Επισκόπηση Τύπου 17/11 – Τι θυσιάζουμε για τη θέση μας στο δυτικό στρατόπεδο;

Πολιτική Θεώρηση

Η σημερινή ειδησεογραφία μοιάζει με χάρτη που δεν απεικονίζει μόνο γεγονότα, αλλά και το υπόστρωμα των νοημάτων τους. Πίσω από κάθε τίτλο, από τις ενεργειακές συμφωνίες μέχρι τα παραπολιτικά για υπουργούς που «γλιστρούν» στην επικοινωνία, διακρίνεται μια χώρα που προσπαθεί να σταθεροποιήσει το βήμα της σε έδαφος που δεν παύει να μετακινείται. Το επίσημο αφήγημα μιλά για πρόοδο, διεθνή αναγνώριση, επενδυτική βαθμίδα. Οι στήλες όμως καταγράφουν κάτι πιο υπόγειο: μια αίσθηση ότι η πραγματικότητα τρέχει ταχύτερα από την πολιτική, κι ότι η κοινωνία παραμένει θεατής σε παιχνίδια μεγαλύτερα από την ίδια.

Στο πολιτικό σκέλος, η επίσκεψη Ζελένσκι, με τις ενεργειακές συμβάσεις και τις φωτογραφίες του Μαξίμου, διαβάζεται ως επιβεβαίωση της δυτικής αγκύρωσης της χώρας. Η κυβέρνηση παρουσιάζει την Ελλάδα ως κόμβο: LNG, διαμετακόμιση, συμμετοχή στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Στη δημόσια σφαίρα όμως αρχίζουν να φαίνονται οι τριβές: ένα κομμάτι του Τύπου βλέπει αναβάθμιση ρόλου, ένα άλλο βλέπει υποτέλεια και εξάρτηση. Αυτή η διπλή ανάγνωση δεν αφορά μόνο την Ουκρανία, αφορά την ταυτότητα της χώρας. Πού ανήκουμε, τι αντέχουμε, τι θυσιάζουμε για τη θέση μας στο δυτικό στρατόπεδο; Το πολιτικό σύστημα απαντά τεχνικά. Η κοινωνία όμως ρωτά υπαρξιακά.

Στο οικονομικό πεδίο, η αναβάθμιση της Fitch προβάλλεται ως επιβεβαίωση ότι «κάτι κάνουμε σωστά». Κι όμως, κάτω από τις δηλώσεις, τα δημοσιεύματα διακρίνουν την παλιά ελληνική ένταση: μια οικονομία με δείκτες που βελτιώνονται και μια καθημερινότητα που δεν τους νιώθει. Το κράτος εκπέμπει σήμα αυτοπεποίθησης, οι πολίτες, ακόμη σφιγμένοι, κρατούν απόσταση. Το παράδοξο είναι ότι και οι δύο πλευρές έχουν δίκιο, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Η χώρα βελτιώνεται, αλλά όχι με τρόπο που γίνεται χειροπιαστός για τον μέσο άνθρωπο. Η απόκλιση μεταξύ «μακροοικονομικής αλήθειας» και «καθημερινής εμπειρίας» μεγαλώνει.

Στα παραπολιτικά, η εικόνα είναι πιο αποκαλυπτική από όσο δείχνει: γκρίνια για λάθη υπουργών, μικρές επικοινωνιακές αδεξιότητες, εσωτερική δυσαρέσκεια στο κυβερνητικό στρατόπεδο. Δεν πρόκειται για κουτσομπολιό. Είναι το θερμόμετρο ενός συστήματος που λειτουργεί υπό πίεση: πίεση διαχείρισης, πίεση προσδοκιών, πίεση αντιφάσεων. Όσο το κυβερνητικό αφήγημα γίνεται πιο «τεχνικό», τόσο τα παραπολιτικά φωτίζουν την ανθρώπινη πλευρά μιας εξουσίας που αγωνίζεται να κρατήσει συνοχή.

Και στο φόντο όλων αυτών, η μνήμη του Πολυτεχνείου ξανανοίγει όλα τα ρήγματα της Μεταπολίτευσης: από τη σοβαρή ιστορική ανάγνωση έως τη συνωμοσιολογική παραμόρφωση. Αν κάτι δείχνει αυτή η σύγκρουση, είναι ότι η χώρα δεν έχει συμφωνήσει ούτε στο παρελθόν της, άρα δυσκολεύεται να συμφωνήσει στο μέλλον της.

