίσου, αναζητά βηματισμό χωρίς πυξίδα.

Το κεντρικό θέμα της ημέρας, όπως εμφανίζεται στις εφημερίδες, είναι το δημογραφικό. Η κυβέρνηση προσπαθεί να το αναδείξει ως «μεγάλο σχέδιο», ως επένδυση στο μέλλον, μια στρατηγική που υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο. Η πρόθεσή της δεν είναι αμελητέα: η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε τροχιά πληθυσμιακής συρρίκνωσης που θα μεταβάλει εκ βάθρων την οικονομία, την παραγωγικότητα, ακόμη και την άμυνα της χώρας. Ωστόσο, η υποδοχή των μέτρων από μεγάλο μέρος του Τύπου μοιάζει να τα καθηλώνει: τα βλέπουν ως ημίμετρα. Και ίσως αυτό δεν είναι αδικαιολόγητο. Γιατί το δημογραφικό δεν λύνεται με επιδόματα, απαιτεί κοινωνικό τοπίο όπου το να κάνεις οικογένεια δεν είναι πράξη ηρωισμού αλλά καθημερινότητας.

Αν όμως η κυβέρνηση επιχειρεί να καθαρίσει τον φακό της δημόσιας συζήτησης, τα υπόλοιπα πρωτοσέλιδα επιμένουν πως το τοπίο παραμένει θολό. Η υπόθεση της στρατιωτικής τραγωδίας στη Ρόδο, που τα λαϊκότερα έντυπα αναδεικνύουν με ένταση, δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη είδηση. Είναι ένα σύμπτωμα. Στη χώρα όπου κάθε κρίση αντιμετωπίζεται ως εξαιρέσιμη περίπτωση, η επανάληψη ατυχημάτων στον στρατό αποκαλύπτει την παλιά ελληνική αδυναμία: οργανωτικές δομές που γερνούν ταχύτερα από τους ανθρώπους που τις στελεχώνουν. Το κράτος εξακολουθεί να λειτουργεί σαν να είναι αλώβητο από τον χρόνο, ενώ η κοινωνία κουράζεται να το υπενθυμίζει.

Παράλληλα, η γεωπολιτική επανέρχεται στα πρωτοσέλιδα με τον τρόπο που μόνο η Ανατολική Μεσόγειος ξέρει: ξαφνικά, επιτακτικά, φορτισμένα. Από τη συμφωνία Κύπρου-Λιβάνου έως τα παζάρια γύρω από τις ΑΟΖ και το ουκρανικό «χάος», οι ελληνικές εφημερίδες προσφέρουν έναν χάρτη κατακερματισμένο. Άλλοι βλέπουν ευκαιρίες, άλλοι απειλές, κανείς όμως δεν προσφέρει μια συνολική στρατηγική αφήγηση για το τι πραγματικά θέλει η Ελλάδα την επόμενη δεκαετία. Η εξωτερική πολιτική εμφανίζεται σαν ένα παιχνίδι όπου η χώρα είναι είτε θεατής είτε αποδέκτης πιέσεων, ποτέ όμως πρωταγωνιστής με ξεκάθαρη βούληση.

Κι όμως, στο ίδιο περιβάλλον όπου κυριαρχεί η αίσθηση ότι η γεωπολιτική μάς ξεπερνά, η οικονομία παρουσιάζεται ως το μοναδικό πεδίο όπου η Ελλάδα αποπνέει αυτοπεποίθηση. Τα οικονομικά φύλλα μιλούν για υπεραξίες στο Χρηματιστήριο, για ράλι στην ενέργεια, για επενδυτικό ενδιαφέρον. Αυτή η εικόνα είναι πραγματική, αλλά μονοδιάστατη. Το οικονομικό αφήγημα αγνοεί ότι η ανάπτυξη που αποτυπώνεται στους δείκτες δεν φτάνει με τον ίδιο ρυθμό στα νοικοκυριά. Τα πιο κοινωνικά προσανατολισμένα έντυπα επισημαίνουν την κόπωση της αγοράς εργασίας, την αποτυχία εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων για τον κατώτατο μισθό, την πίεση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η οικονομία δείχνει να χωρίζεται σε δύο κόσμο: αυτόν των μετόχων και αυτόν των εργαζομένων.

