Επισκόπηση Τύπου 26/11 – «Σταθερότητα με κόστος» ή «δικαιοσύνη με ρίσκο»;

Πολιτική Θεώρηση

Η σημερινή εικόνα του Τύπου μοιάζει με ένα πολιτικό τοπίο που προσπαθεί να μιλήσει, αλλά ταυτόχρονα να κρυφτεί πίσω από την ίδια του την ηχώ. Επανέρχονται τα φαντάσματα του 2015, η αγωνία της ασφάλειας, η διπλή πραγματικότητα της οικονομίας: από τη μια η μακροοικονομία που δείχνει θετική, από την άλλη τα «χρυσά χαμόσπιτα» που οι μικροϊδιοκτήτες αναγκάζονται να ξεπουλήσουν. Και ανάμεσα σε όλα αυτά, ένα πολιτικό σύστημα που λειτουργεί με αναμνήσεις αντί για σχέδιο και με συμβολισμούς αντί για συγκεκριμένες πράξεις.

Το πρώτο που ξεχωρίζει είναι πως η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την ασφάλεια, πραγματική και συμβολική. Τα επεισόδια στο Πολυτεχνείο και η διαρκής συζήτηση για την «τάξη» δεν αντανακλούν απλώς μια ανησυχία: αποτελούν ένδειξη μιας κοινωνίας που νιώθει εκτεθειμένη σε πολλαπλές απειλές, αλλά χωρίς ένα συνεκτικό αφήγημα για το πώς αντιμετωπίζεται η ανασφάλεια χωρίς να θυσιαστεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων. Από τη μια η εικόνα της απαραίτητης προστασίας, από την άλλη ο φόβος ότι η ανάγκη για σταθερότητα θα γίνει εργαλείο κατάχρησης των μηχανισμών του κράτους. Η ένταση αυτή δεν είναι πολιτική, είναι υπαρξιακή, αφορά την ίδια την ποιότητα της δημοκρατικής εμπειρίας.

Παράλληλα, η γεωπολιτική μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε καθρέφτη εσωτερικής πολιτικής. Η συζήτηση για τα «ελληνικά λέιζερ» και την τεχνολογική ασπίδα λειτουργεί ως υπόσχεση ισχύος σε μια ασταθή διεθνή πραγματικότητα. Όμως πίσω από τον ενθουσιασμό παραμένει το ερώτημα: πού τοποθετείται η Ελλάδα σε ένα μεταβαλλόμενο ΝΑΤΟ, σε μια Ευρώπη που αναζητά νέο προσανατολισμό, σε μια διεθνή οικονομία που δεν συγχωρεί αδράνεια; Η εθνική ασφάλεια παρουσιάζεται ως τεχνικό ζήτημα, ενώ στην ουσία είναι κατεξοχήν πολιτικό: πόσο ρίσκο είμαστε διατεθειμένοι να αναλάβουμε για να νιώσουμε ασφαλείς, και ποιο είναι το πραγματικό κόστος της συμμετοχής μας σε μεγάλες στρατηγικές που δεν ελέγχουμε.

Σε οικονομικό επίπεδο, το χάσμα ανάμεσα στην κυβερνητική αισιοδοξία και την καθημερινή εμπειρία μεγαλώνει. Τα πρωτοσέλιδα που μιλούν για πλειστηριασμούς, εξευτελιστικές αγγελίες μικρών ακινήτων, ή τον αργό θάνατο της μικρομεσαίας τάξης δεν αποτελούν απλώς καταγραφή: είναι το υπόστρωμα ενός νέου κοινωνικού ζητήματος. Οι πολίτες βλέπουν την περιουσία τους να γίνεται αντικείμενο επενδυτικών πιέσεων, χωρίς ταυτόχρονα να βλέπουν τα οφέλη της περίφημης ανάπτυξης. Η οικονομία αποκτά δύο ρυθμούς: έναν για τα επίσημα δελτία τύπου και έναν για το νοικοκυριό που μετράει τις αντοχές του μήνα με τον μήνα. Και αυτό το διπλό ταμπλό παράγει πολιτική αδράνεια, μια κοινωνία που ζει με την αίσθηση ότι κάτι βαθύτερο αλλάζει, αλλά κανείς δεν το λέει καθαρά.