Η συνολική εικόνα; Μια πολιτική τάξη που επιχειρεί να αρθρώσει λόγο σταθερότητας, μια κοινωνία που ακούει αλλά δεν ταυτίζεται, και ένας δημόσιος λόγος που ταλαντεύεται ανάμεσα στη φιλοδοξία και την καχυποψία. Η Ελλάδα μοιάζει να ισορροπεί σε τεχνικά επιτεύγματα αλλά υπαρξιακά ερωτήματα. Και η πραγματική πολιτική πρόκληση της περιόδου δεν είναι μόνο τι κάνουμε, αλλά πώς νοηματοδοτούμε αυτό που κάνουμε, ώστε να ξαναχτιστεί η εμπιστοσύνη σε ένα κοινό μέλλον.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (17 Νοεμβρίου 2025)

Κεντρικός καμβάς της ημέρας είναι ένας: η Ελλάδα ως «κόμβος» ενέργειας, γεωπολιτικής, κεφαλαίων και μνήμης. Πάνω σε αυτόν γράφονται διαφορετικά, συχνά αντικρουόμενα αφηγήματα.

1. Ζελένσκι στην Αθήνα: από «κόμβος ενέργειας» σε «προτεκτοράτο»

Το γεγονός: η επίσκεψη Ζελένσκι, η συμφωνία ΔΕΠΑ-Naftogaz για παροχή αμερικανικού LNG μέσω Ελλάδας στην Ουκρανία για τον χειμώνα 2025-26, και το κεντρικό μήνυμα Μητσοτάκη ότι «η Ελλάδα είναι πάροχος ενεργειακής ασφάλειας της Ανατολικής Ευρώπης» και θα συμμετάσχει στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Σκηνικό: Μαξίμου, υπογραφές παρουσία Γκίλφοϊλ.

– Κυβερνητικό/φιλοδυτικό μπλοκ (Ελεύθερος Τύπος, Τα Νέα, Ναυτεμπορική, Εθνικός Κήρυξ) «πουλάει» τη συμφωνία ως διπλό κέρδος: ενεργειακός κόμβος, ροή αμερικανικού LNG και διαμετακόμιση μέσω ελληνικών υποδομών και πολιτική αναβάθμιση της χώρας ως αξιόπιστου συμμάχου σε ΕΕ-ΝΑΤΟ. Η αναφορά του Μητσοτάκη στην «ανοιχτή πληγή της Κύπρου» λειτουργεί ως αντιστάθμισμα σε όσους τον κατηγορούν ότι «ξεχνά» τα ελληνοτουρκικά.

– Συντηρητική/αντιδυτική δεξιά (Εστία, One Voice, Μακελειό, Ελεύθερη Ώρα, Kontra) αντιστρέφει το κάδρο: η Ελλάδα εμφανίζεται ως «πολιτικό δεκανίκι» ενός βαριά εκτεθειμένου, διεφθαρμένου Ζελένσκι, λίγες ημέρες μετά το δημοσίευμα των NYT για κλεπτοκρατία, μίζες, βίλες στην Ελβετία και ταμία που το σκάει με 100 εκατ. Εδώ η τετράμηνη σύμβαση δεν είναι success story, αλλά «κόκκινο χαλί» σε έναν ηγέτη που «δεν βρίσκει να πει μία λέξη για την Κύπρο», παρά τις νύξεις Τασούλα, Μητσοτάκη, Κακλαμάνη.

– Η ρητορική κλιμακώνεται: One Voice μιλά ευθέως για «προτεκτοράτο της Ουκρανίας η Ελλάδα, υπό το άγρυπνο βλέμμα της Γκίλφοϊλ». Το Μακελειό χαρακτηρίζει την παρουσία Ζελένσκι «εθνικό έγκλημα» και την Ελλάδα «ενεργειακό προτεκτοράτο» των ΗΠΑ.