Σε αυτή τη διάσταση, ίσως βρίσκεται η βαθύτερη ρωγμή του σημερινού πολιτικού κλίματος. Χωρίς ένα συνεκτικό αφήγημα που να εξηγεί πώς η Ελλάδα θα γίνει χώρα υψηλών ευκαιριών, οι επιμέρους επιτυχίες μοιάζουν άσχετες μεταξύ τους. Η δημογραφική πολιτική δεν συνδέεται με την περιφερειακή ανάπτυξη, η οικονομική δυναμική δεν συνδέεται με τη μείωση ανισοτήτων, η γεωπολιτική θέση της χώρας δεν συνδέεται με ένα εθνικό σχέδιο παραγωγής. Η δημόσια συζήτηση είναι σαν σκηνή όπου οι ηθοποιοί μιλούν σε διαφορετικές γλώσσες.

Προσθέστε σε αυτό το μωσαϊκό την παραπολιτική όχληση της ημέρας, τις αποκαλύψεις για περίεργες προσλήψεις σε κυβερνητικά γραφεία, τις βολές για τη σχέση πανεπιστημιακών και εκδοτών, τα μικρο-σκάνδαλα που τροφοδοτούν τα ταμπλόιντ, και θα δείτε μια κοινωνία που αμφιβάλλει για την ποιότητα του πολιτικού προσωπικού. Όχι μόνο για την αποτελεσματικότητά του, αλλά για την πνευματική του επάρκεια. Τα πιο ακραία έντυπα το μετατρέπουν σε θέατρο χλευασμού, τα πιο σοβαρά το υπονοούν με προσοχή, όμως το υπόστρωμα είναι κοινό: ο κόσμος δεν πιστεύει ότι η ηγεσία του κατανοεί την κρισιμότητα της στιγμής.

Αυτή είναι η πιο σιωπηρή, αλλά ίσως και η πιο επικίνδυνη παράμετρος του σημερινού πολιτικού κλίματος: η απουσία εμπιστοσύνης. Όχι η φωνακλάδικη, που μετατρέπεται σε αντιπολιτευτικές κορώνες, αλλά η θεσμική, η εσωτερική. Αυτή που τροφοδοτεί την αίσθηση ότι η χώρα κινείται με τέμπο που δεν ταιριάζει στις ανάγκες της. Ότι η πραγματικότητα αλλάζει ταχύτερα από τη δημόσια διοίκηση, ότι οι διεθνείς εξελίξεις προηγούνται της ελληνικής στρατηγικής, ότι οι κοινωνικές πιέσεις συσσωρεύονται πιο γρήγορα απ’ ό,τι οι πολιτικές λύσεις.

Αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά όλα τα σημερινά πρωτοσέλιδα, θα διαπιστώσει πως λείπει κάτι κρίσιμο: μια ενιαία σκέψη. Όχι ένα σύνθημα, από αυτά έχουμε χορτάσει. Μια σκέψη που να συνδυάζει τα επιμέρους σε συνολικό όραμα. Πώς το δημογραφικό συνδέεται με την παραγωγικότητα, πώς η παραγωγικότητα συνδέεται με την εκπαίδευση, πώς η εκπαίδευση συνδέεται με την άμυνα, πώς η άμυνα με την εξωτερική πολιτική. Σήμερα όλα αυτά φαίνονται σαν αποκομμένα νησιά. Και η πολιτική συζήτηση μοιάζει να επιπλέει ανάμεσά τους χωρίς χάρτη.