Το πιο αποκαλυπτικό όμως είναι η εμμονική επιστροφή στο 2015. Τα πρωτοσέλιδα για παράλληλο νόμισμα, τα αναθέματα για τα capital controls, η συναισθηματική φόρτιση γύρω από την «περιπέτεια» δεν αποτελούν ιστορική αναδρομή: λειτουργούν ως πολιτικό εργαλείο για το παρόν. Η επίκληση του παρελθόντος ανανεώνει τον φόβο, σταθεροποιεί το κυβερνητικό αφήγημα και στενεύει το περιθώριο για νέες πολιτικές φωνές. Είναι σαν το πολιτικό σύστημα να επιμένει σε ένα δίπολο που έχει ήδη εξαντληθεί, αλλά εξακολουθεί να παράγει χρήσιμη πόλωση.

Το κοινωνικό και θεσμικό υπόβαθρο της χώρας παραμένει το αδύναμο σημείο της συζήτησης. Ενώ οι εφημερίδες περιγράφουν σκάνδαλα, καθυστερήσεις στη Δικαιοσύνη, ανεπάρκειες στην αστυνόμευση, ελλείψεις σε σχολεία και νοσοκομεία, κανείς δεν ολοκληρώνει την εικόνα. Λείπει η μεγάλη γραμμή που ενώνει τα επιμέρους: ότι η χώρα χρειάζεται όχι περισσότερη πολιτική ένταση, αλλά επιτέλους πολιτική ωριμότητα. Οι θεσμοί δεν καταρρέουν, αλλά και δεν προχωρούν. Και αυτή η ακινησία δημιουργεί το έδαφος για τη διπλή πόλωση: από τη μια τεχνοκρατική αισιοδοξία, από την άλλη κοινωνική καχυποψία.

Αυτό που προκύπτει από τον σημερινό Τύπο είναι η αίσθηση ότι βρισκόμαστε στην αρχή μιας μακράς περιόδου σύγκρουσης αφηγημάτων. Από τη μία υπάρχει το αφήγημα της σταθερότητας, της ασφάλειας, της διεθνούς αναβάθμισης, που συνοδεύεται όμως από αυξανόμενη κοινωνική δυσφορία. Από την άλλη, η αντιπολίτευση δεν έχει βρει ακόμη λόγο που να υπερβαίνει τα στερεότυπα του παρελθόντος. Και κάπου στη μέση μένει μια κοινωνία που παλεύει με μεταβαλλόμενες ταυτότητες: πολίτες-καταναλωτές, εργαζόμενοι σε ασφυκτικούς κλάδους, νέοι που δεν βλέπουν προοπτική στη χώρα.

Η χώρα δεν χρειάζεται άλλη μια ανακύκλωση φόβου αλλά την προετοιμασία για μια επόμενη μέρα που δεν θα έρθει μόνη της. Χρειάζεται μια σοβαρή συζήτηση για το τι σημαίνει σταθερότητα, όχι ως σύνθημα αλλά ως συνθήκη ζωής. Χρειάζεται ένα σχέδιο για τη μικρή ιδιοκτησία, την περιφέρεια, την ασφάλεια χωρίς αυταρχισμό, την εξωτερική πολιτική χωρίς άγνοια κινδύνου. Και κυρίως χρειάζεται μια πολιτική τάξη που θα κοιτάει μπροστά, όχι προς τα πίσω, σαν να αναζητά άλλοθι για να αποφύγει τη σημερινή πραγματικότητα.