Τι μας διαφεύγει:
– Η συζήτηση για το ρίσκο της πλήρους στοίχισης με την ουκρανική υπόθεση: σχεδόν κανείς δεν βάζει στο τραπέζι τι σημαίνει αυτό για τις σχέσεις με κράτη που κρατούν πιο «ψυχρή» στάση, ούτε ποια ανταλλάγματα ζητά η Αθήνα σε Κύπρο/ελληνοτουρκικά πέρα από δηλώσεις.
– Απουσιάζει διεξοδική αποτίμηση των οικονομικών όρων της συμφωνίας: ποιο είναι το πραγματικό όφελος για ΔΕΠΑ/ελληνικές υποδομές, ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο τιμών, ποιο το «τέλος διέλευσης» σε βάθος χρόνου.

Τι προμηνύεται:
– Σκληρή πόλωση στο εσωτερικό δεξιό ακροατήριο, με ένα κομμάτι να βλέπει την κυβέρνηση ως «υποκατάστημα της Ουάσιγκτον» και άλλο ως εγγυητή της δυτικής αγκύρωσης.
– Ενίσχυση του αφηγήματος «Ελλάδα-κόμβος» αλλά με υπερεξάρτηση από έναν άξονα (ΗΠΑ-Ουκρανία) και πολλαπλές παγίδες εάν ο πόλεμος στην Ουκρανία μπει σε φάση κόπωσης.

2. Fitch, «οικονομία Α κατηγορίας» και το χάσμα με την καθημερινότητα

Ο δεύτερος μεγάλος άξονας είναι η νέα αναβάθμιση από τη Fitch: BBB με σταθερές προοπτικές, επιβράβευση της μείωσης χρέους και της «αξιοπιστίας» της πολιτικής.

– Η κυβέρνηση (μέσω Πιερρακάκη κ.ά.) μιλά για Ελλάδα που «αλλάζει επίπεδο» και θέτει πια στόχο «οικονομία κατηγορίας Α».
– Ο Ελεύθερος Τύπος, σε editorial, θέτει το κρίσιμο ερώτημα «οι αναβαθμίσεις τρώγονται;», προσπαθώντας να γεφυρώσει την τεχνοκρατική επιτυχία με τις τσέπες των πολιτών.
– Η Δημοκρατία και Τα Νέα εξηγούν τεχνικά οφέλη: φθηνότερος δανεισμός, ευκολότερη προσέλκυση επενδύσεων, σταθεροποίηση τραπεζικού συστήματος.

Παράλληλα, η ίδια σελίδα οικονομικού ρεπορτάζ «κουμπώνει» με Black Friday, τις προσδοκίες για τζίρο 300 εκατ., σταθερές τιμές οίνου παρά τη χαμηλή παραγωγή κ.λπ. Το μήνυμα: οι αναβαθμίσεις πρέπει να μεταφραστούν σε καταναλωτική ανάσα.

Τι μας διαφεύγει:
– Σχεδόν καμία εφημερίδα δεν θέτει ευθέως το ζήτημα της φορολογικής κόπωσης και της στεγαστικής κρίσης ως αντιστάθμισμα στο «success story».
– Δεν υπάρχει ουσιαστική κριτική για το αν το νέο rating ενθαρρύνει χαλάρωση ή αν η κυβέρνηση μπαίνει στον πειρασμό προεκλογικών παροχών με δανεικά.

Τι προμηνύεται:
– Οικονομικό αφήγημα σταθερότητας που θα κυριαρχήσει προπαγανδιστικά την επόμενη περίοδο από το Μαξίμου.
– Αν όμως το βιοτικό επίπεδο μείνει στάσιμο, το ίδιο αφήγημα θα γίνει μπούμερανγκ: οι αντίπαλοι θα ρωτούν «αν είμαστε BBB, γιατί ζω σαν Βαλκάνιος μισθωτός του 2000;».

3. Πολυτεχνείο 52 χρόνια μετά: μάχη μνήμης και κανονικοποίηση συνωμοσιολογίας

Η επέτειος του Πολυτεχνείου ανασύρει όλα τα ρήγματα της μεταπολίτευσης:

– Η Εφημερίδα των Συντακτών επιχειρεί να αποσαφηνίσει «τι (δεν) είναι το Πολυτεχνείο»: αποδομεί τον μύθο ότι «δεν ανέτρεψε τη χούντα άρα δεν έχει σημασία», αναδεικνύει τον ρόλο του στην πολιτική φθορά του καθεστώτος και στην ανάδυση της δημοκρατικής μετάβασης, αλλά και την εκ των υστέρων καπηλεία.
– Το Μανιφέστο κρατά πιο «μεσαία» γραμμή: τιμά τον αντιδικτατορικό χαρακτήρα, καταγράφει τη μνήμη, αλλά σχολιάζει την εργαλειοποίηση από κόμματα (ΚΚΕ) και τα «καθιερωμένα επεισόδια» των αντιεξουσιαστών.