Δεν είναι ότι η Ελλάδα δεν έχει επιλογές, διαδρομές, ευκαιρίες ή δυνατότητα να προχωρήσει μπροστά. Αυτό που λείπει είναι ο προσανατολισμός. Το πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα ζητήματα αποσπασματικά, σαν να είναι ράφτης που μπαλώνει διαρκώς το ίδιο πανωφόρι αντί να ράψει ένα καινούργιο, ανθεκτικό και λειτουργικό. Η κοινωνία, από την πλευρά της, αντιδρά με κούραση, όχι απαραίτητα με οργή, αλλά με μια αίσθηση ότι τίποτα δεν δένει μεταξύ του. Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν «δρόμοι» που θα μπορούσαν να την οδηγήσουν σε ανάπτυξη, σταθερότητα και πρόοδο. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχει ενιαία κατεύθυνση για να τις αξιοποιήσει.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό διακύβευμα: ποιος θα μπορέσει να προσφέρει όχι την καλύτερη απάντηση στο κάθε μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά τον καλύτερο τρόπο να τα σκεφτούμε όλα μαζί; Διότι πριν από τις λύσεις, χρειαζόμαστε την ικανότητα να βλέπουμε. Και σήμερα, το βλέμμα της χώρας παραμένει θολό.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (27 Νοεμβρίου 2025)

1. Δημογραφικό: η προσπάθεια της κυβέρνησης να αλλάξει θέμα

POLITICAL δίνει κεντρική θέση στη δέσμη μέτρων για τη στήριξη των οικογενειών: «Προτεραιότητα της κυβέρνησης η στήριξη των οικογενειών με παιδιά», με έμφαση στο πακέτο για το δημογραφικό. Η γραμμή είναι ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιχειρεί μια θεσμική παρέμβαση μακράς πνοής, που συνδέεται με το μέλλον της χώρας και όχι με βραχυπρόθεσμο πολιτικό όφελος.

Δημοκρατία, όμως, στο δικό της πρωτοσέλιδο μιλά για «ημίμετρα Μητσοτάκη για το θέμα του Δημογραφικού» και ταυτόχρονα ανεβάζει τον τόνο απέναντι στην Τουρκία («Απειλεί ευθέως την Ελλάδα ο Τούρκος υπουργός Άμυνας»). Έτσι, το ίδιο πακέτο μέτρων παρουσιάζεται είτε ως «εθνική προτεραιότητα» (κεντροδεξιά–συστημικός Τύπος) είτε ως ανεπαρκής προσπάθεια που δεν σπάει τις δομές ανισοτήτων (σκληρότερα δεξιά και αντιπολιτευτικά φύλλα).

Τι διαφαίνεται: Η κυβέρνηση δοκιμάζει να χτίσει μια νέα αφηγηματική «γέφυρα» προς τις νεότερες οικογένειες, σε μια στιγμή που το εισόδημα πιέζεται και το πολιτικό κλίμα είναι φορτισμένο από σκάνδαλα και γεωπολιτική ένταση. Η αντίδραση των φύλλων δείχνει ότι το δημογραφικό θα γίνει μείζον πεδίο προεκλογικής αντιπαράθεσης, όχι συναίνεσης.

2. Γεωπολιτική: ΑΟΖ, Τουρκία, Ουκρανία, εκκλησιαστική διπλωματία

Η Ναυτεμπορική αναδεικνύει τη συμφωνία Κύπρου-Λιβάνου για οριοθέτηση ΑΟΖ και συνολικά τις τριπλές προκλήσεις για την ελληνική οικονομία: δημοσιονομικά, εμπορικά και ενεργειακά, με φόντο τις ανακατατάξεις σε LNG και ναυτιλία. Πρόκειται για καθαρά «τεχνοκρατική» προσέγγιση, που βλέπει τη γεωπολιτική ως ζήτημα αγορών και υποδομών.

Ο Ριζοσπάστης αντιστρέφει εντελώς το κάδρο: μιλά για «πόλεμο» και «θυσίες», για δισεκατομμύρια από τις τσέπες του λαού για εξοπλισμούς και ΝΑΤΟϊκές δεσμεύσεις, και για «παζάρια για οριοθετήσεις ΑΟΖ» στην Ανατολική Μεσόγειο μετά τις συμφωνίες Ισραήλ-Λιβάνου-Κύπρου. Η γεωπολιτική παρουσιάζεται ως επικίνδυνο παιχνίδι ιμπεριαλιστικών κέντρων, στο οποίο η Ελλάδα εμπλέκεται ως «προκεχωρημένο φυλάκιο» με τεράστιο κοινωνικό κόστος.

