Μητσοτάκης Facebook: Νύχτα τα βγάζω, νύχτα τα βάζω, τι έχουν τα έρμα και ψοφάνε

Η κυριακάτικη ανάρτηση του Πρωθυπουργού δεν είναι πια ένα σύντομο σημείωμα επαφής με τους πολίτες, έχει μετατραπεί σε ένα είδος εβδομαδιαίου μανιφέστου, ένα εκτενές αφήγημα που επιχειρεί να δώσει συνοχή σε μια χώρα όπου η πραγματικότητα συχνά μοιάζει κατακερματισμένη. Η προσέγγιση θυμίζει τεχνοκρατική αναφορά προόδου: από την κλιματική αλλαγή και τις πυροσβεστικές επενδύσεις, μέχρι τη Fitch, το αγροτικό πετρέλαιο και τις στρατηγικές επενδύσεις. Όλα μπαίνουν σε μια ενιαία τροχιά αυτονόητης «ανόδου».

Ο τρόπος όμως που παρουσιάζονται τα γεγονότα δημιουργεί ένα παράδοξο. Η οικονομία αναβαθμίζεται, οι επενδύσεις πληθαίνουν, το κράτος ψηφιοποιείται, τα μνημεία φωτίζονται, αλλά τα δομικά ερωτήματα απουσιάζουν. Δεν είναι τυχαίο: η αφήγηση προϋποθέτει ότι η πορεία της χώρας είναι μια γραμμή που σταθερά ανηφορίζει και ότι οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης εντάσσονται σε μια λογική σχεδίου που έχει ήδη «δικαιωθεί». Όμως ο πολίτης που διαβάζει το κείμενο δεν ζει μόνο με δείκτες. Ζει με τιμές που δεν υποχωρούν, με αβεβαιότητα στην εργασία, με στεγαστικό βάρος που δεν το ελαφρύνει καμία πιστοληπτική βαθμίδα.

Η παράθεση των επιτυχιών, κάποιες όντως ουσιαστικές, δεν συνοδεύεται από την αναγκαία αναστοχαστική στιγμή: τι δεν λειτούργησε, πού καθυστερούμε, ποια λάθη διορθώνονται. Ακόμη και οι σωστές πολιτικές, όπως οι ΚΟΜΥ ή τα προγράμματα ενέργειας, παρουσιάζονται χωρίς παραδοχή των κενών του ΕΣΥ ή των καθυστερήσεων στην ενεργειακή μετάβαση. Η κρατική δράση εμφανίζεται γραμμική, σχεδιασμένη, αδιαμφισβήτητη.

Υπάρχει και η δεύτερη διάσταση: το ύφος της αφήγησης. Είναι καθησυχαστικό, ευγενές, με περιστασιακές δόσεις σκωπτικής ειρωνείας προς την αντιπολίτευση. Θυμίζει περισσότερο ενημερωτικό δελτίο παρά πολιτικό λόγο σε περίοδο κρίσης εμπιστοσύνης. Αν κάτι λείπει, είναι η αίσθηση ότι η κυβέρνηση ακούει, όχι μόνο ότι μιλά.

Το τελικό ερώτημα είναι απλό, και πολιτικό: μπορεί μια χώρα να πορεύεται με συνεχείς λίστες επιτυχίας, όταν μεγάλο μέρος της κοινωνίας νιώθει ότι μένει στο περιθώριο; Η ανάρτηση απαντά «ναι». Η πραγματικότητα, φοβάμαι, επιμένει πιο δύσκολα.

Βήμα-Βήμα Ανάλυση

1. Κλίμα: από τον «παράξενο» Νοέμβριο στην πολιτική αθωότητα

Ξεκινά με τον καιρό και την κλιματική αλλαγή: ασφαλές, ανθρώπινο, κοινό βίωμα. Η διατύπωση όμως είναι απολύτως αποϊδεολογικοποιημένη: η κλιματική αλλαγή εμφανίζεται σαν φυσικό φαινόμενο, όχι ως αποτέλεσμα συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης, ενεργειακών επιλογών και χωροταξικής αναρχίας.

Αμέσως μετά, η «λύση» μεταφράζεται σε αγορά μέσων πυρόσβεσης και επενδύσεις στην ανθεκτικότητα. Καμία κουβέντα για αυθαίρετη δόμηση, για ευθύνες στους χειρισμούς των πυρκαγιών και των πλημμυρών, για προσαρμογή πολιτικών χρήσεων γης. Η κλιματική κρίση λειτουργεί ως σκηνικό για να αναδειχθεί η κρατική επενδυτική δραστηριότητα, όχι ως αφετηρία δύσκολων, συγκρουσιακών επιλογών.