Στον αντίποδα, η Ελεύθερη Ώρα στήνει ολόκληρο πακέτο: «CIA και Mossad οργάνωσαν την εξέγερση», με αναφορές στον Μοσέ Νταγιάν, στην κόρη του, σε «προβοκάτορες» στο Ακροπόλ, εμπλουτισμένα με αντισημιτικούς υπαινιγμούς και επίθεση σε εμβληματικές φυσιογνωμίες του αντιδικτατορικού αγώνα. Μαζί, το Μακελειό γράφει για «βόθρο του Πολυτεχνείου» και «πιο σάπια γενιά Ελλήνων».

Τι μας διαφεύγει:
– Λείπει μια ψύχραιμη, ιστορικά τεκμηριωμένη αντιπαράθεση με την αναθεωρητική/συνωμοσιολογική αφήγηση. Η δημοκρατική πλευρά απαντά περισσότερο με ηθική αγανάκτηση παρά με στοιχεία.
– Δεν αναλύεται επαρκώς ο λόγος για τον οποίο ένα μέρος του κοινού βρίσκει ελκυστική την ιδέα ότι «όλα ήταν σκηνοθεσία», κρίση εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα συνολικά.

Τι προμηνύεται:
– Περαιτέρω διάβρωση της ελάχιστης κοινής ιστορικής βάσης. Όταν η μισή δημόσια σφαίρα συζητά αν το Πολυτεχνείο ήταν «προϊόν CIA/Mossad», η δυνατότητα συνεννόησης για οτιδήποτε δύσκολο στο παρόν μικραίνει.

4. Πειραιάς, COSCO και «παράκαμψη του Βοσπόρου»: η νέα εκδοχή του παλιού διλήμματος

Η συνέντευξη Γκίλφοϊλ (ΑΝΤ1) για το λιμάνι του Πειραιά, όπου χαρακτηρίζει «ατυχές» ότι πέρασε στην COSCO και μιλά για «αμερικανικές υποδομές» και τρόπους αντιστάθμισης της κινεζικής επιρροής, αποτυπώνει καθαρά τις προτιμήσεις της Ουάσιγκτον.

– Η Ελεύθερη Ώρα αναρωτιέται ευθέως «πρέπει να φύγει η COSCO από τον Πειραιά;» και μέσω άρθρου Κόλμερ θέτει θέμα αποχώρησης/πώλησης της κινεζικής παρουσίας.
– Η Εστία, μέσω Κοττάκη, ξαναπιάνει το νήμα της ενεργειακής πολιτικής Καραμανλή: «παράκαμψη του Βοσπόρου», South Stream και IGB, διαφοροποίηση πηγών και μείωση εξάρτησης από Τουρκία. Σημειώνει με νόημα ότι σήμερα όλοι οι αγωγοί από Ρωσία και Αζερμπαϊτζάν διέρχονται από τουρκικό έδαφος, άρα, η τότε πολιτική ήταν πιο «αντιτουρκική» παρά «φιλορωσική».

Τι μας διαφεύγει:
– Η πραγματική οικονομική αποτίμηση του Πειραιά υπό COSCO: κέρδη για το κράτος, θέσεις εργασίας, γεωπολιτικό κόστος, εναλλακτικά σενάρια. Στον Τύπο κυριαρχούν ιδεολογικές γραμμές (αντι-κινεζικές, αντι-αμερικανικές) χωρίς «business plan».
– Δεν ανοίγει σοβαρά η συζήτηση για το αν η Ελλάδα αντέχει να παίξει ταυτόχρονα σε τρία ταμπλό (ΗΠΑ–ΕΕ, Κίνα, περιφερειακοί παίκτες) ή έχει ήδη παγιδευτεί σε αποκλειστική στοίχιση.

