Η απόπειρα Σαμαρά να μετατρέψει την απώλεια σε αποστολή

Η συνέντευξη του Αντώνη Σαμαρά στον ΑΝΤ1 είναι μια πολιτική δήλωση-μανιφέστο, δεν είναι ανάλυση πολιτικής αλλά πράξη πολιτικής. Είναι μια σκηνοθετημένη επιστροφή στη σκηνή, μια προσπάθεια να επανασυνδεθεί η έννοια της Δεξιάς με τον πατριωτισμό, τη μεταφυσική πίστη και την αντι-τεχνοκρατική ρητορική. Ο λόγος του φλερτάρει με τον λαϊκισμό, ντύνοντάς τον όμως με ηθικό και ιστορικό κύρος. 

Είναι η αφήγηση ενός πρώην πρωθυπουργού που θεωρεί τον εαυτό του θεματοφύλακα της πατριωτικής και ιδεολογικής συνέχειας της Δεξιάς και ταυτόχρονα αποστάτη από ένα κόμμα που, όπως υπονοεί, έχει χάσει την ψυχή του. Στην συνέντευξη αυτή ο Σαμαράς δεν μιλά για την Ελλάδα του αύριο, μιλά για την Ελλάδα που θυμάται. Δεν σχεδιάζει μεταρρυθμιστικό πολιτικό οργανισμό, αλλά αποκατάσταση της αλήθειας που αυτός πιστεύει. Αν η σημερινή πολιτική σκηνή είναι ένας πίνακας αφηρημένος, ο Σαμαράς προσπαθεί να τον ξαναζωγραφίσει με τα σκούρα χρώματα του 1989. Το πρόβλημα για τον πίνακα αυτό ωστόσο είναι ότι ο κόσμος του έχει αλλάξει καμβά.

Η αφήγηση και το ύφος

Ο κ. Σαμαράς χτίζει έναν λόγο εξομολογητικό, που στηρίζεται στην προσωπική του απώλεια, με μια δραματουργική προσπάθεια να τη μετατρέψει σε πολιτικό ήθος. Η αναφορά στη Λένα λειτουργεί ως προοίμιο αυτογνωσίας, και μέσα από τον βιωματικό αυτό πόνο περνά με δημαγωγική τεχνική στο συλλογικό τραύμα των Τεμπών. Προσδίδει στη συνέντευξη μια μεταφυσική χροιά: η δικαιοσύνη ως θεϊκή και πολιτισμική επιταγή.

Ο τόνος παραμένει σταθερά «αποκαλυπτικός». Καταγγέλλει τη σημερινή κυβέρνηση για «απώλεια ψυχής» και «επιτελικό αμοραλισμό», αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει τον εαυτό του ως πολιτικό που δεν έφυγε ποτέ, έναν «οικιακό εξόριστο» της Νέας Δημοκρατίας. Αυτή η θεματική του πατριωτικού εξοστρακισμού είναι το θεμέλιο της συνέντευξης.

Τι λέει

Ο κ. Σαμαράς μέσα από την συνέντευξη αυτό επιχειρεί να ξαναγράψει το αφήγημα της μνημονιακής δεκαετίας:

• Δικαιώνει τα «Ζάππεια» ως πρόβλεψη των λαθών της τρόικας
• Επαναφέρει το δίλημμα «πατριωτισμός ή δουλεία των αριθμών»
• Υπογραμμίζει ότι έβγαλε τη χώρα στο «ξέφωτο» το 2014 και ότι το 2015 ήταν το πολιτικό «προπατορικό αμάρτημα» ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ-ΧΑ
• Επιτίθεται στην ενεργειακή, αγροτική και εξωτερική πολιτική της σημερινής κυβέρνησης, αναδεικνύοντας τον εαυτό του ως τελευταίο θεματοφύλακα της «καραμανλικής ορθοδοξίας»
• Θέτει με οξύτητα την ανάγκη για νέα πατριωτική παράταξη, χωρίς να την κατονομάζει

Τι δεν λέει

Δεν αναλαμβάνει καμία ουσιαστική ευθύνη για την περίοδο 2012-2015, παρά μόνο επικαλείται εξωτερικούς περιορισμούς. Παραλείπει ότι:

• Ο ΕΝΦΙΑ, έστω «ενιαίος», ήταν δική του επιλογή που μονιμοποίησε τη φορολογική επιβάρυνση.
• Οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνθηκαν επί των ημερών του
• Η οικονομία είχε μεν θετικό ρυθμό στο τέλος του 2014, αλλά σε συνθήκες αποεπένδυσης και με τραπεζικό σύστημα σε τεχνητή υποστήριξη
• Οι συμφωνίες του 2014 με την τρόικα προέβλεπαν σκληρή επιτήρηση έως το 2018.