Η Εστία αναδεικνύει στο «χάος με την Ουκρανία», την ακύρωση του προγράμματος φρεγατών Constellation και σε ένα «θρίλερ κατασκοπίας στην Τουρκία», ενώ ταυτόχρονα φιλοξενεί άρθρο για «την επίλυση του ουκρανικού και τις επιπτώσεις για την Ελλάδα». Η προσέγγιση είναι παραδοσιακά εθνοκεντρική, έμφαση στην ανάγκη σοβαρής εθνικής στρατηγικής μέσα σε ένα ταραγμένο διεθνές περιβάλλον.

Σε άλλο επίπεδο, Εστία, POLITICAL και εκκλησιαστικός Τύπος («Κιβωτός της Ορθοδοξίας») καταγράφουν την ιστορική συνάντηση Πάπα-Βαρθολομαίου και την παρουσία του Πάπα στο Πατριαρχείο, με διαφορετική χροιά: η Εστία το παρουσιάζει ως σημαντική θρησκευτική και διπλωματική κίνηση, ενώ η Ελεύθερη Ώρα το βαφτίζει περίπου «εισβολή του Πάπα στην Ορθοδοξία», εντάσσοντάς το σε αντιδυτικές και συνωμοσιολογικές αναγνώσεις.

Τι προμηνύεται: Η ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο περνά σε φάση «κανονικοποίησης» μέσω διμερών συμφωνιών άλλων κρατών, και ο ελληνικός Τύπος το διαβάζει είτε ως ευκαιρία είτε ως απειλή. Παράλληλα, η εκκλησιαστική διπλωματία (Βαρθολομαίος-Πάπας) φορτίζεται πολιτικά από τα άκρα. Όλα προδικάζουν ότι η συζήτηση για την εξωτερική πολιτική θα συνδεθεί με εθνική κυριαρχία, ενεργειακή ασφάλεια και ρόλο της χώρας στο ΝΑΤΟ/ΕΕ.

3. Άμυνα, λειψυδρία και ασφάλεια του πολίτη

Σειρά φύλλων αναδεικνύει την «σκοτεινή πλευρά» της ασφάλειας:

• Η Δημοκρατία γράφει για τον θάνατο 19χρονου ΕΠΟΠ από χειροβομβίδα σε άσκηση στη Ρόδο, μιλώντας για «τραγωδία» και υπαινισσόμενη ευθύνες στην αλυσίδα διοίκησης.
• Star Press και POLITICAL επιμένουν στις «μοιραίες στιγμές πριν την έκρηξη» και σε «ηρωικούς πεσόντες άκηρυκτου πολέμου», προσθέτοντας συναισθηματικό και καταγγελτικό τόνο.

Παράλληλα, το ζήτημα της λειψυδρίας εμφανίζεται ταυτόχρονα σε σοβαρά και ταμπλόιντ έντυπα: Η POLITICAL μιλά για «κόκκινο συναγερμό σε Λέρο και νησιά», ενώ η Εστία κάνει λόγο για «κατάστασιν ανάγκης λόγω λειψυδρίας σε νησιά και Αττική». Εδώ διασταυρώνονται κλιματική κρίση, υποδομές και τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά καμία εφημερίδα δεν «δένει» με το δημογραφικό και το παραγωγικό μοντέλο.

Τι λείπει: Οριζόντια, λείπει μια ενιαία ανάγνωση που να συνδέει την ασφάλεια (στρατός, πολιτική προστασία, νερό) με την ποιότητα του κοινωνικού κράτους και τη διοικητική ικανότητα. Ο καθένας τραβά το θέμα στο δικό του ιδεολογικό πεδίο.

4. Οικονομία: υπεραξίες, κατώτατος μισθός, κοινωνικές ανισότητες

Η Ναυτεμπορική προβάλλει τις υπεραξίες άνω των 40 δισ. στο Χρηματιστήριο και το συνεχιζόμενο ράλι στα LNG, αλλά και μια «τριπλή απειλή» για την οικονομία: δημοσιονομικά, εμπορικές εντάσεις, διεθνές περιβάλλον. Ο τόνος είναι προσεκτικά αισιόδοξος: η Ελλάδα αναπτύσσεται, αλλά σε εύθραυστο πλαίσιο.