Αν κάτι αποτυπώνεται στα σημερινά πρωτοσέλιδα είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια αργή, σχεδόν αθόρυβη μετάβαση. Το ερώτημα είναι αν θα γίνει προς μια πιο ώριμη και σταθερή δημοκρατία ή προς μια κοινωνία κουρασμένη, που ζει με τον φόβο της επόμενης κρίσης. Οι τίτλοι των εφημερίδων υποψιάζονται την απάντηση, ή ακόμα και προσπαθούν να την χειραγωγήσουν, η πολιτική, ακόμη, όχι.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (26 Νοεμβρίου 2025)

1. Γενική εικόνα των εφημερίδων

Το σύνολο των φύλλων: από τον POLITICAL, Εστία, Τύπο Θεσσαλονίκης, Λόγο, Ηχώ των Δημοπρασιών, Ελεύθερη Ώρα, Star Press, ONE Voice, Kontra News, Μακελειό, Απογευματινή, Ριζοσπάστη, Ναυτεμπορική, Espresso, Εφ. Συντακτών, Δημοκρατία, Τα Νέα, Καθημερινή, Εθνικό Κήρυκα Νέας Υόρκης, Το Manifesto, Ελεύθερο Τύπο – στοιχίζονται γύρω από τρία μεγάλα κάδρα:

• εσωτερική τάξη: επεισόδια, Πολυτεχνείο,
• γεωπολιτική ένταση: ΝΑΤΟ, Αιγαίο, Ουκρανία,
• οικονομική ασφυξία: ακίνητα, μεσαία τάξη, ακρίβεια.

Η σύνοψη των βασικών τίτλων που διακινούν σήμερα τα portals για τα πρωτοσέλιδα είναι ενδεικτική: Καθημερινή με «Τα επεισόδια φέρνουν αλλαγές στην επέτειο του Πολυτεχνείου», Απογευματινή με «Πουλάνε χρυσάφι τα… χαμόσπιτα», Ελεύθερος Τύπος με «Ο Τσίπρας γνώριζε για το παράλληλο νόμισμα», Τα Νέα με «Ελληνικά λέιζερ ασπίδα στο Αιγαίο».

2. Πολυτεχνείο, επεισόδια και το αφήγημα «νόμος και τάξη»

Η Καθημερινή κάνει σημαία τα επεισόδια και τις σχεδιαζόμενες αλλαγές στον εορτασμό της επετείου, δημιουργώντας πλαίσιο «θεσμικής ανησυχίας»: πόση βία αντέχει η δημοκρατία, πόση αστυνόμευση αντέχει η κοινωνία.

Σε ανάλογο μήκος κύματος κινούνται POLITICAL, Λόγος, Δημοκρατία, Ελεύθερος Τύπος:

• φορτώνουν στο πρωτοσέλιδο εικόνες αταξίας,
• συνδέουν τα επεισόδια με «σκληρό πυρήνα» αναρχικών,
• δείχνουν την κυβέρνηση ως υποχρεωμένη να σκληρύνει γραμμή.

Στον αντίποδα, Εφ. Συντακτών και μέρος του προοδευτικού Τύπου υπογραμμίζουν το κομμάτι δικαιωμάτων/μνήμης: φόβος ότι η επέτειος θα γίνει πεδίο αστυνομικής επίδειξης ισχύος. Ο Ριζοσπάστης το εντάσσει σε ευρύτερο σχήμα κρατικής, κατασταλτικής θωράκισης μαζί με ΝΑΤΟ και ΕΕ.

Πολιτικό υποκείμενο: η κυβέρνηση. Η αντιπολίτευση εμφανίζεται κυρίως ως σχολιαστής, όχι ως κάτοχος της ατζέντας.
Συναισθηματικό αποτύπωμα: στους φιλοκυβερνητικούς αναγνώστες ενισχύεται η ανάγκη «να μπει τάξη»· στους κεντροαριστερούς, αίσθηση θεσμικού σφιξίματος.

3. Γεωπολιτική: από τα «ελληνικά λέιζερ» στην «πολεμική ετοιμότητα»

Τα Νέα ανεβάζουν τον τόνο της εθνικής ισχύος με την εικόνα «ελληνικά λέιζερ ασπίδα στο Αιγαίο»: τεχνολογική αναβάθμιση, αποτροπή, μεγάλη αφήγηση για μια Ελλάδα-παίκτη στην άμυνα.