Η αφήγησή του αποσιωπά τη διάσταση των επιλογών του με τους Ευρωπαίους ηγέτες και την εσωτερική πόλωση που δημιούργησε.

Τι υπονοεί

Η συνέντευξη λειτουργεί ως προοίμιο πολιτικής επανεμφάνισης. Ο Σαμαράς υπονοεί:

• Ότι η Νέα Δημοκρατία έχει αποκοπεί από το ιστορικό της DNA
• Ότι υπάρχει κενό πατριωτικής αντιπροσώπευσης και αυτός μπορεί να το καλύψει
• Ότι η κοινωνία ζητά τη «μεταπολίτευση της μεταπολίτευσης», μια έννοια που φορτίζει με υπαρξιακό βάρος, σαν κάλεσμα εθνικής αναγέννησης
• Ότι η σημερινή ηγεσία του κόμματος λειτουργεί ως «εταιρεία», όχι ως πολιτική παράταξη 

Τι συμβολίζει

Η συνέντευξη είναι μια προσπάθεια επανανομιμοποίησης της δεξιάς πατριωτικής ρητορικής εντός του μετα-μητσοτακικού τοπίου. Ο Σαμαράς ανασύρει τον ρητορικό κορμό της δεκαετίας του ’90: έθνος, πίστη, ορθοδοξία, ασφάλεια, ελληνισμός της διασποράς. Ταυτόχρονα επιχειρεί μια σύνθεση «λαϊκού δεξιού» και «αντισυστημικού συντηρητικού». Ουσιαστικά προετοιμάζει το ιδεολογικό υπόβαθρο ενός νέου κόμματος χωρίς να το δηλώνει.

Fact Check: Η πραγματικότητα απέναντι στα επιχειρήματα

• Για την οικονομία: τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2014 το χρέος αυξήθηκε ως ποσοστό του ΑΕΠ (179,7%), ενώ η ανάπτυξη ήταν 0,7% ύστερα από σωρευτική ύφεση 25%. Η «έξοδος στο ξέφωτο» ήταν τεχνική, όχι δομική.
• Για τα Ταμεία Ανάκαμψης: η απορρόφηση του 2024-25 βρίσκεται ήδη πάνω από το 40%, με ευρωπαϊκή επαλήθευση, το επιχείρημα περί «15-18 δισ.» είναι ανακριβές.
• Για τη «νεοφιλελεύθερη πολιτική» της κυβέρνησης: η Ν.Δ. του Μητσοτάκη αποκρύπτει ότι έχει αυξήσει κοινωνικές δαπάνες (επιδόματα, κατώτατος μισθός) περισσότερο απ’ ό,τι η δική του κυβέρνηση.
• Για την εξωτερική πολιτική: οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ (MDCA 2021, 2024) και με τη Γαλλία ενίσχυσαν την αμυντική θωράκιση, κάτι που δεν είχε επιτευχθεί την περίοδο 2012-14.
• Για το μεταναστευτικό: οι άδειες ασύλου που επικαλείται (155.000) αφορούν επταετία, οι επιστροφές αυξήθηκαν σημαντικά το 2023-25 σύμφωνα με την ΕΕ.
• Για τον ΟΠΕΚΕΠΕ: το σκάνδαλο διερευνάται και αφορά περίοδο προ του 2019, η συλλήβδην κατηγορία «διαφθορά που σκοτώνει» αγνοεί την πραγματική διοικητική εξέλιξη.