Τι προμηνύεται:
– Ένα νέο, πιο σκληρό γύρο αμερικανο-κινεζικού μπρα ντε φερ με πεδίο τα ελληνικά λιμάνια και υποδομές, όπου κυβέρνηση και αντιπολίτευση θα πιεστούν να «διαλέξουν στρατόπεδο» πιο καθαρά.

5. Παραπολιτικά και κοινωνικό υπόστρωμα: ΟΠΕΚΕΠΕ, Hellenic Train, Προσωπικός Αριθμός

Στο φόντο όλων αυτών, ο καθημερινός Τύπος καταγράφει:

– Την οργή για τις Porsche του ΟΠΕΚΕΠΕ και την απώλεια «ηθικού πλεονεκτήματος» της κυβέρνησης στα μάτια του κόσμου, όπως σημειώνει αιχμηρά το One Voice («η κυβέρνηση έχασε κάθε επιχείρημα απέναντι στον κόσμο»).
– Νέα επεισόδια ταλαιπωρίας με Hellenic Train, με σαρκασμό ότι «θα γιορτάζουμε, όταν δεν έχει καθυστέρηση».
– Ανησυχία για τον Προσωπικό Αριθμό και την ψηφιακή μετάβαση, σε μια γραμμή Ελεύθερης Ώρας που μιλά για «παγκόσμιο ψηφιακό Άουσβιτς», συνδέοντας το με περιορισμούς στα μετρητά, έλεγχο κρυπτονομισμάτων, ψηφιακό ευρώ.

Αυτά τα μικρά «σκάνδαλα» και φοβίες δεν είναι ασύνδετα: τροφοδοτούν μια βαθιά δυσπιστία προς κράτος και θεσμούς, την ίδια στιγμή που το επίσημο αφήγημα μιλά για αναβαθμίσεις, επενδύσεις, ψηφιακή Ελλάδα.

Συνολικό πολιτικό κλίμα της ημέρας

1. Γεωπολιτικά–ενεργειακά:
   Η κυβέρνηση επενδύει στο αφήγημα της «χώρας-κόμβου» (ενέργεια, επενδυτική βαθμίδα, στρατηγικές σχέσεις με ΗΠΑ-Ουκρανία). Ένα κομμάτι του Τύπου το υιοθετεί πλήρως. Ένα άλλο το μεταφράζει σε «προτεκτοράτο», τροφοδοτώντας ευρωσκεπτικισμό και αντι-δυτικό θυμικό.
2. Οικονομικά:
   Οι αναβαθμίσεις και τα ratings δημιουργούν αίσθηση «κανονικότητας» προς τα έξω, αλλά εσωτερικά η κοινωνική κόπωση, η ανασφάλεια για δουλειές/μισθούς, τα μικρά σκάνδαλα (ΟΠΕΚΕΠΕ, Hellenic Train) και οι φόβοι για τον Προσωπικό Αριθμό υπονομεύουν την εμπιστοσύνη.
3. Θεσμικά–ιστορικά:
   Το Πολυτεχνείο παραμένει σημείο οξείας σύγκρουσης μνήμης, με τη συνωμοσιολογία να πατάει πάνω στην αντισυστημική δυσπιστία. Η απόσταση ανάμεσα σε «συμβολική μεταπολιτευτική μνήμη» και «όλα στημένα» μεγαλώνει.

Απόκλιση εφημερίδων:
– Κυβερνητικά/κεντροδεξιά ΜΜΕ (Ελ. Τύπος, Τα Νέα, ένα μέρος της Ναυτεμπορικής) επενδύουν σε σταθερότητα, αναβάθμιση, κόμβο ενέργειας.
– Αντιπολιτευόμενα με προοδευτική οπτική (Εφ. Συντακτών) εστιάζουν σε δημοκρατική μνήμη και κριτική του «success story» από τα αριστερά.
– Λαϊκοδεξιά/ακροδεξιά έντυπα (Ελεύθερη Ώρα, Μακελειό, ως έναν βαθμό One Voice) συνθέτουν ένα σύμπαν όπου Πολυτεχνείο, COSCO, Προσωπικός Αριθμός, Ζελένσκι και Γκίλφοϊλ είναι κομμάτια μιας ενιαίας «συνωμοσίας» κατά του έθνους.