Ο Ριζοσπάστης την ίδια ημέρα μιλά για «πολεμική ετοιμότητα για τα επικίνδυνα σχέδια ΝΑΤΟ-ΕΕ», κάνοντας frame την ίδια πραγματικότητα ως κλιμάκωση ιμπεριαλιστικής εμπλοκής, με κινδύνους για υποδομές, εργαζομένους, επιβάτες

• Η Εστία, η Δημοκρατία και μέρος του δεξιού Τύπου βλέπουν πάνω απ’ όλα «τουρκική απειλή» και ανάγκη συσπείρωσης γύρω από την κυβέρνηση.
• Η Εφ. Συντ. και ο πιο κεντροαριστερός λόγος ανησυχούν για κούρσα εξοπλισμών, δημοσιονομικό βάρος και μετατόπιση πόρων από κοινωνική πολιτική.
• Ο Εθνικός Κήρυξ κουμπώνει την εικόνα της Ελλάδας πάνω σε Ουκρανία, επιστροφή Τραμπ, ευρωπαϊκή αστάθεια – ομογενειακή ματιά, πιο «παγκοσμιοποιημένη».

Πολιτικό υποκείμενο: κυβέρνηση vs ΚΚΕ/αντιΝΑΤΟ μπλοκ.
Συνέπεια: Η γεωπολιτική γίνεται εσωτερικό πεδίο πόλωσης – «υπευθυνότητα και ασφάλεια» απέναντι σε «εμπλοκή και κίνδυνο».

4. Οικονομία: τα «χρυσά χαμόσπιτα» και η ασφυξία της μεσαίας τάξης

Η Απογευματινή αποτυπώνει ωμά την λαϊκή αγωνία: «Πουλάνε χρυσάφι τα… χαμόσπιτα», με φόντο στεγαστικό, επενδυτικές πιέσεις σε λαϊκές συνοικίες, άνοδο αντικειμενικών. Η Ναυτεμπορική δίνει τον τεχνοκρατικό καμβά: επιτόκια, επενδυτική βαθμίδα, real estate, αλλά στο τέλος διαβάζεται η ίδια ανησυχία: ποιος κερδίζει από την άνοδο τιμών σε μικρά ακίνητα. Η Ηχώ των Δημοπρασιών βλέπει τη μικροοικονομία: πλειστηριασμοί, δημόσιες συμβάσεις, κινήσεις τραπεζών. Η Δημοκρατία, ο Ελεύθερος Τύπος και η POLITICAL αξιοποιούν τα στοιχεία για να χτίσουν αφήγημα «ματωμένης μεσαίας τάξης», φόροι, εισφορές, ακρίβεια.

Συναισθηματικό κλίμα:

• πικρία («η χώρα αναπτύσσεται, αλλά εγώ δεν τα βγάζω πέρα»),
• αίσθηση ότι η περιουσία των μικρών γίνεται πεδίο κερδοσκοπίας.

Πιθανές συνέπειες: πολιτική πίεση για μέτρα στέγασης, ρυθμίσεις δανείων, παρεμβάσεις σε ενοίκια και φοιτητική στέγη, αλλά χωρίς ακόμη συνεκτικό σχέδιο στην ατζέντα.

5. Πολιτικό σύστημα: το 2015 επιστρέφει

Ο Ελεύθερος Τύπος με το «Ο Τσίπρας γνώριζε για το παράλληλο νόμισμα» ξανανοίγει την πληγή του 2015 και αξιοποιεί το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα ως εργαλείο αναδρομικής δαιμονοποίησης. Η Εστία, ο Τύπος Θεσσαλονίκης, η Δημοκρατία, κομμάτια του σκληρού δεξιού Τύπου (π.χ. Μακελειό) κινούνται πάνω στην ίδια ράγα:

• υπενθύμιση capital controls, δραχμής, κλειστών ΑΤΜ,
• στόχος να κλειδώσει η εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ ως «διαρκούς κινδύνου» για τη σταθερότητα.

Τα ταμπλόιντ (Star Press, Espresso, Μακελειό, ONE Voice, Kontra) προσθέτουν δόση προσωπικού δράματος, κουτσομπολιού, εσωκομματικών συγκρούσεων – η πολιτική γίνεται story, όχι πολιτική οικονομία.