Η στρατηγική: “Μεταπολίτευσης της μεταπολίτευσης”

Ο λόγος του Σαμαρά είναι σχεδιασμένος ως δομικό «αντί-Μητσοτακικό» αφήγημα που απευθύνεται στη μεσαία και παλαιοδεξιά βάση της Ν.Δ., αλλά και σε εθνικά ευαίσθητους ψηφοφόρους που αισθάνονται ιδεολογικά άστεγοι. Δεν μιλά ως ηγέτης κόμματος, αλλά ως «ιστορική συνείδηση» του χώρου. 

Η φράση μεταπολίτευσης της μεταπολίτευσης που επανέρχεται εμφατικά στη συνέντευξη, λειτουργεί ως πλαίσιο πολιτικής μετάβασης. Κάτι σαν την “Νέα Ελλάδα” που δανείστηκε από τον τότε Περιφερειάρχη Πελοποννήσου, Πέτρο Τατούλη, το 2014 και στην συνέχεια τσακώθηκε με τον Τσίπρα για την “ιδιοκτησία” του όρου. Δεν είναι ρητορική εξυπνάδα, αλλά θεμελιώδης ιδεολογική πρόταση: η Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη αντιπροσωπεύει το τέλος της μεταπολίτευσης όπως τη γνωρίζαμε, ο Σαμαράς επιχειρεί να τοποθετηθεί ως φορέας της νέας εποχής, αυτής που θα διαδεχθεί την «τεχνοκρατική αποξένωση». Η πρότασή του δεν είναι εκλογική ακόμη, είναι πολιτισμική. Θέλει να ορίσει το επόμενο ιστορικό κεφάλαιο της Δεξιάς ως «πατριωτική αναγέννηση».

Επαναπατρισμός της δεξιάς βάσης

Η συνέντευξη αποκαλύπτει στρατηγική διεκδίκησης του δεξιού θυμικού:

• Μιλά με σεβασμό στους «παλιούς Νεοδημοκράτες» και απογοητευμένους ψηφοφόρους που νιώθουν ξένοι στο σημερινό κόμμα.
• Αναφέρεται με ιστορικό σεβασμό στους Καραμανλή και Αβέρωφ, θέτοντας τον εαυτό του ως συνεχιστή της καραμανλικής ορθοδοξίας.
• Προβάλλει αξιακές κόκκινες γραμμές (Μακεδονικό, ομόφυλοι γάμοι, μεταναστευτικό, εθνικά ζητήματα), οι οποίες έχουν συναισθηματική και πολιτισμική δύναμη για το παραδοσιακό ακροατήριο της Ν.Δ.

Η στρατηγική του είναι επαναπατριστική, να συγκεντρώσει το κομμάτι της βάσης που νιώθει εγκαταλελειμμένο ανάμεσα σε Μητσοτακικό τεχνοκρατισμό και Ακροδεξιά αντισυστημικότητα.

Αντισυστημική νομιμοποίηση από τα δεξιά

Ο Σαμαράς προχωρεί σε κάτι που κανείς στη συντηρητική παράταξη δεν είχε επιχειρήσει μέχρι τώρα: να οικειοποιηθεί τη ρητορική της αντισυστημικότητας από θέση ιστορικής νομιμότητας. Μιλά για «παρέα χωρίς ιδεολογία», για «εταιρεία εξουσίας», για «παρατρεχάμενους». Μετατρέπει το παράπονο των συντηρητικών ψηφοφόρων σε πολιτική πρόταση με ηθικό υπόβαθρο: ότι το κράτος χρειάζεται ψυχή, όχι μάνατζερ. Η στρατηγική αυτή τον διαφοροποιεί από τα ακραία μορφώματα τύπου Ελληνικής Λύσης, δεν υπόσχεται εξέγερση, υπόσχεται πατριωτική επανίδρυση.

Επανανοηματοδότηση του «πατριωτισμού»

Ο πατριωτισμός του Σαμαρά δεν είναι εθνικιστικός με την παραδοσιακή έννοια. Είναι μετα-ιδεολογικός και θεολογικός. Συνδέεται με την οικογένεια, την πίστη, την παράδοση και την «αλήθεια της κοινότητας». Μέσα από τη βιωματική απώλεια της κόρης του, ο Σαμαράς οικοδομεί ένα αφήγημα πολιτικού μαρτυρίου, που μετατρέπει την προσωπική οδύνη σε συλλογική ευθύνη. Αυτό δεν είναι τυχαίο: λειτουργεί ως ηθικό υπόβαθρο για ηγεσία. Ο τεως πρωθυπουργός προβάλλει τον εαυτό του ως αρχέτυπο του προδομένου πατριώτη: εκείνου που πλήρωσε το τίμημα της ακεραιότητας. Η μορφή του αποκτά θεολογικό χαρακτήρα, ο πολιτικός που υπέστη δοκιμασία, θρήνησε, αλλά επιστρέφει ως «μάρτυρας» της εθνικής ευθύνης.