Η One Voice υιοθετεί σχεδόν τον αντίθετο καθρέφτη: «Η Ελλάδα καθηλωμένη στον πάτο της Ευρώπης», κείμενα για την αμφισβητούμενη εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας για τον κατώτατο μισθό, για την πτώση των πραγματικών εισοδημάτων και τις δυσκολίες στην αγορά εργασίας. Το αφήγημα είναι κοινωνικοπολιτικό: οι αριθμοί δεν μεταφράζονται σε ευημερία για τη μέση οικογένεια.

Στον Έλληνα Αγρότη, η οικονομία περνά μέσα από τα χωράφια: ρεπορτάζ για ρεκόρ εξαγωγών πατάτας αλλά με αβεβαιότητες, δυσκολίες και ευκαιρίες της βιολογικής γεωργίας, ανησυχίες για τη συμφωνία με τη Βραζιλία. Η περιφερειακή οικονομία μένει έξω από τα μεγάλα πρωτοσέλιδα των αθηναϊκών εφημερίδων, παρότι είναι κρίσιμο πολιτικό πεδίο.

Τι προμηνύεται: Διπλή πραγματικότητα: χρηματιστηριακή και μακροοικονομική ευφορία από τη μία, κοινωνική κόπωση και συμπίεση εισοδημάτων από την άλλη. Το υλικό «φωτογραφίζει» έδαφος για λαϊκισμούς, είτε δεξιούς είτε αριστερούς, πάνω στη διαφορά εμπειρίας ανάμεσα σε στοκ μάρκετ και σούπερ μάρκετ.

5. Εσωτερικό πολιτικό σκηνικό: Τσίπρας, ΠΑΣΟΚ, «σύστημα»

Σειρά φύλλων συνεχίζει να «ζεί» από το βιβλίο Τσίπρα. Η Ελεύθερη Ώρα αφιερώνει δηλητηριώδες άρθρο με τίτλο «Όλοι ήταν περιτρίμματα!!! Άνθρωποι γελοίοι, χωρίς παιδεία», χρησιμοποιώντας παλαιά λόγια του Λ. Κύρκου και του Τ. Λαζαρίδη για την ηγεσία της ιστορικής Αριστεράς, ώστε να υπογραμμίσει ότι ο Τσίπρας σήμερα «ξεφτιλίζει» τους πρώην συντρόφους του. Το βιβλίο γίνεται αφορμή για συνολική αποδόμηση του ΣΥΡΙΖΑ, όχι για πολιτική συζήτηση στρατηγικής.

Η One Voice καταγράφει «διπλές και τριπλές γραμμές στο ΠΑΣΟΚ» και ένα «μάθημα εξωτερικής πολιτικής για την Ελλάδα», δείχνοντας ότι η κεντροαριστερά παραμένει στρατηγικά ρευστή και ιδεολογικά αβέβαιη.

Στο παραπολιτικό επίπεδο, το POLITICAL αναδεικνύει τις «κολεγιές» ενός «γυάλινου πρύτανη» με «Βοναπάρτη κοντό εκδότη» και περίεργες προσλήψεις στο γραφείο κυβερνητικού στελέχους, φωτίζοντας την παλιά σχέση πανεπιστημίων, ΜΜΕ, πολιτικής. Τα ταμπλόιντ (Star Press, Μακελειό, Espresso) τροφοδοτούν την ίδια δυσπιστία προς «σύστημα» και ελίτ μέσα από ιστορίες εκατομμυρίων στο Άγιο Όρος, λιστών ηλικιωμένων με «πολλά λεφτά» κ.ο.κ.

Τι λείπει: Η σοβαρή συζήτηση για το πώς ανασυγκροτείται η αντιπολίτευση και ποιο είναι το εναλλακτικό κυβερνητικό αφήγημα. Ο Τύπος αρκείται στον «κανιβαλισμό» προσώπων και όχι στη χαρτογράφηση πολιτικών στρατηγικών.