2. Οικονομία: οίκοι αξιολόγησης ως νέο κοινωνικό συμβόλαιο

Το κέντρο βάρους είναι η αναβάθμιση από τη Fitch. Το ερώτημα «τρώγεται η επενδυτική βαθμίδα;» απαντάται με τον υπαινιγμό ότι όταν δεν την είχαμε «πεινάσαμε». Πρόκειται για μια έξυπνη αλλά βολική αναγωγή: η ευημερία ταυτίζεται με την εμπιστοσύνη των αγορών και των επενδυτών.

Ο πρωθυπουργός επιμένει στη γλώσσα της «πιστοληπτικής ικανότητας», των χαμηλότερων επιτοκίων, της ταχύτερης αποπληρωμής χρέους. Πράγματι, όλα αυτά έχουν σημασία. Αλλά λείπει η άλλη πλευρά:

• Μισθοί που τρέχουν πίσω από το κόστος ζωής,
• στεγαστικό αδιέξοδο των νέων,
• περιφερειακές ανισότητες,
• εργασιακή επισφάλεια.

Τα 800 εκατ. εξοικονόμησης παρουσιάζονται ως χρήματα που «επιστρέφουν στις τσέπες των πολιτών» μέσω ΔΕΘ, φοροελαφρύνσεων και αυξήσεων. Δεν αποσαφηνίζεται ποιοι πολίτες: όλοι ή κυρίως όσοι έχουν ήδη φορολογητέο εισόδημα, ιδιοκτησία, επιχειρηματική δραστηριότητα; Η μακροοικονομική επιτυχία λειτουργεί ως πολιτικό επιχείρημα αυτοδικαίωσης, όχι ως αφορμή για συζήτηση αναδιανομής.

3. Κράτος-μάνατζερ: ΚΟΜΥ, αγρότες, στρατιωτικοί

Το επόμενο μεγάλο μοτίβο είναι το κράτος ως μεγάλος project manager που «τρέχει προγράμματα».

Κινητές Ομάδες Υγείας (ΚΟΜΥ):
Πρόκειται όντως για ενδιαφέρουσα και χρήσιμη παρέμβαση, ειδικά για απομακρυσμένες περιοχές. Η αφήγηση όμως παρακάμπτει τις παθογένειες του ΕΣΥ: ελλείψεις προσωπικού, εξουθένωση γιατρών, λίστες αναμονής. Η κατ’ οίκον επίσκεψη εμφανίζεται ως καινοτομία που αναβαθμίζει συνολικά το σύστημα, ενώ πρακτικά λειτουργεί περισσότερο ως αντισταθμιστικό μέτρο σε ένα ήδη πιεσμένο δίκτυο.

Αγροτικό πετρέλαιο και επιδοτήσεις:
Ο Πρωθυπουργός περιγράφει με λεπτομέρεια ποσά, δόσεις, μέτρα, διορθώσεις, μια σχολαστική αριθμητική εικόνα φροντίδας για τον αγρότη. Όμως αποφεύγει το βασικό:

• το μοντέλο αγροτικής παραγωγής,
• την εξάρτηση από επιδοτήσεις,
• την κλιματική και υδατική κρίση στην ύπαιθρο,
• τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων.

Δίνεται η αίσθηση ενός μόνιμου «μπαλώματος» (επιστρέφουμε φόρους, διορθώνουμε λάθη, επισπεύδουμε πληρωμές), χωρίς στρατηγική για το ποιος θα καλλιεργεί τι και πώς σε 10–20 χρόνια.

Στέγη για στρατιωτικούς:
Εδώ έχουμε μια κοινωνική πολιτική με στολή. Αντί να μιλήσει για γενικευμένη στεγαστική κρίση, εστιάζει σε ένα ειδικό, συμβολικά φορτισμένο σώμα (Ένοπλες Δυνάμεις) με 15ετές πρόγραμμα. Πολιτικά έξυπνο: δείχνει μέριμνα για τους «φύλακες της πατρίδας», στέλνει μήνυμα στις συντηρητικές και μεσαίες τάξεις, χωρίς να ανοίγει το μεγάλο μέτωπο της αγοράς κατοικίας, των βραχυχρόνιων μισθώσεων, των ενοικίων.