Στοχευμένα κοινά

Η στρατηγική απευθύνεται σε τρεις διακριτές δεξαμενές:

1. Παραδοσιακοί δεξιοί ψηφοφόροι που νιώθουν ότι η Ν.Δ. έγινε «κεντρώο σχήμα χωρίς ρίζες».
2. Πρώην ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ που βλέπουν θετικά τον όρο «πατριωτική κοινωνική δικαιοσύνη».
3. Εκτός πολιτικής σφαίρας πολίτες, ιδιαίτερα νέους που απαξιώνουν τα κόμματα, μέσω της ρητορικής περί «ευθύνης και ελευθερίας».

Στόχος: να επανενώσει ένα διασπασμένο κοινό κάτω από την ιδέα του “ελληνικού σκοπού”, όχι κάτω από ένα κόμμα.

 Η φάση της “ηθικής ανασυγκρότησης”

Πριν τη συγκρότηση πολιτικού φορέα, ο Σαμαράς φαίνεται να επιδιώκει τη διαμόρφωση πατριωτικού μετώπου.

• Ενθαρρύνει την πατριωτική κίνηση να μιλήσει (αναφορά στους “91”)
• Επανεισάγει τη ρητορική περί “Ελλάδας που χρειάζεται καθοδήγηση, όχι σωτήρες”
• Καλλιεργεί αίσθηση καθήκοντος και επείγοντος («σε κάθε σπίτι να χτυπήσει το 112 για το δημογραφικό»).

Πρόκειται για προ-πολιτική φάση, όπου το αφήγημα χτίζει νομιμοποίηση από τα κάτω, όχι οργανωτικά αλλά συναισθηματικά.

Πιθανά επόμενα βήματα

Η στρατηγική δείχνει να εξελίσσεται σε τρία στάδια:

1. Συγκρότηση αφηγήματος: ήδη επιτεύχθηκε μέσω της συνέντευξης και των δηλώσεων περί «μεταπολίτευσης της μεταπολίτευσης».
2. Δικτύωση με θεσμικά πρόσωπα και «καραμανλικούς»: η δημιουργία γέφυρας με πρόσωπα που αποστασιοποιούνται από τον Μητσοτάκη.
3. Εκλογική δοκιμή με “πατριωτική συμμαχία”: είτε αυτόνομα είτε ως «δεύτερος πόλος» εντός της δεξιάς, σε περίπτωση αποσάθρωσης της κυβερνητικής συνοχής.

Το πολιτικό συμβόλαιο που επιχειρεί

Η στρατηγική Σαμαρά είναι ύπουλα σύγχρονη μέσα στο παρελθοντικό της ένδυμα. Δεν ζητά νοσταλγία, ζητά επαναθεμελίωση. Ο στόχος του δεν είναι να γίνει ο ίδιος πρωθυπουργός, αλλά να διαμορφώσει νέο ιδεολογικό πλαίσιο που θα υποχρεώσει το σύνολο της Κεντροδεξιάς να ανασχηματιστεί γύρω από αυτό. Σε πολιτικούς όρους, η στρατηγική του θυμίζει το «προοίμιο της επανίδρυσης», όταν μια παράταξη αισθάνεται ότι έχει εξαντλήσει την ταυτότητά της. Σε φιλοσοφικούς όρους, είναι η απόπειρα ενός ανθρώπου να μετατρέψει την απώλεια σε αποστολή. Αν πράγματι προχωρήσει, δεν θα ιδρύσει απλώς κόμμα.  Θα επιχειρήσει να ιδρύσει συνείδηση, μια νέα Δεξιά με ψυχή, που θα αναμετρηθεί όχι μόνο με τον Μητσοτάκη, αλλά με την ίδια την εποχή της τεχνοκρατικής αδιαφορίας.