6. Συγκριτική αποτίμηση γραμμών

• Κυβερνητικός–κεντροδεξιός άξονας (POLITICAL, Εστία, μέρος της Ναυτεμπορικής, Ελεύθερος Τύπος, Απογευματινή): Προβάλλει το δημογραφικό, τις συλλογικές συμβάσεις και την εξωτερική πολιτική ως πεδία υπεύθυνης διαχείρισης. Πιέζει για σοβαρότητα απέναντι σε Ουκρανία–Τουρκία, αλλά αποφεύγει την ευθεία κριτική στη στρατηγική επιλογή Δύσης/ΝΑΤΟ.
• Σκληρότερη δεξιά/λαϊκιστική ζώνη (Δημοκρατία, Ελεύθερη Ώρα, Μακελειό, Star Press, Espresso): Σκιαγραφεί μια Ελλάδα «υπό απειλή» (δημογραφικά, εθνικά, ηθικά), με πολύ έντονο συναισθηματικό φορτίο, δαιμονοποιώντας τον Τσίπρα, την ΕΕ, τον «παγκόσμιο παράγοντα» και συχνά και την ίδια την κυβέρνηση ως αδύναμη ή υποχωρητική.
• Κεντρώος–συστημικός άξονας (Καθημερινή, ΤΑ ΝΕΑ, Ναυτεμπορική): Βλέπει τις εξελίξεις με οπτική θεσμών και αγορών, ανησυχεί για τις δημοσιονομικές ισορροπίες και το ευρωπαϊκό πλαίσιο (κατώτατος μισθός, φρεγάτες, πολλαπλές εκλογές–συνεργασίες).
• Αριστερός άξονας (Εφ. Συντακτών, Ριζοσπάστης, Το Ποντίκι): Επιμένει στο κοινωνικό κόστος των εξοπλισμών, στην αποδόμηση της αγοράς εργασίας, στην αμφισβήτηση των ΗΠΑ και της ΕΕ, και στην ανάδειξη θεμάτων δικαιωμάτων (γυναίκες στις ΗΠΑ, εκπαιδευτική ανισότητα κ.λπ.).

Συνολικό πολιτικό κλίμα της ημέρας

Το σημερινό αποτύπωμα είναι κλίμα αστάθειας με επίφαση κανονικότητας. Η κυβέρνηση προσπαθεί να προβάλει ενεργητική ατζέντα (δημογραφικό, συλλογικές συμβάσεις, επενδύσεις), αλλά το υποκείμενο συναίσθημα στον Τύπο είναι ανασφάλεια: γεωπολιτική (ΑΟΖ, Ουκρανία, Τουρκία), οικονομική (διπλή πραγματικότητα ανάπτυξης–ανισοτήτων), κοινωνική (τραγωδίες σε στρατό, λειψυδρία, καθημερινή επισφάλεια).

Οι εφημερίδες αποκλίνουν περισσότερο στον τόνο παρά στα ίδια τα γεγονότα:

• Οι φιλοκυβερνητικές προσπαθούν να χτίσουν αφήγημα «ελέγχου» των κρίσεων.
• Οι αντιπολιτευόμενες, ίτε από τα δεξιά είτε από τα αριστερά, επενδύουν στο αφήγημα «χώρας υπό διαρκή απειλή» και «κυβέρνησης που δεν πείθει».

Τι μας διαφεύγει:

• Η επερχόμενη πολιτική αρχιτεκτονική: άρθρα για πολλαπλές εκλογές και συνεργασίες υπάρχουν, αλλά κανείς δεν ρισκάρει να περιγράψει καθαρά τα σενάρια (κυβερνήσεις συνεργασίας, νέοι πόλοι, αναδιάταξη κομμάτων).
• Η σύνδεση δημογραφικού, οικονομία, περιφέρειας: μέτρα χωρίς σοβαρή ανάλυση πώς αλλάζουν πραγματικά το μοντέλο ζωής μιας νέας οικογένειας στην επαρχία ή στην αστική επισφάλεια.
• Η σοβαρή αποτίμηση της στρατηγικής Ανατολικής Μεσογείου: αναφέρονται αποσπασματικά ΑΟΖ, LNG, φρεγάτες, χωρίς συνολικό χάρτη στόχων της χώρας.