4. Γεωπολιτική και ενέργεια: η Ελλάδα «κόμβος» σε κάθε πρόταση

Η αναφορά στη Διακυβερνητική με την Κύπρο, τις διασυνδέσεις, τις γεωτρήσεις και τις αμερικανικές συμφωνίες εντάσσεται στο γνωστό δόγμα: η Ελλάδα ως «πυλώνας σταθερότητας» και «ενεργειακός κόμβος».

Αυτό που λείπει είναι η συζήτηση για:

• περιβαλλοντικό ρίσκο,
• ενεργειακή φτώχεια στο εσωτερικό,
• κοινωνικό αποτύπωμα των μεγάλων επενδύσεων στις τοπικές κοινωνίες.

Ο ρόλος της χώρας παρουσιάζεται κυρίως ως διαμεσολαβητικός για τρίτους (Ευρώπη, ΗΠΑ, εταιρείες), με την υπόθεση ότι τα οφέλη θα «στάξουν» αυτόματα προς τα κάτω.

5. Ψηφιακό κράτος και τεχνητή νοημοσύνη: ο μύθος της ουδέτερης προόδου

Το νέο Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού στο Δημόσιο περιγράφεται ως τεχνοκρατική επανάσταση: ενιαία δεδομένα, διαφάνεια, ταχύτητα. Πράγματι, η διαλειτουργικότητα είναι αναγκαία. Όμως η ανάρτηση δεν αγγίζει δύο κρίσιμα σημεία:

• Πώς θα αποτρέπεται η ψηφιακή γραφειοκρατία να γίνει νέα μορφή ελέγχου χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση;
• Πώς επηρεάζονται τα εργασιακά δικαιώματα, η κινητικότητα, οι σχέσεις ιεραρχίας;

Η ευφορία για την έκθεση του ΟΟΣΑ και τις δεξιότητες τεχνητής νοημοσύνης ντύνει με λάμψη ένα κράτος που ακόμη παλεύει με τα στοιχειώδη (ραντεβού στα νοσοκομεία, πολεοδομίες, δικαιοσύνη). Η αντίθεση ανάμεσα σε ψηφιακή ταχύτητα και θεσμική βραδύτητα μένει εκτός κάδρου.

6. Πολιτισμός, γλώσσα και συμβολικό κεφάλαιο

Η αναφορά σε μνημεία, φωτισμούς και UNESCO για την ελληνική γλώσσα λειτουργεί ως συμπλήρωμα ταυτότητας: «δεν είμαστε μόνο αριθμοί, είμαστε και πολιτισμός». Είναι το πιο ανώδυνο πολιτικά κομμάτι: κανείς δεν διαφωνεί, κανείς δεν πιέζει.

Ακριβώς γι’ αυτό οι συμβολικές κινήσεις γίνονται ιδανικό κλείσιμο: ο Σολωμός, η «ελευθερία και γλώσσα», η συνέχεια του έθνους. Η σύγχρονη οικονομική και κοινωνική πολιτική κουμπώνει πάνω σε μια αφήγηση ιστορικής συνέχειας, το παρόν ως φυσική εξέλιξη ενός ένδοξου παρελθόντος, όχι ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών που θα μπορούσαν να είναι και διαφορετικές.

7. Τι δεν λέει το κείμενο

Για μια ανάρτηση που χωρά σχεδόν τα πάντα, είναι εντυπωσιακό το τι λείπει:

• Καμία ουσιαστική αναφορά στο κόστος ζωής ως καθημερινή εμπειρία ασφυξίας.
• Καμία αυτοκριτική για θεσμικά ελλείμματα (δικαιοσύνη, διαφάνεια, σκάνδαλα).
• Καμία παραδοχή ρίσκου ή αποτυχίας, όλα είναι σε τροχιά επιτυχίας, καλώς καμωμένα, με ορισμένα βήματα «που θα γίνουν μέχρι το 2040».

Η πολιτική σύγκρουση περιορίζεται σε μια ειρωνική μνεία στην αντιπολίτευση («τρώγεται η επενδυτική βαθμίδα;»), χωρίς να αναγνωρίζεται ούτε καν η αμφιβολία του πολίτη που βλέπει τους δείκτες να ανεβαίνουν και τη δική του ζωή να μένει στα ίδια.