Τι σημαίνει αυτό:
Η ΝΔ και ο φιλικός της Τύπος προθερμαίνουν μια μνήμη φόβου για πιθανή «επιστροφή του 2015», πριν καν υπάρξει πραγματικό εκλογικό σενάριο. Ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζεται στα δημοσιεύματα κυρίως ως φάντασμα, όχι ως εναλλακτική.

6. Κοινωνία, σκάνδαλα και αντιπολιτικό συναίσθημα

Espresso, Star Press, Μακελειό, κομμάτι της ONE Voice επενδύουν σε εγκληματικότητα, παραθρησκευτικές ιστορίες, «υπόκοσμο» και διαφθορά:

• το κράτος παρουσιάζεται ως ανίκανο να προστατεύσει,
• οι ελίτ ως ατιμώρητες,
• ο απλός πολίτης ως διαρκές θύμα.

Η Εφημερίδα των Συντακτών μπαίνει στα ίδια πεδία (υγεία, εργασία, δικαιώματα) αλλά με δομικό πολιτικό πρόσημο, όχι με κιτρινισμό. Ο Ριζοσπάστης επίσης μετατρέπει κοινωνικά γεγονότα σε ταξική ανάλυση.

Αποτέλεσμα:
Διπλή απονομιμοποίηση: ο μεν «σοβαρός» Τύπος δεν πείθει πλήρως ότι «κάτι αλλάζει», ο δε ταμπλόιντ Τύπος τροφοδοτεί ωμή αντιπολευτική οργή χωρίς προτάσεις.

7. Διεθνή: Ουκρανία, Τραμπ, Ευρώπη

Σε διεθνές επίπεδο, η θεματολογία διαχέεται σε:

• Ουκρανία και συζητήσεις για ειρηνευτική συμφωνία,
• πιθανή νεα πρόταση Τραμπ και ευρωπαϊκή αβεβαιότητα,
• πολεμική κινητικότητα ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.

Εδώ πρωταγωνιστούν Καθημερινή, Ναυτεμπορική, Εθνικός Κήρυξ, σε μικρότερο βαθμό Εφ. Συντ. και Manifesto. Η Ελλάδα εμφανίζεται είτε ως «προβεβλημένος σύμμαχος», είτε ως χώρα που κινδυνεύει να παρασυρθεί σε παιχνίδια ισχύος που δεν ελέγχει.

8. Τι μας διαφεύγει – Τι προμηνύεται

Τι λείπει από την σημερινό ειδησεογραφία:

1. Μια συνεκτική κουβέντα για κοινωνικό κράτος και περιφέρεια: σχολεία, ΕΣΥ, κλιματική προσαρμογή, Θεσσαλία-Έβρος, μπαίνουν αποσπασματικά, όχι ως στρατηγικό σχέδιο.
2. Η κόπωση της κοινωνίας αποτυπώνεται υπόγεια (στα ακίνητα, στην καθημερινότητα), όχι ρητά σε πολιτική ατζέντα.
3. Η συζήτηση για θεσμικές μεταρρυθμίσεις (Δικαιοσύνη, Δημόσια Διοίκηση, Τοπική Αυτοδιοίκηση) είναι παρούσα μόνο έμμεσα, μέσα από σκάνδαλα ή επεισόδια.

Τι προμηνύεται:

Ο Τύπος στήνει σιγά-σιγά μια μακρά προεκλογική πόλωση μνήμης: «σταθερότητα με κόστος» vs «δικαιοσύνη με ρίσκο». Η σημερινή εικόνα είναι πρόγευση αυτής της σύγκρουσης και όχι ακόμα η κορύφωσή της. Η κυβέρνηση δείχνει έτοιμη να διπλασιάσει το αφήγημα «ασφάλεια, άμυνα, επενδύσεις», επενδύοντας στη διεθνή θέση της χώρας. Η αντιπολίτευση θα ψάξει χώρο σε οικονομία, δικαιώματα και κοινωνικό κράτος, αλλά προς το παρόν εμφανίζεται κυρίως ως αντικείμενο επίθεσης (Τσίπρας/παράλληλο νόμισμα) και όχι ως φορέας πειστικού σχεδίου.